Ảnh hưởng tam giáo trong tư tưởng đạo đức
Lê Thánh Tông

Trần Thị Châm

Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
Luận văn Thạc sĩ ngành: Tôn giáo học; Mã số: 60.22.90
Người hướng dẫn: PGS.TS. Đỗ Thị Hòa Hới
Năm bảo vệ: 2010

Abstract: Luận văn làm rõ nội dung cơ bản của tư tưởng đạo đức Tam giáo, đặc điểm
sự du nhập và ảnh hưởng của chúng vào Việt Nam đến trước thời Lê Thánh Tông.
Phân tích làm rõ những ảnh hưởng quan niệm Tam giáo đối với tư tưởng đạo đức của
Lê Thánh Tông ở một số nội dung cơ bản. Chỉ ra ý nghĩa sự vận chúng vào việc xây
dựng nền đạo đức con người Việt Nam thời kỳ công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất
nước từ góc độ chuyên ngành Triết học, Tôn giáo học.

Keywords: Tam giáo; Tư tưởng đạo đức; Tôn giáo học; Triết học phương Đông

Content
MỞ ĐẦU

*. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Tam giáo Nho, Phật, Đạo là các học thuyết chính trị- xã hội, đạo đức Tôn giáo từ bên
ngoài đã có mặt ở Việt Nam hàng ngàn năm. Trong suốt chiều dài lịch sử của dân tộc Việt
Nam, Tam giáo đã dần dần thâm nhập gắn bó mật thiết với đời sống- văn hóa tinh thần và đặc
biệt là trong quan niệm tư tưởng đạo đức của người Việt Nam. Qua quá trình tiếp biến lâu dài,
nhiều yếu tố tư tưởng đạo đức Tam giáo đã dần được giai cấp Phong kiến Việt Nam tiếp nhận,
đề cao và có sự tái cấu trúc hòa nhập với văn hóa Việt Nam, ăn sâu vào thói quen, tâm lý,
phong tục tập quán người Việt, nên đây đã là hướng nghiên cứu quan trọng thu hút sự chú ý
của nhiều học giả với nhiều công trình có giá trị.

Tông rất đậm nét nhưng chúng đã được khúc xạ, tiếp nhận như thế nào, để Tam giáo chính là
một cơ sở quan trọng góp phần làm nên khía cạnh nhân văn của đường lối đức trị ở Lê Thánh
Tông. Ảnh hưởng đó không phải là tất cả mà đã có sự tái cấu trúc, kết hợp tổng hợp theo cách
như thế nào. Những vấn đề này rất cần được tiếp tục làm sáng tỏ từ góc độ Triết học, Tôn
giáo học.
Trong bối cảnh hiện nay, văn kiện Đảng ta nhận định: Trong bộ máy chính trị, sự suy
thoái đạo đức ở một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên biểu hiện tập trung ở tình trạng
tham nhũng là một trong những nguy cơ đe dọa sự tồn vong của xã hội, bên cạnh đó những
thang bậc đạo đức xã hội đang có chiều hướng suy thoái, lối sống gấp thực dụng, hưởng thụ
tiêu dùng theo chủ nghĩa cá nhân chưa bị ngăn chặn … do đó trở lại tìm hiểu cách thức tiếp
nhận ảnh hưởng từ bên ngoài của tư tưởng đạo đức Lê Thánh Tông để kế thừa có phê phán,
chọn lọc những giá trị tư tưởng đạo đức nhân văn của Lê Thánh Tông lại càng có ý nghĩa lý

3
luận và thực tiễn vô cùng sâu sắc đối với việc xây dựng đạo đức con người Việt Nam hiện
nay.
Những lý do trên cho thấy rõ việc nghiên cứu “ ảnh hưởng của Tam giáo đối với tư
tưởng đạo đức của Lê Thánh Tông ”là vấn đề cần thiết nhằm chỉ ra được những giá trị tích
cực cần kế thừa tiếp thu có chọn lọc để vận dụng góp phần vào xây dựng nền đạo đức, chính
trị con người Việt Nam trong thời đại mới. Hơn nữa với tâm nguyện riêng là một người tu sĩ
tu hành tại chùa Huy Văn, với lòng thành kính Vua Lê Thánh Tông, chúng tôi chọn vấn đề
nghiên cứu này với mong muốn có những am hiểu sâu sắc hơn tư tưởng của vị Vua được thờ
phụng tại đây.
1. Tình hình nghiên cứu đề tài
Như chúng ta đã biết, vấn đề tìm hiểu nội dung tư tưởng của Nho giáo, Phật giáo, Đạo
giáo và ảnh hưởng riêng của Nho giáo, Phật giáo, Đạo giáo đến tư tưởng của Lê Thánh Tông
từ trước đến nay đã và đang thu hút được một số nhà nghiên cứu quan tâm, mặc dù không
nhiều, song vấn đề này đã có những công trình, bài viết được đánh giá cao. Trong đó phần lớn
các tác giả chú ý đề cập đến vấn đề nội dung của các phẩm chất đạo đức Nho giáo như Trung,
Hiếu, Nhân, Nghĩa, Trí, Dũng … được Lê Thánh Tông tiếp biến và thể hiện nhiều qua thơ,

