Chuyên đề thực tập tốt nghiệp
MỞ ĐẦU
Môi trường luôn được coi là một trong những mối quan tâm hàng đầu của
mỗi quốc gia, đặc biệt trong những năm gần đây khi tốc độ đô thị hoá diễn ra
ngày một nhanh chóng, sự phát triển kinh tế vói tốc độ cao kéo theo những tác
động tiêu cực tới môi trường.
Hiện nay mỗi quốc gia đều đặt cho mình mục tiêu phát triển bền vững – đó
là quá trình phát triển kinh tế nhưng vẫn đảm bảo được việc bảo vệ môi trường.
Đối với Việt Nam nói riêng, khi nước ta đang trên đà phát triển công nghiệp
hoá, hiện đại hoá, quan điểm và chủ trương cơ bản của Đảng và Nhà nước ta là
thực hiện công nghiệp hoá hiện đại hóa, gắn tăng trưởng kinh tế với tiến bộ xã
hội và bảo vệ môi trường, đảm bảo sự phát triển ổn định bền vững.
Môi trường bị đe doạ suy thoái dẫn đến hiện tượng như Trái Đất nóng lên,
mưa axít, hiệu ứng nhà kính, hiện tượng băng tan, lũ lụt và hạn hán... Những
hiện tượng này ảnh hưởng nghiêm trọng tới cuộc sống con người.Việc bảo vệ
môi trường luôn là trách nhiệm của mỗi quốc gia. Có rất nhiều biện pháp để
kiểm soát cũng như bảo vệ môi trường trong phạm vi đề tài nghiên cứu tôi xin
trình bày khía cạnh xã hội hoá trong việc bảo vệ môi trường thu gom và xử lý rác
thải sinh hoạt.
Rác thải là một lĩnh vực khá rộng, nó bao gồm rác thải sinh hoạt, rác thải
công nghiệp, xây dựng, rác thải y tế.Thu gom và xử lý rác thải là một công tác
vô cùng quan trọng trong việc góp phần bảo vệ môi trường sống của con người
và xã hội.
SV: Phạm Lan Hương Lớp Kinh tế đô thị 46
1
Chuyên đề thực tập tốt nghiệp
Hiện nay trên các đô thị lớn như Hà Nội, Hải Phòng, T.phố Hồ Chí Minh…
rác thải sinh hoạt đang là một mối lo ngại lớn đối với đời sống người dân.Theo
cục thống kê tổng lượng chất thải rắn phát sinh trong các đô thị cả nước là 6,4
triệu tấn/năm, trong đó chất thải rắn sinh hoạt chiếm khoảng 80%.Các khu đô thị
đầu quá trình làm đề tài đến khi hoàn thành.
Tôi cũng xin chân thành cám ơn các cán bộ phòng Xây dựng – Đô thị UBND
Huyện Từ Liêm đã cung cấp cho tôi một số tư liệu quý báu để tôi có thể nghiên
cứu và tham khảo.
Cuối cùng tôi xin bày tỏ lời cám ơn đến các thầy cô trong khoa Kinh tế - Đô
thị đã trực tiếp giảng dạy và giúp tôi có thêm những kiến thức về lĩnh vực mà tôi
đang học hỏi nghiên cứu.
Trong đề tài không tránh khỏi những thiếu sót, rất mong nhận được sự đóng
góp từ thầy cô và các độc giả.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
SV: Phạm Lan Hương Lớp Kinh tế đô thị 46
3
Chuyên đề thực tập tốt nghiệp
CHƯƠNG 1. MỘT SỐ LÝ LUẬN CHUNG VỀ ĐÔ THỊ
VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ THU GOM VÀ XỬ LÝ RÁC
THẢI SINH HOẠT .BÀI HỌC KINH NGHIỆM MỘT SỐ
NƯỚC ĐÔNG NAM Á
1.1 TỔNG QUAN VỀ ĐÔ THỊ
1.1.1 Khái niệm về đô thị và quản lý môi trường đô thị:
Trước đây có rất nhiều định nghĩa khác nhau về đô thị nhưng hiện nay khái
niệm đô thị đã được thống nhất như sau: “ Đô thị là điểm tập trung dân cư với
mật độ cao, chủ yếu là lao động phi nông nghiệp, có cơ sở hạ tầng thích hợp, là
trung tâm tổng hợp hay trung tâm chuyên nghành có vai trò thúc đẩy sự phát
triển kinh tế- xã hội của cả nước, của một miền lãnh thổ, một tỉnh, một huyện
hoặc một vùng trong tỉnh hoặc trong huyện”.
