Lời Mở đầu
Trong khu vực châu á - Thái Bình Dơng, Việt Nam đang là một đất nớc có
đợc nhiều sự chú ý từ các nớc trên thế giới.
Đó là đất nớc Việt Nam đã và đang trên con đờng đổi mới một cách toàn
diện và ngày càng sâu sắc về cơ sở hạ tầng và kiến trúc thợng tầng.
Quan hệ sản xuất đợc hình thành một cách khách quan trong quá trình sản
xuất tạo ra của cải vật chất của xã hội. Trên cơ sở quan hệ sản xuất hình thành
nên các quan hệ về chính trị và tinh thần của xã hội. Hai mặtđó của đời sống xã
hội đợc khái quát thành cơ sở hạ tầng và kiến trúc thợng tầng của xã hội.
Trong quá trình phát triển nền kinh tế nhiều thành phần theo định hớng xã
hội ở nớc ta, cần vận dụng và quán triệt quan hệ biện chứng giữa cơ sở hạ tầng và
kiến trúc thợng tầng. Cơ sở hạ tầng là kết cấu kinh tế đa thành phần trong đó có
thành phần kinh tế quốc doanh, tập thể và nhiều thành kinh tế khác nhau. Tính
chất đan xen - quá độ về kết cấu của cơ sở kinh tế vừa làm cho nền kinh tế sôi
động, phong phú, vừa mang tình phức tạp trong quá trình thực hiện định hớng xã
hội. Đây là một kết cấu kinh tế năng động, phong phú đợc phản chiếu trên nền
kiến trúc thợng tầng và đặt ra đòi hỏi khách quan là nền kiến trúc thợng tầng
cũng phải đổi mới để đáp ứng đòi hỏi của cơ sở kinh tế. Nh vậy kiến trúc thợng
tầng mới có sức mạnh đáp ứng đòi hỏi của cơ sở hạ tầng.
Em xin chân thành cảm ơn!
1
Phần I
Những vấn đề lý luận về mối quan hệ biện chứng giữa
cơ sở hạ tầng và kiến trúc thợng tầng
1 Khái niệm
1.1 Cơ sở hạ tầng
Cơ sở hạ tầng là toàn bộ những QHSX hợp thành cơ cấu kinh tế của một hình
thái kinh tế - xã hội nhất định.
Kết cấu của cơ sở hạ tầng gồm 3 bộ phận
-Quan hệ sản xuất tàn d
-Quan hệ sản xuất thống trị

cơ sở hạ tầng nào mất đi thì kiến trúc thợng tầng do nó sinh ra cũng mất theo,
khi cơ sở hạ tầng mới xuất hiện thì nó lại sản sinh ra kiến trúc thợng tầng mới
phù hợp với nó.
Ví dụ cơ chế bao cấp tơng ớng với nó là Nhà nớc xơ cứng, mệnh lệnh quan
liêu
Cơ chế thị trờng tơng ứng với nó là Nhà nớc năng động, hoạt động có hiệu
quả
Cơ sở hạ tầng quyết định kiến trúc thợng tầng là quy luật phổ biến của mọi
hình thái KTXH.
2.2 Kiến trúc thợng tầng tác động trở lại cơ sở hạ tầng
Kiến trúc thợng tầng củng cố, bảo vệ duy trì CSHT sinh ra nó và đấu tranh
chóng lại CSHT và KTTT đối lập với nó.
Kiến trúc thợng tầng do cơ sở hạ tầng sinh ra nhng sau khi xuất hiện nó có
tính độc lập tơng đối do đó nó tác động lại cơ sở hạ tầng thể hiện ở những mặt
sau:
-Chức năng xã hội của kiến trúc thợng tầng là bảo vệ, duy trì củng cố và
hoàn thiện cơ sở hạ tầng đã sinh ra nó vàtìm cách xoá bỏ cơ sở hạ tầng cũ, kiến
trúc thợng tầng cũ. Nó luôn luôn giữ lại và kế thừa những cái cũ đã làm tiền đề
cho cái mới.
Ví du: Nhà nớc t sản hiện đại củng cố, bảo vệ, phát triển sở hữu t nhân t liệu
sản xuất. Còn Nhà nớc vô sản thì bảo vệ, phát triển sở hữu xã hội (tập thể).
Trong các yếu tố của kiến trúc thợng tầng thì Nhà nớc là yếu tố cơ bản có vai
trò đặc biệt quan trọng đối với cơ sở hạ tầng. Vai trò của Nhà nớc tác động đối
với cơ sở hạ tầng thể hiện ở 3 chiều hớng. Bằng công cụ pháp luật, bằng sức
mạnh kinh tế và sức mạng bạo lực của Nhà nớc có thể tác động làm cho kinh té
phát triển theo chiều hớng tất yếu.
