Giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa Kinh Bắc
trong thời kỳ hội nhập kinh tế quốc dân

Lê Thị Hường

Trường Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn
Luận văn ThS ngành: Quản lý Khoa học và Công nghệ; Mã số: 60 34 72
Người hướng dẫn: TS Trần Văn Hải
Năm bảo vệ: 2010

Abstract: Phân tích khái niệm bản sắc văn hóa Kinh Bắc và vai trò của nó đối với
sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Đánh giá thực trạng giữ gìn bản sắc văn
hóa Kinh Bắc qua các thời kỳ, nhất là thời kỳ mở cửa, hội nhập kinh tế quốc tế.
Dự báo xu hướng biến đổi bản sắc văn hóa Kinh Bắc trong thời kỳ tiếp tục đẩy
mạnh hội nhập kinh tế quốc tế; đồng thời, đề xuất một số giải pháp và kiến nghị
nhằm giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa Kinh Bắc trong thời kỳ này

Keywords: Bản sắc văn hóa; Văn hóa Kinh Bắc; Hội nhập kinh tế quốc tế

Content
I. Lý do chọn đề tài luận văn
Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu vừa là động lực thúc đẩy
xã hội phát triển. Văn hóa có ảnh hưởng sâu rộng và tác động đến mọi mặt của đời sống
xã hội. Trong đó phải kể đến những ảnh hưởng và tác động mạnh mẽ của văn hóa đến
phát triển kinh tế. Giữa phát triển văn hóa và phát triển kinh tế có quan hệ biện chứng với
nhau. Văn hóa còn biểu hiện trình độ văn minh của dân tộc và là bản sắc của từng vùng,
miền. Bản sắc văn hóa được xem như là chứng minh thư, là thẻ căn cước của từng dân
tộc, từng vùng, miền. Thông qua bản sắc văn hóa người ta có thể thấy được chiều hướng
phát triển kinh tế, cũng như cung cách phát triển kinh tế - xã hội nói chung. Chính vì vậy,
việc giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc – một nhiệm vụ
quan trọng được đặt song song với sự phát triển kinh tế mà hầu hết các quốc gia trên thế

mạnh mẽ nhanh chóng trên tất cả các mặt của đời sống xã hội làm cho đời sống nhân dân
được cải thiện và nâng lên đáng kể, hạ tầng cơ sở được kiến trúc, xây dựng khang trang
hiện đại; nhưng bên cạnh đó cũng khiến cho nhiều giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể bị
mai một, lạm dụng, xâm hại và thương mại hóa. Quá trình đô thị hóa cùng với mở cửa
hội nhập kinh tế quốc tế cũng hình thành nên những chuẩn mực mới trong đời sống tinh
thần, dẫn đến “sự va chạm” giữa lối sống, lối tư duy hiện đại với lối sống và tư duy
truyền thống. Trong đời sống nhân dân đang xuất hiện các xu hướng tự phát, một bộ phận
nhân dân quay lưng lại với truyền thống, xem thường những giá trị văn hóa của quê
hương đất nước, chạy theo đồng tiền, đạo đức bị xói mòn, một bộ phận khác lại có xu
hướng trở về cội nguồn, khôi phục những lễ hội, thậm chí kéo theo cả việc khôi phục
những hủ tục lạc hậu, mê tín dị đoan … Trước thực trạng đó, các nhà lý luận và chỉ đạo
hoạt động thực tiễn phải chỉ ra được đâu là khuynh hướng có hại, đâu là khuynh hướng
có lợi; khuynh hướng nào cần bảo tồn, phát huy; khuynh hướng nào cần phải hạn chế, cải
tạo để Bắc Ninh có thể phát triển đúng hướng trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế.
Những ngày cuối tháng 9 năm 2009 người dân Việt Nam nói chung và nhân dân
Bắc Ninh – Kinh Bắc nói riêng rất vui mừng tự hào đón nhận danh hiệu Di sản Văn hóa
phi vật thể của nhân loại cho những làn điệu Dân ca Quan họ - một giá trị văn hóa đặc
sắc của quê hương do Ủy ban Liên Chính phủ Công ước UNESCO Bảo vệ di sản văn hóa
phi vật thể công nhận. Bên cạnh niềm tự hào đó còn là trách nhiệm cần phải giữ gìn, phát
huy và quảng bá nét đẹp văn hóa đó với bạn bè quốc tế.
Từ góc độ Triết học và Chủ nghĩa xã hội khoa học nghiên cứu vấn đề giữ gìn và
phát huy bản sắc văn hóa Kinh Bắc trong thời kỳ mới – đẩy mạnh hội nhập kinh tế quốc
tế hiện nay nhằm sử dụng những giá trị tích cực của văn hóa truyền thống của Kinh Bắc,
phục vụ cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ quê hương, đất nước. Và đây cũng là một
trong những nhiệm vụ quan trọng, góp phần bảo tồn những giá trị văn hóa truyền thống
trong sự nghiệp xây dựng và phát triển nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc văn hóa dân
tộc.
Cho tới nay, đã có một số công trình nghiên cứu khoa học, bài viết về vùng văn
hóa Bắc Ninh - Kinh Bắc, văn hiến Kinh Bắc. Tuy nhiên, vấn đề “giữ gìn và phát huy bản
sắc văn hóa Kinh Bắc trong thời kỳ mới – đẩy mạnh hội nhập kinh tế quốc tế” thì chưa