(Giáo trình kinh tế đô thị -Trường ĐH Kinh tế Quốc dân – Khoa kinh tế -
quản lý môi trường và đô thị)
Quản lý môi trường đô thị là sự tác động liên tục, có tổ chức, có phương
hướng và mục đích xác định của chủ thể (con người sinh sống và làm việc trong
quan tâm của mỗi quốc gia.
1.1.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến môi trường đô thị
1.1.3.1Ảnh hưởng của nhân tố kinh tế đến môi trường đô thị
Qúa trình đô thị hoá là một trong những nhân tố tác động đên sự biến đổi của
môi trường ở đô thị.Đô thị hoá và sự phát triển của các nhà máy, các khu công
SV: Phạm Lan Hương Lớp Kinh tế đô thị 46
5
Chuyên đề thực tập tốt nghiệp
nghiệp có ô nhiễm: Phần lớn các nhà máy có gây ô nhiễm không khí, nước
nhưng việc sử dụng các biện pháp nào để chống ô nhiễm thì tuỳ thuộc vào chính
sách môi trường của từng thành phố, bởi vì việc áp dụng bất cứ biện pháp nào
đều làm tăng chi phí sản xuất của các nhà máy. Việc tăng chi phí sản xuất đều
làm giảm tăng trưởng kinh tế.
Ngoài ra môi trưòng còn chịu tác động mạnh mẽ từ các ngành công nghiệp
như các ngành dịch vụ: y tế (các bệnh viện) và các tổ chức dịch vụ khác nhau
trong quá trình sản xuất cũng thải ra môi trường một lượng rác thải, nước thải
làm ô nhiễm đất và các nguồn nước.
Giao thông: ngày nay khi cuộc sống ngày càng trở nên đầy đủ và hiện đại
hơn, việc sắm cho mỗi cá nhân một phương tiện đi lại không còn là điều khó
khăn như trước kia.Sự gia tăng với tốc độ chóng mặt các phương tiện cá nhân
tham gia giao thông, hậu quả dẫn đển một lượng xăng dâu đi lại hằng ngày thải
vào không khí một lượng khí thải đáng kể làm ô nhiễm không khí.Trong khi đó,
các giải pháp về giao thông công cộng hiện nay chưa thực sự giải quyết tốt được
các vấn đề này.
Một yếu tố tác động nữa tới môi trường là sự hạn chế của cơ sở hạ tầng:
Hệ thông thu gom xử lý rác thải sinh hoạt, rác thải y tế, rác thải xây dựng, nước
thải không qua xử lý mà chạy trực tiếp vào các dòng sông, các hồ chứa…Hệ
thống thoát nước mưa, nước thải chậm… cũng là một trong các yếu tố dẫn đến
tác động tiêu cực tới môi trường.
dân số đô thị còn nghèo,đói.Những vấn đề đó làm cho người dân không quan
SV: Phạm Lan Hương Lớp Kinh tế đô thị 46
7
Chuyên đề thực tập tốt nghiệp
tâm đến vấn đề môi trường mà chỉ quan tâm đến bữa ăn, chỗ ở tránh mưa nắng
hàng ngày.
Ngoài các nhân tố trên thì đặc điểm tự nhiêm của mỗi quốc gia cũng ảnh
hưởng đến khả năng bảo vệ môi trường.Các biện pháp áp dụng sẽ khó, dễ tuỳ
theo từng thành phố, chi phí sẽ phụ thuộc vào các giải pháp kỹ thuật áp dụng.
1.1.4 Mối quan hệ giữa môi trường đô thị và sự phát triển của đô thị:
Phát triển đô thị hay nói một cách đầy đủ hơn đó là quá trình đô thị hoá.
Đô thị hoá kéo theo một loạt những thay đổi: sự gia tăng dân số, quá trình phát
triển kinh tế, giao thông đô thị… cũng phát triển theo.