3
Nhà nớc là yếu tố tác động trở lại mạnh mẽ nhất đối với CSHT vì nó là công
cụ bạo lực tập trung trong tay giai cấp thống trị.
Nó không chỉ thực hiện chức năng kinh tế bằng hệ thống chính sách kinh tế -

Đảng cộng sản lãnh đạo vẫn thực hiện đợc mực tiêu dân giàu, nớc mạnh, xã hội
công bằng, dân chủ và văn minh.
1. Đặc điểm hình thành cơ sở hạ tầng và kiến trúc thợng tầng cộng sản
chủ nghĩa.
Cơ sở hạ tầng và kiến trúc thợng tầng cộng sản chủ nghĩa không hình thành
tự phát trong xã hội cũ, mà hình thành tự giác sau khi giai cấp vô sản giành
chính quyền và phát triển hoàn thiện Suốt thời kỳ quá độ từ chủ nghĩa t bản lên
chủ nghĩa cộng sản .
Muốn có cơ sở hạ tầng và kiến trúc thợng tầng cộng sản chủ nghĩa. Trớc hết
giai cấp vô sản phải dùng bạo lực cách mạng đập tan nhà nớc cũ, lập nên nhà nớc
vô sản. Sau khi giành đợc chính quyền, giai cấp vô sản tiến hành quốc hữu hoá,
tịch thu, trng thu nhà máy, xí nghiệp của giai cấp t sản nhằm tạo ra cơ sở kinh tế
ban đầu của chủ nghĩa xã hội.
5
Việc nhà nớc chuyên chính vô sản phải ra đời trớc để tạo điều kiện và làm
công cụ, phơng tiện cho quần chúng nhân dân, tiến hành triệt để quá trình ấy
hoàn toàn phù hợp với qui luật khách quan của xã hội. Đó là sự phát triển khách
quan trong quá trính sản xuất vật chất của xã hội, đòi hỏi phải có một cơ sở hạ
tầng và kiến trúc thợng tầng tiến bộ hơn thay thế cơ sở hạ tầng và kiến trúc thợng
tầng t bản chủ nghĩa lỗi thời phản động. Tuynhiên, nhà nớc chuyên chính vô sản
có thật sự vững mạnh hay không lại hoàn toàn phụ thuộc vào sự phát triển của sự
phát triển của cơ sở hạ tầng cộng sản chủ nghĩa.
2. Cơ sở hạ tầng và kiến trúc thợng tầng trong thời kỳ quá độ lên chủ
nghĩa xã hội ở Việt Nam
Cơ sở hạ tầng và kiến trúc thợng tầng XHCN khác căn bẳn với cơ sở hạ
tầng và kiến trúc thợng tầng của xã hội có giai cấp đối kháng.
Dới chủ nghĩa xã hội hoàn chỉnh, cơ sở hạ tầng và kiến trúc thợng tầng
thuần nhất và thống nhất. Vì cơ sở hạ tầng xã hội chủ nghĩa không có tính chất
đối kháng, không bao hàm những lợi ích kinh tế đối lập nhau. Hình thức sở hữu
bao trùm là sở hữu toàn dân và tập thể, hợp tác tơng trợ nhau trong quá trình sản

phải sử dụng tổng thể các biện pháp kinh tế hành chính và giáo dục. Trong đó
biện pháp kinh tế có vai trò quan trọng nhất nhằm từng bớc xã hội hoá nền sản
xuất với hình thức và bớc đi thích hợp theo hớng: kinh tế quốc doanh đợc củng
cố và phát triển vơn lên giữ vai trò chủ đạo, kinh tế tập thể dới hình thức thu hút
phần lớn những ngời sản xuất nhỏ trong các ngành nghề, các hình thức xí nghiệp
, công ty cổ phần phát triển mạnh, kinh tế t nhân và gia đình phát huy đợc mọi
tiềm năng để phát triển lực lợng sản xuất, xây dựng cơ sở kinh tế hợp lý. Trong
văn kiện Hội nghị đại biểu Đảng giữa nhiệm kỳ khoá VII, Đảng ghi rõ phải tập
chung nguồn vốn đầu t nhà nớc cho việc xây dựng cơ sở hạ tầng kinh tế xã hội
và một số công trình công nghiệp then chốt đã đợc chuẩn bị vốn và công nghệ.