Nguyễn Hoài Văn, Nxb. Chính trị Quốc gia, 2002 …
Qua đây có thể thấy, nhìn chung, các tác giả mới tập trung chú ý nghiên cứu nhìn ảnh
hưởng riêng Nho giáo đến Lê Thánh Tông dưới những góc độ tiếp cận khác nhau, song
nghiên cứu một cách tổng hợp vấn đề “ảnh hưởng của Tam giáo ở tư tưởng đạo đức Lê Thánh
Tông” (Để khẳng định điều này thì chưa có đủ điều kiện, nhưng trong góc độ tư tưởng Lê
Thánh Tông vẫn khẳng định có những ảnh hưởng Tam giáo theo mức độ đậm nhạt khác nhau)
và chỉ ra những ảnh hưởng của tư tưởng đạo đức đạo đức Tam giáo đối với tư tưởng đạo đức
chính trị Lê Thánh Tông từ đó rút ra bài học nhằm vận dụng và đánh giá vai trò của chúng đối
với việc xây dựng nền đạo đức con người mới ở nước ta hiện nay từ góc độ Triết học, Tôn
giáo học thì chưa được quan tâm nhiều đề nghiên cứu một cách tổng hợp hệ thống đầy đủ.
Bởi những lý do đó mà chúng tôi lựa chọn vấn đề này làm đề tài nghiên cứu trong luận văn Thạc
sỹ.
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu đề tài
2.1. Mục đích nghiên cứu:
Nghiên cứu từ góc độ Triết học, Tôn giáo học để làm rõ vị trí, nội dung của những tư
tưởng đạo đức Tam giáo, hay của từng giáo phân tích vai trò và ảnh hưởng của một số nội
dung cơ bản đối với sự hình thành và phát triển tư tưởng đạo đức của Lê Thánh Tông và chỉ
ra ý nghĩa của việc tiếp biến những tư tưởng ấy đối với việc xây dựng nền đạo đức xã hội con
người Việt nam hiện nay.
2.2 . Nhiệm vụ nghiên cứu
Để thực hiện mục đích trên, luận văn có ba nhiệm vụ :
- Làm rõ nội dung cơ bản của tư tưởng đạo đức Tam giáo, đặc điểm sự du nhập và
ảnh hưởng của chúng vào Việt Nam đến trước thời Lê Thánh Tông.

5
- Phân tích làm rõ những ảnh hưởng quan niệm Tam giáo đối với tư tưởng đạo đức của
Lê Thánh Tông ở một số nội dung cơ bản.
- Chỉ ra ý nghĩa sự vận chúng vào việc xây dựng nền đạo đức con người Việt nam thời
kỳ công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước từ góc độ chuyên ngành Triết học, Tôn giáo học.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Ý nghĩa lý luận: Góp phần tìm hiểu về những ảnh hưởng của tư tưởng đạo đức của
Tam giáo ở Lê Thánh Tông và ý nghĩa của nó trong việc xây dựng đạo đức xã hội con người
Việt Nam hiện nay.
Ý nghĩa thực tiễn: Kết quả nghiên cứu của luận văn có thể làm tài liệu tham khảo cho
công tác nghiên cứu và giảng dạy Triết học, Tôn giáo học.
7. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và mục lục, nội dung chính
của luận văn gồm 2 chương 5 tiết

References
1. Đào Duy Anh (1938): Khổng giáo phê bình tiểu luận, Nxb Quan Hải Tùng thư, Huế
.
2. Hoàng thị Bình (2001): “Nhân, Nhân nghĩa, Nhân chính trong “ Luận ngữ ”và
Mạnh Tử , Tạp chí Triết học, số 8.
3. Nguyễn Thanh Bình (2000): “Đạo đức Nho giáo với việc rèn luyện nâng cao phẩm
chất đạo đức cộng sản”, tạp chí Khoa học, ĐHQG, HN.
4. Nguyễn Thanh Bình (2001): “Quan niệm của Nho giáo về xã hội lý tưởng”, Tạp chí
Triết học. HN.
5. Nguyễn Thanh Bình (2002): Những điểm tương đồng và dị biệt trong học thuyết “
tính người ”của Nho giáo”, Tạp chí Triết học, số 9.
6. Nguyễn Thanh Bình (2007): Học thuyết chính trị - xã hội của Nho giáo và sự ảnh
hưởng của nó ở Việt Nam (từ thế kỷ XI đến nửa thế kỷ XIX), Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
7 . Hà Duy Biển: Góp phần tìm hiểu cách chia phiên trong chính sách “ Ngụ binh ư
nông”thời Lê Thánh Tông (1460 - 1497).
8. Phạm Như Cương (1978): Về vấn đề xây dựng con người mới, Nxb, Khoa học xã
hội, Hà Nội.
9. Hoàng Sơn Cường (1997): Tư duy văn hoá gia đình của Lê Thánh Tông trong Quốc
Triều hình luật, Tạp chí văn hoá nghệ thuật , số 7. HN
10. Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, Nxb Sự
thật, Hà Nội 1991.