Đô thị hoá mang lại cho các đô thị một diện mạo mới, kết quả là nâng cao thu
nhập, tăng GO và GDP, tăng tích luỹ, mức sống người dân được nâng cao.Tuy
nhiên mặt trái của quá trình đô thị hoá đó là những tác động tiêu cực tới người
dân, sự phát triển nhanh chóng nói cách khác là bùng nổ dân số dẫn đến khan
hiếm về quỹ nhà ở, sự đáp ứng không đầy đủ về các măt như y tế, giáo dục …
vấn đề môi trường cũng bi đe doạ, khi lượng rác thải, khí độc hại từ các nhà
máy, từ các khu công nghiệp, từ các phương tiện giao thông thải ra. Một loạt các
khí độc hại như CO2, H2S, NO2, SO2… thải ra cùng các bãi rác thải lộ thiên
bốc mùi đang là nguy cơ đe doạ trầm trọng tới môi trường sống và sức khoẻ con
người.
SV: Phạm Lan Hương Lớp Kinh tế đô thị 46
8
Chuyên đề thực tập tốt nghiệp
1.2 MỘT SỐ KHÁI NIỆM CHUNG VỀ CÔNG TÁC THU GOM VÀ XỬ
LÝ RÁC THẢI SINH HOẠT
Chôn
lấp
Chôn đốt
hoặc tái chế
biến phân
10
Chuyên đề thực tập tốt nghiệp
1.2.1.2 Đặc điểm của chất thải sinh hoạt:
- Chất thải sinh hoạt bao gồm chủ yếu là các chất hữu cơ dễ phân huỷ như
các loại rau, củ, thực phẩm thừa và hư hỏng, xác các bộ phận của động
vật, vỏ hoa quả…Ngoài ra là các vật liệu khác bao gồm các chất dễ cháy:
cao su, nhựa, nilon, giấy, cacton, vải, gỗ; các chất không cháy: thuỷ tinh,
kim loại, đất đá, vật liệu xây dựng…
- Trong chất thải rắn sinh hoạt đôi khi cũng có chất thải nguy hại như: chất
dẻo PVC, keo diệt chuột, pin, bóng đèn hỏng có chứa thuỷ ngân. Tỷ lệ
thành phần chất thải rắn sinh hoạt tại Hà Nội năm 2003 ( Theo nguồn:
Báo cáo diễn biến môi trường Việt Nam 2004 - Chất thải rắn Bộ Tài
Nguyên và Môi trường, Ngân hàng Thế Giới (WB), Cơ quan phát triển
Quốc tế Canada (CIDA), Việt Nam , 2004)
Thành phần chất thải Tỷ lệ % so với tổng lượng chất thải rắn năm
Hữu cơ 49,1
Giấy, vải 1,9
Nhựa 15,6
Kim loại 6,0
Thuỷ tinh 7,2
Đất đá, vật liệu xây
dựng
18,4
Các loại khác 1,8
* Thực trạng rác thải sinh hoạt tại phần lớn các đô thị ở Việt Nam.
Hầu hết rác thải sinh hoạt tại các đô thị không được phân loại tại nguồn, chỉ
thu gom chung rồi vận chuyển đến bãi chôn lấp. Việc tập trung rác thải sinh hoạt
tại các đô thị cho đến nay vẫn chủ yếu là dồn đổ vào các bãi lộ thiên chưa có sự
kiểm soát đầy đủ về kỹ thuật.Do đó ô nhiễm do rác thải gây ra: những nơi vứt
rác bừa bãi sinh ra muỗi, ruồi nhặng là những sinh vật truyền nhuyễm sẽ gây ảnh
hưởng đến sức khỏe con người (sốt rét, sốt xuất huyết, bệnh viêm não…); rác
làm thức ăn cho chuột, từ chuột dễ lây lan cho người các bệnh như dịch hạch, sốt
có thể dẫn tới tử vong; rác gây mùi hôi thối khó chịu cho môi trường xung
quanh…
* Gây ô nhiễm môi trường đất:
Quá trình đô thị hóa diễn ra một cách nhanh chóng và liên tục đã tạo ra những
ảnh hưởng to lớn đối với quá trình sử dụng đất.Vấn đề ô nhiễm đất bao gồm:
thoái hóa đất tự nhiên và đất canh tác (sa mạc hóa, xói mòn, axit hóa), nhiễm bẩn
do công nghiệp và sinh hoạt( do bãi rác, khu công nghiệp ô nhiễm nghĩa địa
* Gây ô nhiễm môi trường nước:
Nguồn nước đô thị bao gồm nước bề mặt và nước ngầm, tuy nhiên hiện nay
cả hai nguồn trên đều bị ô nhiễm trầm trọng.Theo thống kê chưa đầy đủ, mỗi