Nâng cấp và xây dựng mới hệ thống giao thông, sân bay, bến cảng, thông tin liên
lạc, giáo dục và đào tạo, y tế . Đồng thời văn kiện Đảng cũng ghi rõ:T nay tới
cuối thập kỷ, phải quan tâm tới công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp và
kinh tế nông thôn, phát triển toàn diện nông, lâm, ng nghiệp gắn với công nghiệp
chế biến nông lâm thuỷ sản, công nghiệp sản xuất hàng tiêu dùng và hàng xuất
khẩu.
Về kiến trúc thợng tầng, Đảng ta khẳng định: Lấy chủ nghĩa Mác-Lê nin và
t tởng Hồ Chí Minh làm kim chỉ nam cho mọi hành động của toàn Đảng, toàn
dân ta. Nội dung cốt lõi của chủ nghĩa Mác-Lênin và t tởng Hồ Chí Minh là t t-
ởng về sự giải phóng con ngời khỏi chế độ bóc lột thoát khỏi nỗi nhục của mình
là đi làm thuê bị đánh đập, lơng ít. Bởi vậy, trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa
xã hội của nhân dân ta, việc giáo dục truyền bá chủ nghĩa Mác-Lênin t tởng Hồ
Chí Minh trở thành t tởnh chủ đạo trong đời sống tinh thần của xã hội là việc làm
7
thờng xuyên, liên tục của cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa trên lĩnh vực kiến
trúc thợng tầng.
Xây dựng hệ thống chính trị, xã hội chủ nghĩa mang bản chất giai cấp công
nhân, do Đảng cộng sản lãnh đạo đảm bảo cho nhân dân là ngời chủ thực sự của
xã hội. Toàn bộ quyền lực của xã hội thuộc về nhân dân thực hiện dân chủ xã hội
chủ nghĩa đảm bảo phát huy mọi khả năng sáng tạo, tích cực chủ động của mọi

quy mô toàn xã hội để tong bớc thống trị kinh tế đối với toàn xã hội. Kinh tế
vững mạnh, nhà nớc đợc tăng cờng. Nhà nớc đợc tăng cờng lại tạo thêm phơng
tiện vậtchất để củng cố địa vị kinh tế xã hội của giai cấp thống trị.
Trong công cuộc đổi mới của nớc ta hiện nay, chúng ta chủ chơng tiến hành
đổi mới đồng bộ phải kết hợp ngay từ đầu, đổi mới kinh tế với đổi mới chính trị
và các mặt khác của đời sống xã hội. Trong đó, đổi mới kinh tế là trọng tâm, còn
đổi mới chính trị thúc đẩy đổi mới kinh tế. Đổi mới kinh tế chính là đổi mới ở
lĩnh vực CSHT, đó là đổi mới cơ cấu kinh tế, đổi mới cơ chế quản lý, phơng thức
phân phối, quy trình công nghệnhằm làm cho nền kinh tế nớc ta phát triển hoà
nhập với trình độ phát triển kinh tế thế giới.
Đổi mới kinh tế là tiền đề cho đổi mới chính trị, nó tạo ra nền tảng vật chất
cho ổn định về chính trị xã hội, nó làm nảy sinh nhu cầu đổi mới hệ thống chính
trị, làm cho nó năng động và trở thành động lực thực sự của sự phát triển kinh tế.
Đổi mới chính trị phải xuất phát từ yêu cầu đổi mới kinh tế, phải phù hợp với
đổi mới kinh tế.
Đổi mới chính trị chính là đổi mới ở bộ phận quan trọng của KTTT, đổi mới
chính trị thể hiện ở đổi mới tổ choc, đổi mới bộ máy, phân cấp lãnh đạo của
Đảng, dân chủ hoá trớc hết từ trong Đảng.
Đổi mới chính trị, tạo điều kiện cho đổi mới kinh tế
Khi đờng lối chính trị, thiết chế chính trị đợc đổi mới phù hợp với yêu cầu
phát triển kinh tế thì chính trị trở thành định hớng cho phát triển kinh tế. Đồng
thời tạo môi trờng phát triển về an ninh trật tự để phát triển kinh tế và chính trị
còn đóng vai trò can thiệp điều tiết, khắc phục những mặt trái do đổi mới kinh tế
đa đến.
9
KếT LUậN
Mỗi bớc phát triển của cơ sở hạ tầng hoặc kiến trúc thợng tầng là một bớc
giải quyết mâu thuẫn giữa chúng. Cho nên việc giải quyết củng cố cơ sở hạ tầng,
điều chỉnh và củng cố các bộ phận của kiến trúc thợng tầng là cả một quá trình
rất phức tạp. Mọi quan niệm, mọi tởng đơn giản đều không phù hợp với thực tế,