1
PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề
“Đất Quảng Nam chưa mưa đã thấm
Rượu Hồng Đào chưa nhấm đã say”
Lời hát đó nghe sao thắm đợm tình sao xuyến con tim của những người đã một
lần ghé qua. Quảng Nam đồng quê lúa khoai bốn mùa tô điểm thêm nét đẹp dân dã của
vùng đất này, đất Quảng Nam xưa là quê hương anh hùng, trung dũng, kiên cường đi
đầu diệt Mỹ với biết bao thành tích lẫy lừng, còn hôm nay Quảng Nam trên con đường
xây dựng, phát triển kinh tế mới và đã có nhiều vùng nổi tiếng với các sản vật làm ra
như Quế Trà My, Mía Điện Bàn…
Hơn thế nữa khi nhắc đến Quảng Nam mà không nhắc đến văn hóa xứ Quảng thì
đó là một thiếu sót lớn. Khi nói đến miền Trung thì mọi người nghĩ ngay đến các thành
phố lớn như Đà Nẵng hay Huế nơi có nhiều địa danh mà ít ai biết rằng một vùng đất
sỏi đá, khô cằn Quảng Nam lại mang trong mình hai di sản văn hóa thế giới đó là phố
cổ Hội An và thánh địa Mỹ Sơn, chính nơi đây mới được xem là cái hồn của miền
Trung. Văn hóa xứ Quảng vẫn nằm trong loại hình văn hóa nông nghiệp Việt Nam tuy
nhiên nó vẫn mang những nét đặc trưng riêng, nét đặc trưng văn hóa đó thể hiện ở
nhiều lĩnh vực khác nhau, văn hóa xứ Quảng không những thể hiện ở các di tích lịch sử
văn hóa thắng cảnh nổi tiếng mà nó còn thể hiện ở văn hóa ẩm thực đó là mì quảng,
bánh tráng đập, bánh tráng kẹp, bánh ít lá gai, bánh tráng cuốn thịt… với những hương
vị rất riêng mà không thể lẫn với những sản vật ở những nơi khác.
Đặc trưng văn hóa của miền đất này còn lắng đọng trong lễ hội, trong phong tục
tập quán, tâm lý truyền thống; được kết tinh từ lao động sáng tạo, lối suy nghĩ, lối sống
và cả cách ứng xử của các tộc người cùng cộng cư trên vùng đất này, qua những giai
đoạn thăng trầm của lịch sử.
Văn hóa vùng đất này còn là các làn điệu dân ca, hát hò khoan, bài chòi, lý hò vè
độc đáo, chân chất đồng hành cùng các câu hát đồng dao, hát bả trạo, hát sắc bùa, các
trò diễn dân gian như múa lân, các vũ đạo có đường nét kinh điển của nghệ thuật Tuồng
truyền thống mà người xưa gọi là hát Bội. Và nơi đây được coi là cái nôi của loại hình
nghệ thuật độc đáo này.

thích được cho hết của một nền văn hóa lớn, một đỉnh cao lạ lùng trong những đỉnh cao
của văn hóa loài người, đang chìm ngày càng sâu vào thời gian hay cuốn Quảng Nam
trong hành trình mở cõi và giữ nước – Nhìn từ gốc độ văn hóa của tác giả Nguyễn
Quang Thắng cuốn sách đã nhấn mạnh khía cạnh “ nhìn nhận từ gốc độ văn hóa” Đó là
các tư liệu, hiện tượng, sự kiện địa phương của Quảng Nam đã đóng góp cho văn hóa
Việt Nam. Ngoài ra còn có cuốn Quảng Nam Đà Nẵng- Di tích thắng cảnh du lịch của
3
Trương Văn Tâm cuốn sách nêu những địa danh nổi tiếng, những người anh hùng,
những làng nghề, truyền thống văn hóa tốt đẹp của vùng đất Quảng Nam- Đà Nẵng chủ
yếu từ gốc độ địa văn hóa.