ngày Hà Nội có khoảng 30.000 – 40.000 m3 nước thải, trong đó 75% nước thải
bệnh viện bệnh phẩm được phóng thẳng vào các sông hồ, kênh mương từ các
cửa cống nước thải. Có các số liệu sau: 26/31 bệnh viện, 364/400 cơ sở sản xuất
ở Hà Nội không có hệ thống xử lý nước thải, 1200 m3 rác không được thu gom
hàng ngày và nguồn nước thải dân cư vô cùng cẩu thả. Tại thành phố Hồ Chí
Minh còn thê thảm hơn, khi có tới 118/142 vô tư xả nước thải bệnh viện vào môi
SV: Phạm Lan Hương Lớp Kinh tế đô thị 46
13
Chuyên đề thực tập tốt nghiệp
trường, 3000 cơ sở sản xuất gây ô nhiễm thuộc diện phải di dời. Nước thải trực
tiếp vào các con sông, con mương thành phố dẫn tới tình trạng nước ở các con
Nước ngầm
Môi trường đất
Người,
động vật.
15
Chuyên đề thực tập tốt nghiệp
1.3 BÀI HỌC KINH NGHIỆM MỘT SỐ NƯỚC ĐÔNG NAM Á
1.3.1 Nhật bản
Ở Nhật bản, người dân Nhật rất coi trọng bảo vệ môi trường, đặc biệt là vấn
đề xử lý rác thải nên đã ban bố luật: "Xúc tiến sử dụng những tài nguyên tái chế"
từ năm 1992, góp phàn làm tăng các sản phẩm tái chế. Sau đó, luật "Xúc tiến thu
gom, phân loại, tái chế các loại bao bì" được thông qua năm 1997, đã nâng cao
hiệu quả sử dụng những sản phẩm tái chế bằng cách định rõ trách nhiệm của các
bên liên quan.Theo luật này người dân phải phân chia rác theo từng loại, hiện tại
là 4 loại: rác cháy được, rác không cháy được, rác tái sinh gồm hai loại là: giấy
catton hộp và plastic, vỏ lon, chai bia rượu... ngoài ra còn có loại rác cồng kềnh.
Sau đó chính quyền địa phương sẽ đến thu gom rác theo từng loại, theo từng
ngày nhất định rồi chuyển tới nhà máy xử lý rác.Việc tái chế bao bì và nhựa gặp
rất nhiều trở ngại. Lý do là công suất tái chế trên toàn quốc mới đạt 50 triệu tấn
năm. Nhật bản phải sử dụng 10% lượng dầu thô nhập khẩu để chế tạo ra 12 triệu
tấn nhựa công nghiệp, chiếm 10% hàng nhựa trên thế giới. Rác thải nhựa được
tái chế thành nguyên liệu chỉ chiếm 17%,trong đó 10% tái chế thành hạt nhựa,
còn lại 7% dùng để phát điện hay mục đích khác.Tái chế phế thải xây dựng cũng
làm đau đầu các nhà quản lý môi trường. Người ta phải thu gom vật liệu và bê
tông phế thải từ các công trường xây dựng chuyển đền nhà máy chuyên tái chế
thành cát và sắt thép.Chi phí cho việc này rất tốn kém, thậm chí còn cao hơn cả
việc nhập khẩu nguyên liệu tương tự, nhưng không tái chế sẽ gây ô nhiễm môi
trường.Đối với rác nhà bếp, 70% được tái chế thành phân bón hữu cơ, góp phần
cải tạo đất, giảm bớt nhu cầu sản xuất và nhập khẩu phân bón.Chính quyền địa
chính thức, không chính thức…). Các cư dân, những người được sử dụng dịch
vụ đô thị và phải trả thuế cho các dịch vị đó là những thành viên của cộng đồng
có mối quan tâm trực tiếp đến hiệu quả của việc quản lý chất thải sinh hoạt đô
thị.Nếu không chấp thuận việc quản lý chất thải sinh hoạt đô thị, họ có thể đưa ra
các sáng kiến để hoặc thành lậo tổ chức của chính mình nhằm đẩy mạnh hình
thức phân loại nguồn chất thải đô thị, quay vòng các hoạt động thu gom và xử lý
chất thải.Các thành viên của cộng đồng có thể tạo được ảnh hưởng lớn hơn khi
họ đứng trong một tổ chức nào đó, chứ không phải chỉ với tư cách một cá nhân.
