BỘ NỘI VỤ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NỘI VỤ HÀ NỘI

NGUYỄN THANH VÂN

CHẤT LƯỢNG VIÊN CHỨC HÀNH CHÍNH
TẠI VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC
VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ ĐỊNH HƯỚNG ỨNG DỤNG
CHUYÊN NGÀNH QUẢN LÝ CÔNG

Hà Nội, 12/ 2020


BỘ NỘI VỤ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NỘI VỤ HÀ NỘI

NGUYỄN THANH VÂN

CHẤT LƯỢNG VIÊN CHỨC HÀNH CHÍNH
TẠI VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC
VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM
LUẬN VĂN THẠC SĨ ĐỊNH HƯỚNG ỨNG DỤNG
Chuyên ngành: Quản lý công
Mã số: 83.40.403
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. Nguyễn Minh Phương

Hà Nội, 12/ 2020



nghiên cứu còn hạn chế nên luận văn không thể tránh khỏi những thiếu sót.
Em rất mong nhận được những ý kiến đóng góp của Quý Thầy, Cô, bạn bè,
đồng nghiệp cùng độc giả để giúp đỡ em có điều kiện hồn thiện hơn nữa.
Em xin chân thành cảm ơn!
Tác giả Luận văn

Nguyễn Thanh Vân


MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN
LỜI CẢM ƠN
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
DANH MỤC CÁC BẢNG VÀ BIỂU ĐỒ
MỞ ĐẦU.......................................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài...................................................................................1
2. Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài..................................................2
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu........................................................4
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.........................................................5
5. Phương pháp nghiên cứu.......................................................................5
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của Đề tài.................................................6
7. Kết cấu của luận văn............................................................................. 6
Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHẤT LƯỢNG VIÊN CHỨC HÀNH
CHÍNH TẠI CÁC TỔ CHỨC KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ................7
1.1. Các khái niệm liên quan.....................................................................7
1.1.1. Khái niệm tổ chức khoa học và công nghệ..................................... 7
1.1.2. Khái niệm viên chức và viên chức hành chính các tổ chức khoa
học và công nghệ.............................................................................7
1.1.3. Khái niệm chất lượng và chất lượng viên chức hành chính các tổ
chức khoa học và cơng nghệ........................................................... 9

Chương 2 THỰC TRẠNG CHẤT LƯỢNG VIÊN CHỨC HÀNH CHÍNH
TẠI VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM 24
2.1. Khái quát về tổ chức và hoạt động của Viện Hàn lâm Khoa học và
Cơng nghệ Việt Nam...............................................................................24
2.1.1. Q trình xây dựng và phát triển của Viện Hàn lâm Khoa học và Cơng
nghệ Việt Nam.........................................................................................24
2.1.2. Vị trí và chức năng, nhiệm vụ của Viện Hàn lâm Khoa học và Công
nghệ Việt Nam.........................................................................................25
2.1.3. Cơ cấu tổ chức của Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ VN............27
2.1.4. Số lượng và cơ cấu đội ngũ viên chức Viện Hàn lâm Khoa học và Công
nghệ Việt Nam.........................................................................................27
2.1.5. Về số lượng và cơ cấu viên chức hành chính.........................................28
2.2. Đánh giá về chất lượng viên chức hành chính tại Viện Hàn lâm
KHCNVN................................................................................................36
2.2.1 Những ưu điểm...............................................................................38
2.2.2. Một số hạn chế.............................................................................. 39
2.2.3. Nguyên nhân................................................................................. 42
TIỂU KẾT CHƯƠNG 2..........................................................................43
Chương 3 ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG
VIÊN CHỨC HÀNH CHÍNH TẠI VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ
CƠNG NGHỆ VIỆT NAM...........................................................................44
3.1. Mục tiêu và định hướng nâng cao chất lượng viên chức hành chính tại
Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam...................................44
3.1.1. Mục tiêu........................................................................................ 44
3.1.2. Định hướng................................................................................... 45