Những công trình nói về phong tục, lễ hội ở Quảng Nam như cuốn Ô châu cân lục
của Học giả Dương Văn An nếu khác chi tiết về phong tục xứ Quảng hay trong cuốn
Địa chí Quảng Nam- Đà Nẵng của hai tác giả là Nguyễn Đình An và Thạch Phương
cuốn sách cho bạn đọc biết được các lĩnh vực từ địa lý, kinh tế, xã hội, phong tục tập
quán, truyền thống chống giặc ngoại xâm… từ xưa đến nay. Trong cuốn Văn hoá dân
gian làng ven biển của Ngô Đức Thịnh (chủ biên), Những nghi lễ liên quan đến nghề
biển ở xứ Quảng, suy cho cùng đó là một hình thức ứng xử, một cách ứng xử khôn
ngoan của con người với môi trường biển nước. Trong cuốn Người Quảng Nam của tác
giả Lê Minh Quốc hay cuốn Nguyễn Văn Xuân - Một người Quảng Nam của tác giả
Nguyễn Văn Xuân hay Trên báo người Quảng Nam baonguoiquangnam.com.vn) số ra
ngày 20/07/2010 với nhan đề bài viết “Bức khảm” văn hóa biển (kỳ 1) và số ra ngày
21/07/2010 nhan đề “Đặc trưng văn hóa lễ hội”(kỳ 2) của Thạc sĩ Phạm Thanh Thôi
(Quế An, Quế Sơn), giảng viên Khoa nhân học trường Đại học KH-XH&NV TP. Hồ
Chí Minh đã viết về văn hóa của ngư dân vùng biển Quảng Nam trong phương thức
mưu sinh và đặc điểm xã hội của con người nơi đây và trong cuốn sách Văn hóa xứ
Quảng - một góc nhìn của ba tác giả Võ Văn Hòe, Hồ Tấn Tuấn, Lưu Anh Rô cho bạn
đọc biết được tập tục sinh hoạt, về lịch sử các đền, chùa, miếu nổi tiếng; nhất là có
được những cái ấy, người xứ Quảng từng phải đổ nhiều mồ hôi và máu trong đấu tranh
chống xâm lược và vượt qua những thử thách khắc nghiệt của thiên nhiên để xây dựng
và giữ gìn mảnh đất quê hương.

trình thực hiện đề tài.
5. Giá trị của đề tài
Điểm mới của đề tài này đó là tổng hợp tất cả những bản sắc văn hóa của Quảng
Nam từ văn hóa vật thể đến văn hóa phi vật thể giúp người đọc biết được một cách khái
quát những đắc trưng văn hóa xứ Quảng.
Qua đề tài này tôi muốn nêu bật những giá trị, tác dụng của văn hóa đối với đời
sống tinh thần của người dân xứ Quảng nói riêng và người dân miền Trung nói riêng.
Đặc biệt là làm nổi bật lên những đặc trưng văn hóa mà chỉ có ở Quảng Nam. Qua đó
thấy được sự phong phú và đa dạng của văn hóa Quảng Nam. Đề tài này cũng sẽ cuang
cấp cho những ai quan tâm đến văn hóa Quảng Nam một tài liệu đáng tin cậy.
6. Bố cục của đề tài
Ngoài phần mở đầu và phần kết luận đề tài gồm 3 chương:
* Chương I: Vài nét về vùng đất và con người Quảng Nam
5
* Chương II: Quảng nam và những đặc trưng văn hóa
* Chương III: văn hóa quảng nam thời kỳ hội nhập
PHẦN NỘI DUNG
CHƯƠNG I: VÀI NÉT VỀ VÙNG ĐẤT VÀ CON NGƯỜI QUẢNG NAM
1.1. Đặc điểm địa lý Quảng Nam
1.2. Con người Quảng Nam
1.3. Lịch sử hình thành vùng đất Quảng Nam
1.3. Quảng Nam – Cái hồn văn hóa của người Việt ở miền Trung
CHƯƠNG II: QUẢNG NAM VÀ NHỮNG ĐẶC TRƯNG VĂN HÓA
2.1. Các di tích, danh lam thắng cảm
2.2. Phong tục tập quán
2.3. Tiếng nói
2.4. Ẩm thực
2.5. Phong tục tập quán
2.6. Văn học dân gian
2.7. Tín ngưỡng – lễ hội