Cuốn Một Hà Bắc cổ trong lòng đất, của tác giả Trần Quốc Vượng, Trần Đình
Luyện, Nguyễn Ngọc Bích, Ty Văn hóa và Thông tin Hà Bắc xuất bản năm 1981.
Cuốn “Địa lý hành chính vùng Kinh Bắc” của tác giả Nguyễn Văn Huyên, Nguyễn
Văn Trường, Nxb Văn hóa Thông tin, 1998.
Cuốn “Bắc Ninh làng cũ quê xưa- chiếc nôi của nền văn hóa Việt Nam” của tác
giả Ngô Thế Thịnh, Trung tâm Văn hóa ngôn ngữ Đông Tây, 2000.
Cuốn “Bắc Ninh – Thế và lực trong thế kỷ XXI” của nhóm tác giả Chu Viết Luận
(cb), Trịnh Anh Vũ, Dương Mai Lan, Nxb Chính trị Quốc gia, 2002.
Cuốn “Bắc Ninh lịch sử kháng chiến chống thực dân Pháp 1945 – 1954” của các
tác giả Nguyễn Hữu Vinh (chủ biên), Ngô Thanh Tuấn, Nguyễn Thành Hương, Nxb
Quân đội Nhân dân, 2000.
Cuốn “Văn hiến Kinh Bắc” của nhóm tác giả Trần Đình Luyện, Lê Danh Khiêm,
Nguyễn Quang Khải, Sở Văn hóa Thông tin Bắc Ninh, 1997…
Đây là những nghiên cứu mang tính khái quát chung về văn hóa và văn hiến Kinh
Bắc thông qua tìm hiểu về lịch sử vùng Kinh Bắc, về những phong tục trong đời sống
sinh hoạt vật chất và tinh thần.
Ngoài ra, chúng ta cũng có thể tiếp cận các nghiên cứu đó ở nhóm các công trình,
bài viết nghiên cứu về văn hóa vật thể và nhóm các nghiên cứu về văn hóa phi vật thể.
Thứ nhất, nhóm các nghiên cứu về văn hóa vật thể của văn hóa Kinh Bắc.
Trong đó phải kể đến những nghiên cứu của tác giả Nguyễn Đức Thìn với những
nghiên cứu về Đền Đô - một di tích lịch sử văn hóa trong các tác phẩm “Chuyện kể ở
Đền Đô” và cuốn “Di tích lịch sử Đền Đô”; nghiên cứu về văn bia trên đất Kinh Bắc
với các công trình “Văn bia văn miếu Bắc Ninh” của Nguyễn Quang Khải, cuốn “Văn
bia văn chỉ Yên Phụ”; tác giả Nguyễn Hữu và Nguyễn Duy Hợp với nghiên cứu về
“Chùa Dâu - Lịch sử và truyền thuyết”.
Công trình nghiên cứu về “Gốm sành nâu ở Phù Lãng” trong luận văn Tiến sĩ của
tác giả Trương Thị Minh Hằng, 2005,
Tác giả Vương Xuân Tình thì lại tìm hiểu văn hóa Kinh Bắc trong nghiên cứu về
“Tập quán ăn uống của người Việt vùng Kinh Bắc”
Ngoài ra, còn rất nhiều các bài viết đăng trên các tạp chí như: “Pho tượng Pháp