3.2. Các giải pháp nâng cao chất lượng viên chức hành chính tại Viện Hàn
lâm Khoa học và Cơng nghệ Việt Nam...................................................46
3.2.1. Nâng cao nhận thức về vai trò của viên chức hành chính.............46

CNH, HĐH

:

Cơng nghiệp hố, hiện đại hố

GS

:

Giáo sư

KHCN

:

Khoa học cơng nghệ

KHCNVN

:

Khoa học và Cơng nghệ Việt Nam

PGS

:

Phó Giáo sư



TRANG
28

28

3.

Bảng số lượng viên chức hành chính theo độ tuổi

29

4.

Biểu 1: Tỷ lệ cơ cấu viên chức hành chính theo độ tuổi

30

5.

Biểu 2: Tỷ lệ cơ cấu viên chức hành chính theo giới tính

31

6.

Biểu 3: Tỷ lệ cơ cấu viên chức hành chính theo trình độ

32


chính nhà nước, ổn định hệ thống chính trị và chất lượng bộ máy nhà nước.
Ngày 08 tháng 11 năm 2011, Chính phủ đã ban hành Chương trình tổng thể
cải cách thủ tục hành chính nhà nước giai đoạn 2011-2020 mà trọng tâm cải
cách của Chương trình là xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức có
đủ phẩm chất, năng lực, trình độ, đáp ứng yêu cầu phục vụ nhân dân và sự
phát triển của đất nước, Đề án cũng xác định rõ mục tiêu: “Chuyên nghiệp,
trách nhiệm, năng động, minh bạch, hiệu quả”.
Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam (gọi tắt là Viện Hàn
lâm) là cơ quan nghiên cứu khoa học hàng đầu của đất nước, thực hiện các
hoạt động nghiên cứu cơ bản về khoa học tự nhiên và phát triển cơng nghệ
một cách tồn diện, trình độ cao. Trong những năm qua, Viện Hàn lâm
KHCN Việt Nam đã từng bước xây dựng tiềm lực KHCN đáp ứng các đòi hỏi
của thực tiễn cuộc sống cũng như phục vụ phát triển kinh tế xã hội của đất
nước. Đồng thời Viện cũng là cơ sở đào tạo nhân lực KHCN có trình độ cao
cho đất nước. Hiện tại Viện có 19 Viện nghiên cứu chuyên ngành là cơ sở đào
tạo sau đại học, hàng năm đào tạo hàng trăm tiến sỹ và thạc sỹ.
10


Chất lượng nhân lực ln có ý nghĩa hết sức quan trọng trong bất kỳ cơ
quan, tổ chức nào. Tuy nhiên chất lượng của đội ngũ viên chức, trong đó viên
chức hành chính của Viện Hàn lâm Khoa học và Cơng nghệ Việt Nam vẫn
cịn những hạn chế nhất định, ảnh hưởng đến hiệu quả công tác tham mưu và
phục vụ sự phát triển của Viện.
Trước yêu cầu của sự phát triển kinh tế xã hội và bảo vệ an ninh, quốc
phòng của đất nước trong bối cảnh hội nhập quốc tế và kinh tế tri thức, việc
quy hoạch và phát triển nguồn nhân lực, xây dựng lực lượng viên chức hành
chính tại Viện Hàn lâm đủ về số lượng, có trình độ, có năng lực, chun
nghiệp, vững vàng về chính trị, tinh thơng nghiệp vụ, hồn thành nhiệm vụ
chính trị được giao, phục vụ nhu cầu phát triển của Viện càng trở nên cấp