SV: Phạm Lan Hương Lớp Kinh tế đô thị 46
18
Chuyên đề thực tập tốt nghiệp
CHƯƠNG 2.HIỆN TRẠNG CÔNG TÁC THU GOM , XỬ
LÝ RÁC THẢI VÀ MÔ HÌNH XÃ HỘI HOÁ CÔNG TÁC
THU GOM XỬ LÝ RÁC THẢI TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN
TỪ LIÊM.
2.1CÔNG TÁC XÃ HỘI HOÁ THU GOM RÁC THẢI TRÊN ĐỊA BÀN
HUYỆN TỪ LIÊM.
2.1.1 Khái niệm và mục đích của công tác thu gom và xử lý rác thải sinh
hoạt trên điạ bàn Huyện Từ Liêm.
2.1.1.1 Khái niệm chung:
Theo Luật Bảo vệ môi trường của Việt Nam đã quy định rất cụ thể quyền lợi
và nghĩa vụ của các cá nhân và tổ chức đối với công tác bảo vệ môi trường.Điều
này được Đảng và Nhà nước ta nhấn mạnh trong nhiều văn bản khác. Nghị quyết
41- NQ/TW của Bộ Chính trị họp tháng 11 năm 2004 cũng đã nêu rõ “Bảo vệ
môi trường là quyền lợi và nghĩa vụ của mọi tổ chức, mọi cá nhân và mỗi người,
là biểu hiện của nếp sống văn hoá, đạo đức, là tiêu chí quan trọng của xã hội văn
minh và là sự nối tiếp truyền thống yêu thiên nhiên, sống hoà hợp với tự nhiên
của cha ông ta”.Nói cách khác bảo vệ môi trường không chỉ là trách nhiệm của
Nhà nước mà là trách nhiệm của cả xã hội cả cộng đồng.
SV: Phạm Lan Hương Lớp Kinh tế đô thị 46
20
Chuyên đề thực tập tốt nghiệp
bảo vệ môi trường đóng một vai trò chủ đạo , nền tảng trong công tác bảo vệ môi
trường.Thực hiện xã hội hoá bảo vệ môi trường chính là nhằm nâng cao trách
nhiệm của toàn cộng đồng. Vì thế để đảm bảo đạt được hiệu quả cao trong công
tác thu gom và xử lý rác thải sinh hoạt đòi hỏi Nhà nước cần có chính sách
khuyến khích người dân tham gia công tác này tích cực nhằm nâng cao chất
lượng môi trường.
• Khuyến khích các tổ chức, cá nhân, các thành phần kinh tế tham gia
giải quyết các vấn đề liên quan đến vệ sinh môi trường và đặc biệt là
công tác thu gom và xử lý rác thải sinh hoạt trên địa bàn.
Công tác xã hội hoá bảo vệ môi trường nhằm nâng cao ý thức trách nhiệm
của cộng đồng trong các vấn đề có liên quan đến môi trường.Nhận thấy rõ tầm
quan trọng, quyền lợi và nghĩa vụ của mình đối với công tác bảo vệ môi trường
sẽ tạo ra động lực khuyến khích các tổ chức, các thành phần kinh tế tham gia
một cách tích cực nhất nhằm đạt được hiệu quả cao trong việc giải qyuết các vấn
đề môi trường. Họ có thể tham gia dưới những hình thức như: tham gia giữ gìn
vệ sinh môi trường nhằm cải thiện tình hình môi trường tại khu dân cư; thành lập
các công ty, hợp tác xã, tổ dân lập…đảm bảo khâu thu gom, vận chuyển và xử lý
rác thải sinh hoạt
• Tạo công ăn việc làm và thu nhập chính đáng cho một bộ phận dân cư
địa phương.