Nxb CTQG Hà Nội 1998.
27. Lâm Giang (dịch thơ) (2001): Lê Thánh Tông, Nxb. Kim Đồng. Hà Nội.
28. Lý Tường Hải (2001): Khổng Tử, Nxb. Văn hoá thông tin, Hà Nội.
29. Bùi Thiệu Hoà (1998) Đạo Phật và Thế gian. NXB Hà Nội .
30. Đỗ Thị Hảo, Phan Huy Lê, Nguyễn Đình Chú (1997): Lê Thánh Tông (1442-
1497) - Con người và sự nghiệp: Kỷ yếu Hội thảo khoa học kỷ niệm 500 năm ngày mất của Lê

8
Thánh Tông do trường đại học khoa học xã hội và nhân văn - Đại học quốc gia Hà Nội tổ
chức, Nxb. ĐHQG, Hà Nội.
31. Trần Đình Hượu (1997): Đến hiện đại từ truyền thống, Nxb. Văn Hoá, Hà Nội.
32.Chu Hy (1996): Tứ thư tập chú (Nguyễn Đức Lân dịch và chú giải), Nxb.Văn hoá
Thông tin, Hà Nội.
33. Trần Hậu Kiêm (1993): Các dạng đạo đức xã hội, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà
Nội.
34. Trần Trọng Kim (1992): Nho giáo, Nxb. Tp. Hồ Chí Minh.
35. Kỷ yếu hội thảo khoa học (2000) Đại học sư phạm Hà Nội, Đạo gia và văn hoá
Nxb. Văn hoá Hà Nội.
36. Vũ Khiêu (1990): Nho giáo xưa và nay , Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội.
37. Vũ Khiêu (1997): Nho giáo và phát triển ở Việt Nam, Nxb .Khoa học xã hội, Hà
Nội.
38. Vũ Khiêu (chủ biên )(2000): Văn hoá Việt Nam - xã hội và con người, Nxb. Khoa
học xã hội, Hà Nội.
39. Vũ Khiêu (chủ biên )(1993): Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh, Nxb, Khoa học xã
hội, Hà Nội.
40. Nguyễn Lang (1992). Việt Nam Phật giáo sử luận- Tập I và Tập II Nxb văn học.
Hà Nội.

56. Lê Mạnh Thát (1982) Nghiên cứu về Mâu Tử, tủ thư Vạn Hạnh.
57.Thơ văn Lý Trần, tập I, Tập II. Nxb Khxh, HN
58. Nguyễn Đăng Thục, “ Vạn Hạnh với quốc học ” Tư tưởng số 1, năm thứ tư, Sài
Gòn: Viện đại học Vạn Hạnh.
59. Lê Mạnh Thát, Toàn Nhật Thiền sư toàn tập, tập I, tập II.
60. Thông giám cương mục; cách viết sử theo Tư Mã Quang trong Tư trị thông giám
và của Chu Hy trong Tư trị thông giám cương mục.
61. Mạnh Tử (1950): Tứ thơ ( Đoàn Trung Còn dịch ), Nxb. Trí Đức Tòng Thơ. Sài
Gòn.
62. Bùi Duy Tân (Tuyển chọn, giới thiệu) (2007): Lê Thánh Tông - về tác gia và tác
phẩm, Nxb . Giáo dục, HàNội.
63. Lê Đức Tiết (2007): Lê Thánh Tông - vị vua anh minh, nhà cách tân vĩ đại, Tái
bản, có bổ sung, Nxb. Tư pháp. Hà Nội.
64. HT: Thích Thanh Từ (1992), Phật giáo với dân tộc. Thành hội Phật giáo Tp HCM.
65. Nguyễn Minh Tuấn, Nguyễn Quốc Văn: Những giá trị tích cực của Nho giáo
trong bộ luật Hồng Đức.
66. Phạm Quốc Thành (2004): Tư tưởng Hồ Chí Minh về rèn luyện đạo đức cho cán
bộ Đảng viên, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.
67. Nguyễn Tài Thư (chủ biên) (1983): Lịch sử Phật giáo Việt Nam, Nxb Khoa học
xã hội, Hà Nội.

10
68. Nguyễn Tài Thư (1997): Nho học và Nho học ở Việt Nam,Viện Triết
học, Trung tâm khoa học xã hội và nhân văn Quốc gia, Hà Nội.
69. Nguyễn Tài Thư (1993): Lê Thánh Tông, thế giới quan và tư tưởng chính trị, xã
hội Trong sách lịch sử tư tưởng Việt Nam, Tập I , Nxb. Khoa học xã hội. Hà Nội.
70. Nguyễn Tài Thư ( chủ biên ) “Tam giáo đồng nguyên”- Hiện tượng tư tưởng
chung của các nước Đông Á, Tạp chí Hán Nôm số 3, Hà Nội.
71. Nguyễn Tài Thư (1997): Ảnh hưởng của các hệ tư tưởng và tôn giáo vào con
người Việt Nam hiện nay, Nxb. Chính trị Quốc gia, Hà Nội.