giá thực trạng, ưu điểm, tồn tại và giải pháp để phát triển nguồn nhân lực
KHCN tại Viện Hàn lâm KHCNVN trong giai đoạn 2015 - 2020.
- Lê Như Minh Nam (2017), Năng lực viên chức Viện Khoa học Tổ chức Nhà
nước, Bộ Nội vụ, Luận văn thạc sĩ Quản lý cơng, Học viện Hành chính Quốc
gia. Luận văn đã phân tích thực trạng, chỉ ra những ưu điểm, tồn tại, nguyên
nhân tồn tại, đề xuất giải pháp nhằm nâng cao năng lực viên chức Viện Khoa
học Tổ chức Nhà nước, Bộ Nội vụ.
- Trần Kim Anh (2017), Chất lượng đội ngũ viên chức tại Cục Văn thư và Lưu
trữ nhà nước, Luận văn thạc sĩ Quản lý công, Học viện Hành chính Quốc gia.
Luận văn đã phân tích thực trạng, chỉ ra những ưu điểm, hạn chế và đưa giải
pháp nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ viên chức tại Cục Văn thư và Lưu
trữ nhà nước.
- Đỗ Thị Châm (2018), Chất lượng nguồn nhân lực khoa học công nghệ tại
Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Luận văn thạc sĩ Quản lý
cơng, Học viện Hành chính Quốc gia, Hà Nội. Luận văn đánh giá thực
trạng và định hướng nâng cao chất lượng nguồn nhân lực KHCN tại Viện Hàn
lâm KHCNVN.
- Bùi Đình Trí (2016), Xây dựng chương trình phát triển tiềm lực cán bộ khoa
học và công nghệ Viện Hàn lâm KHCNVN giai đoạn 2016 - 2025, tầm nhìn
2030, nhiệm vụ Khoa học và Cơng nghệ cấp Bộ, Hà Nội.
Những cơng trình nghiên cứu trên đã có những đóng góp về mặt lý luận
cũng như thực tiễn đối với đề tài. Tuy nhiên có thể thấy rằng đến nay chưa có
đề tài nào nghiên cứu trực diện về chất lượng đội ngũ viên chức hành chính
tại Viện Hàn lâm KHCNVN mặc dù trải qua chặng đường hơn 40 năm xây


dựng và trưởng thành, Viện Hàn lâm KHCNVN không ngừng phát triển cả về
số lượng và chất lượng. Viện đã có hơn 4000 cán bộ trong đó có nhiều cán bộ
có trình độ cao. Với những tiềm năng, thế mạnh của mình, Viện Hàn lâm
KHCNVN phấn đấu thực hiện mục tiêu “Xây dựng Viện trở thành một trung

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là: Chất lượng viên chức hành chính
tại Viện Hàn lâm KHCNVN.
4.2. Phạm vi nghiên cứu
- Về nội dung: Đề tài tập trung vào các nội dung liên quan đến chất lượng
viên chức hành chính tại Viện Hàn lâm KHCNVN.
- Về khơng gian: Tại các viện, trung tâm, đơn vị thuộc Viện Hàn lâm
KHCNVN
- Về thời gian: Luận văn đánh giá thực trạng viên chức hành chính giai đoạn từ
năm 2016 đến 2020 và đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng viên chức hành
chính của Viện Hàn lâm KHCNVN giai đoạn 2021-2025.
5. Phương pháp nghiên cứu
Trong quá trình nghiên cứu, luận văn đã sử dụng một số phương pháp
nghiên cứu cụ thể như sau:
Phương pháp phân tích và xử lý thơng tin được sử dụng để phân tích
các số liệu thống kê và tình hình thực tiễn để đánh giá hạn chế của hoạt động
nâng cao chất lượng viên chức hành chính tại Viện Hàn lâm và xác định
những vấn đề cần giải quyết.
Phương pháp lịch sử, cụ thể: Nghiên cứu, xem xét chất lượng nhân lực
trong bối cảnh lịch sử cụ thể theo trình tự thời gian trong mối quan hệ với các
đối tượng khác nhằm chỉ ra điểm khác biệt của viên chức hành chính
Phương pháp nghiên cứu tài liệu phân tích các nguồn số liệu, tư liệu
sẵn có về thực trạng chất lượng viên chức tại Viện Hàn lâm KHCNVN.
Phương pháp so sánh dùng để so sánh về tình hình chất lượng viên
chức hành chính từng thời điểm, từng năm để có sự tổng hợp và đưa ra các
giải pháp tốt nhất nhằm nâng cao chất lượng viên chức hành chính.
Phương pháp tổng hợp: Nghiên cứu và liên kết các mặt, các bộ phận,
các thông tin liên quan tác động tới công tác nâng cao chất lượng viên chức
hành chính tại Viện Hàn lâm hiện nay.