Công tác xã hội hó bảo vệ môi trường nói chung và trong lĩnh vự thu gom và
vận chuyển rác thải sinh hoạt nói riêng tạo ra động lực khuyến khíc tổ chức, cá
nhân, hay các thành phần kinh tế tham gia trực tiếp vào công tác này.Các công
SV: Phạm Lan Hương Lớp Kinh tế đô thị 46
21
hợp để thực hiện mục tiêu trong quản lý rác thải sinh hoạt. Thực tế bất cứ chủ
trương hay quyết định nào của Nhà nước mà được sự đồng tình và ủng hộ của
cộng đồng Nhân dân thì đó là sự thành công lớn nhất.
2.1.1.3 Nội dung của công tác xã hội hoá thu gom và xử lý rác thải sinh hoạt.
• Tuyên truyền giáo dục ý thức giữ gìn vệ sinh môi trường.
Công tác xã hội hoá trong lĩnh vực thu gom, vận chuyển và xử lý rác thải
sinh hoạt chính là việc đưa công tác thu gom, vận chuyển và xử lý rác thải sinh
hoạt trở thành công việc chung của toàn xã hội.Việc giữ gìn vệ sinh môi trường
cần phải là một thói quen ngày từ nhỏ, việc giáo dục ý thức mỗi cá nhân cần đưa
vào ngay từ các bậc học, từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường mỗi cá nhân cần
nhận thức được trách nhiệm của mình trong việc bảo vệ môi trường.
• Phát động phong trào thi đua trong lĩnh vực thu gom, xử lý rác thải
sinh hoạt.
- Phát động các phong trào thi đua trên phạm vi toàn quốc, có thể gắn với các
đợt phát động đặc biệt, vào các ngày lễ, ngày chủ nhật tổng vệ sinh.
- Lựa chọn những hình thức phát động phong trào sao cho phù hợp với trình
độ, khả năng tham gia của từng loại đối tượng như tổ dân phố, cơ quan, trường
học, cơ sở sản xuất, người dân.
- Xây dựng các tiêu chí đánh gía thi đua và lập bảng khen thưởng cho các đợt
phát động phong trào.Khen thưởng và khiển trách công bằng.
SV: Phạm Lan Hương Lớp Kinh tế đô thị 46
23
Chuyên đề thực tập tốt nghiệp
- Xây dựng các mô hình thí điểm, các điển hình tiên tiến về công tác thu gom,
vận chuyển và xử lý rác thải sinh hoạt trên điạ bàn các tổ dân phố từng địa
phương cho phù hợp và đạt được hiệu quả cao.
• Biện pháp thực hiện xã hội hoá công tác thu gom, vận chuyển và xử lý
rác thải sinh hoạt.
- Cần tăng cường quyền lực cùa cộng đồng: là việc phát triển quyền lực của
quan đến rác thải sinh hoạt sẽ được giải quyết khi có sự tham gia tích cực, chủ
động của cộng đồng.Sự tham gia của cộng đồng trong giải quyết các vấn đề rác
thải sinh hoạt tại địa phương đòi hỏi cộng đồng nhận thức và tổ chức thực hiện
những hoạt động của mình một cách bền vững và hợp lý nhất.
2.1.1.4 Mô hình xã hội hoá công tác thu gom và xử lý rác thải sinh hoạt trên địa
bàn Huyện Từ Liêm.
Căn cứ, mục tiêu và phạm vi áp dụng.
• . Căn cứ vào mục tiên
- Đề án số 31của Thành uy về: Một số nhiệm vụ trọng điểm về cải thiện môi
trường xã hội
- Kế hoạch số 24/KH-UB của UBND thành phố Hà Nội về triển khai Đề án
số 31 về cải thịên môi trường xã hội trong hai năm 2004 và 2005 của
Thành uỷ
- Nghị quyết số 08/2000/NQ-HĐ ngày 27/7/2000 của Hội đồng nhân dân
Thành phố Hà Nội về việc thông qua đề án thí điểm thực hiện XHH công
tác thu gom, vận chuyển và xử lý một phần phế thải đô thị
SV: Phạm Lan Hương Lớp Kinh tế đô thị 46
25
Copyright: Tài liệu đại học ©