TẠI CÁC TỔ CHỨC KHOA HỌC VÀ CƠNG NGHỆ
1.1. Các khái niệm liên quan
1.1.1. Khái niệm tổ chức khoa học và công nghệ
Theo Điều 3, Luật Khoa học và Công nghệ năm 2013, Tổ chức khoa
học và công nghệ là tổ chức có chức năng chủ yếu là nghiên cứu khoa học,
nghiên cứu triển khai và phát triển công nghệ, hoạt động dịch vụ khoa học và
công nghệ, được thành lập và đăng ký hoạt động theo quy định của pháp luật.
1.1.2. Khái niệm viên chức và viên chức hành chính các tổ chức
khoa học và cơng nghệ
a) Khái niệm viên chức
Viên chức, theo Điều 2, Luật Viên chức năm 2010 “là công dân Việt
Nam được tuyển dụng theo vị trí việc làm, làm việc tại đơn vị sự nghiệp công
lập theo chế độ hợp đồng làm việc, hưởng lương từ quỹ lương của đơn vị sự
nghiệp công lập theo quy định của pháp luật”[14]. Khác với hoạt động công
vụ của cán bộ, công chức, hoạt động nghề nghiệp của viên chức là việc thực
hiện công việc hoặc nhiệm vụ có u cầu về trình độ, năng lực, kỹ năng
chuyên môn, nghiệp vụ trong đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định của
Luật Viên chức và các quy định khác của pháp luật có liên quan, như Luật
Giáo dục, Luật Khám chữa bệnh, Luật Khoa học và công nghệ... nhằm cung
cấp các dịch vụ cơ bản, thiết yếu cho người dân như: giáo dục, đào tạo, y tế,
khoa học, cơng nghệ, thơng tin, văn hóa, nghệ thuật, thể dục, thể thao....
Viên chức được phân loại theo vị trí việc làm, gồm: Viên chức quản lý
và Viên chức không giữ chức vụ quản lý; theo chức danh nghề nghiệp, có các
cấp độ từ cao xuống thấp là: hạng I; hạng II; hạng III; hạng IV. Theo đó, viên
chức quản lí “là người được bổ nhiệm giữ chức vụ quản lý có thời hạn, chịu
trách nhiệm điều hành, tổ chức thực hiện một hoặc một số công việc trong
ĐVSNCL nhưng không phải là công chức và được hưởng phụ cấp chức vụ


quản lý”. Và viên chức không giữ chức vụ quản lý gồm những người chỉ thực


viên chức hành chính. Và như vậy, viên chức hành chính là trung tâm của
quản lý hành chính trong các tổ chức KHCN.
1.1.3. Khái niệm chất lượng và chất lượng viên chức hành chính các
tổ chức khoa học và cơng nghệ
a) Khái niệm chất lượng
Chất lượng là một khái niệm cịn gây nhiều tranh cãi bởi có rất nhiều
quan điểm khác nhau tùy từng lĩnh vực khác nhau mà có những cách hiểu
khác nhau. Chất lượng có thể được hiểu là sự phán xét về một thực thể nào đó
hoặc là kết quả từ sự so sánh giữa kỳ vọng của cá nhân và thực tế. Có thể hiểu
chất lượng là một khía cạnh khách quan hay tính năng của một vật hay sự
kiện.
“Chất lượng là sự phù hợp với nhu cầu” (theo Juran - Giáo sư người
Mỹ). “Chất lượng là sự phù hợp với các yêu cầu hay đặc tính nhất
định”
(theo Giáo sư Crosby).
“Chất lượng là sự thỏa mãn nhu cầu thị trường với chi phí thấp nhất”
(theo Ishikawa - Giáo sư người Nhật).
Theo tiêu chuẩn của Trung Quốc G/T 6583-1994 đã định nghĩa chất
lượng là “Phản ánh đặc tính tổng hịa của u cầu tiềm ẩn và những yêu cầu
đã được xác định rõ ràng”. Những yêu cầu đã được xác định rõ ràng là tiêu
chuẩn, quy phạm, bản vẽ, văn kiện kỹ thuật đều được quy định thông qua hợp
đồng và do bên cung cấp đảm bảo thực hiện.
Theo SEAMEO 2003, chất lượng là sự phù hợp với mục tiêu. Sự phù
hợp với mục tiêu có thể bao gồm việc đáp ứng hay vượt qua các chuẩn mực
đã được đặt ra. Sự phù hợp với mục tiêu cũng đề cập đến những yêu cầu về sự
hoàn thiện của đầu ra và hiệu quả đầu tư.
Tiêu chuẩn ISO 9001-2000 đưa ra: “Chất lượng là mức độ mà một tập
hợp các đặc tính vốn có đáp ứng các u cầu”.
Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) 5814:1994: Chất lượng là tập hợp các

Thứ ba, chất lượng viên chức hành chính được đánh giá bằng “giá trị
gia tăng”, nghĩa là được xác định bằng giá trị của “đầu ra” trừ đi giá trị của
“đầu vào” thông qua các chỉ tiêu tỉ lệ hoàn trả trong khoa học, giáo dục, tiền
lương - thu nhập, điều kiện và làm việc.
Chất lượng viên chức hành chính là mức độ đáp ứng yêu cầu của viên
chức về các tiêu chuẩn của vị trí việc làm thông qua việc đạt được các mục
tiêu của cá nhân viên chức và mức độ hoàn thành mục tiêu của đơn vị. Theo


đó, chất lượng viên chức hành chính trong các tổ chức khoa học và công nghệ
là sự thống nhất giữa phẩm chất chính trị và năng lực cơng tác, thể hiện ở kết
quả hoàn thành nhiệm vụ đối với tổ chức. Chất lượng viên chức là tập hợp các
yếu tố phản ánh chất lượng cá nhân mỗi viên chức qua ba nhóm thể lực - trí
lực - tâm lực với các yếu tố khác nhau như:
- Thể lực biểu hiện ở các chỉ tiêu về sức khỏe trên phương diện sinh học: chiều
cao, cân nặng, sức khỏe, độ bền bĩ, khả năng chịu đựng. Viên chức có sức
khỏe tốt có thể mang lại thành công cao trong công việc nhờ sự dẻo dai và tập
trung trong khi làm việc, nhờ vậy họ có thể tiếp thu nhanh chóng những kiến
thức và kỹ năng trong giải quyết cơng việc.
- Trí lực biểu hiện qua trình độ, kỹ năng chun mơn, nghiệp vụ và năng lực
công tác. Đây là điều kiện quan trọng phản ánh chất lượng của viên chức,
trong xu thế phát triển của đất nước.
- Tâm lực biểu hiện chủ yếu qua thái độ, phẩm chất chính trị, trách nhiệm trong
công tác. Đây là yêu cầu quan trọng và cơ bản nhất đối với viên chức trong
thực hiện nhiệm vụ.
Như vậy, có thể hiểu chất lượng viên chức hành chính là mức độ đáp
ứng các yêu cầu tại vị trí việc làm mà viên chức đảm nhiệm tại tổ chức
KHCN như phẩm chất, trình độ, kỹ năng, kinh nghiệm, sức khỏe, đạo đức và
được phản ánh thông qua mức độ hồn thành cơng việc của viên chức trong
q trình thực hiện cơng việc được giao.

trong các đơn vị quản lý hoặc tham mưu.
Viên chức hành chính làm việc tại Văn phịng, các Ban chức năng, các
phòng quản lý tổng hợp tại các đơn vị trực thuộc v.v...
1.2.1.4. Viên chức hành chính trong các tổ chức KHCN thực hiện các nhiệm vụ thuộc
các lĩnh vực khác nhau, do vậy chịu sự hướng dẫn về chun mơn của các bộ,
ngành khác nhau. Ví dụ viên chức hành chính làm việc tại Ban Tổ chức cán
bộ, phải thực hiện các nhiệm vụ theo hướng dẫn của Bộ Nội vụ; viên chức
hành chính làm việc tại Ban Kế hoạch - Tài chính phải tuân thủ các quy định
về chuyên môn nghiệp vụ của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính,...


1.2.2. Vai trị viên chức hành chính trong các tổ chức khoa học và
cơng nghệ
1.2.2.1. Vai trị tham mưu: Mặc dù không phải là những người trực tiếp thực hiện các
nhiệm vụ chuyên môn (nghiên cứu KHCN) trong các tổ chức KHCN nhưng
viên chức hành chính có vai trị rất quan trọng trong công tác tham mưu, giúp
việc ban lãnh đạo đơn vị quản lý nguồn nhân lực, vật lực và điều phối các
hoạt động của tổ chức KHCN. Số lượng viên chức hành chính thường chiếm
khoảng 1/7 đến gần 1/5 tổng số viên chức trong các tổ chức KHCN. Đội ngũ
viên chức hành chính với những nhiệm vụ nhất định trong việc tham mưu
giúp lãnh đạo quản lý đơn vị KHCN ban hành quyết định và theo dõi quá
trình tổ chức thực hiện các quyết định quản lý của lãnh đạo. Do đó, họ phải có
trình độ chun mơn phù hợp với vị trí việc làm, có khả năng lập kế hoạch, tổ
chức thực hiện và kiểm tra, đánh giá hiệu quả cơng việc được giao. Theo tính
chất cơng việc, đây chính là những người tham mưu, giúp việc cho bộ
máy lãnh đạo, quản lý; theo phạm vi quản lý thì đây là những viên chức
phục vụ hoặc quản lý theo chức năng trong các đơn vị vị KHCN.
1.2.2.2. Vai trị phục vụ: Viên chức hành chính thực hiện các nhiệm vụ phục vụ bảo
đảm cho các tổ chức KHCN hoạt động thông suốt và hiệu quả;
Đội ngũ viên chức hành chính thực hiện nhiệm vụ tham mưu giúp ban

1.3.1.2. Phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống, tác phong và lề lối làm việc
1.3.1.3. Năng lực, trình độ chun mơn nghiệp vụ
1.3.1.4. Tiến độ, kết quả thực hiện nhiệm vụ
1.3.1.5. Tinh thần trách nhiệm và phối hợp thực hiện nhiệm vụ:
1.3.1.6. Ý thức tổ chức kỷ luật
1.3.1.7. Thái độ phục vụ nhân dân
1.3.2. Tiêu chí đánh giá chất lượng viên chức hành chính trong các
tổ chức KHCN
Đánh giá viên chức hành chính là một hình thức tồn diện để xem xét
q trình làm việc, trình độ năng lực, phương pháp, kỹ năng cũng như phẩm
chất đạo đức, văn hóa ứng xử của người đó. Từ đó mới có thể xác định được
kế hoạch phát triển đội ngũ viên chức của cơ quan, tổ chức đó. Tuy nhiên trên
thực tế việc đánh giá viên chức hàng năm cịn mang tính hình thức, chung