nghĩa, tinh thần lạc quan yêu đời, phản ánh niềm yêu say mê và khả năng sáng tạo nghệ
thuật phong phú. Các tác phẩm, nghiên cứu về mảng vấn đề này có thể kể đến cuốn
“Phương ngôn xứ Bắc” của nhóm tác giả Nguyễn Đình Bưu, Khổng Đức Thiêm, Nxb
Văn hóa dân tộc, 1997, cuốn “Bắc Ninh thi thoại” của tác giả Nguyễn Khôi, Nxb Văn hóa
dân tộc, 2004, cuốn “Danh nhân Kinh Bắc: truyện dã sử”, của hai tác giả Huy Cờ, Trần
Đình Luyện, Nxb Văn hóa Dân tộc, 1999.
Miền Kinh Bắc được mệnh danh là quê hương, là vương quốc của lễ hội. Khắp các
xóm làng trên quê hương xứ Bắc cứ mỗi độ xuân về lại tưng bừng mở hội. Đây là một nét
đẹp trong sinh hoạt văn hóa dân gian thể hiện sự tài hoa, tinh tế, lịch lãm của mình trong
giao tiếp ứng xử với bạn bè và quý khách của con người Kinh Bắc. Trong mảng đề tài
này có rất nhiều những nghiên cứu tiêu biểu như cuốn “Lễ hội Bắc Ninh” của Trần Đình
Luyện, 2003, Sở Văn hóa – Thông tin Bắc Ninh xuất bản, “Hội Lim, truyền thống và hiện
đại” (kỷ yếu hội thảo khoa học), Sở Văn hóa – Thông tin Bắc Ninh, 2004, “Một số sinh
hoạt văn hóa - tín ngưỡng ở vùng Dâu” của (Nguyễn Hữu Toàn), “Văn hóa truyền thống
làng Viêm Xá” (Đỗ Thị Thủy).
Trong thời gian này còn có cuốn sách “Vùng văn hóa Quan họ Bắc Ninh” là kết
quả của chương trình hợp tác giữa Bộ Văn hóa – Thông tin và Tỉnh ủy, Uỷ ban nhân dân
tỉnh Bắc Ninh xây dựng hồ sơ trình UNESCO công nhận Quan họ Bắc Ninh là di sản văn
hóa phi vật thể và truyền khẩu của nhân loại. Cuốn sách dày hơn 1000 trang, được tuyển
chọn từ các công trình nghiên cứu về Quan họ Bắc Ninh từ trước đến nay, đã giới thiệu
toàn vẹn về văn hóa Quan họ.
Trong quá trình nghiên chúng tôi thấy có rất nhiều công trình, sách báo, tài liệu
nghiên cứu về văn hóa Kinh Bắc ở nhiều góc độ tiếp cận khác nhau, có một số nghiên
cứu đã nêu được nhiều nét đặc trưng của văn hóa Kinh Bắc; một số khác nghiên cứu một
cách rời rạc, lẻ tẻ một vài đặc trưng bản sắc văn hóa Kinh Bắc mà chưa có công trình
nghiên cứu và sách báo nào đề cập một cách hệ thống những đặc trưng của bản sắc văn
hóa Kinh Bắc, đặc biệt là vai trò của nó đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc và
việc giữ gìn phát huy nó trong thời kỳ hội nhập kinh tế quốc tế.
III. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài luận văn
3.1. Mục đích

thời kỳ hội nhập kinh tế quốc tế.
+ Góp phần làm rõ mối quan hệ biện chứng giữa bản sắc văn hóa Kinh Bắc với
mở cửa, hội nhập kinh tế quốc tế và xu hướng biến đổi bản sắc văn hóa Kinh Bắc trong
thời kỳ mới tiếp tục đẩy mạnh mở cửa, hội nhập kinh tế quốc tế; làm rõ cơ sở lý luận và
thực tiễn trong việc giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa Kinh Bắc.
- Ý nghĩa về mặt thực tiễn:
+ Giúp cho đảng bộ, chính quyền tỉnh Bắc Ninh nói riêng; Đảng, Nhà nước và các
cơ quan chức năng nói chung những cơ sở và luận cứ để chỉ đạo việc giữ gìn và phát huy
bản sắc văn hóa Kinh Bắc trong thời kỳ tiếp tục đẩy mạnh mở cửa, hội nhập kinh tế quốc
tế
+ Có thể làm tài liệu nghiên cứu, học tập, giảng dạy.
VII. Kết cấu của đề tài luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục; phần nội
dung gồm 3 chương với 9 tiết.

References
1. Đào Duy Anh (1988), Việt Nam văn hóa sử cương, Nxb Đồng Tháp.
2. Đặng Việt Bích (1997), “Kinh Bắc – ngã tư đường của nhiều tộc người và nhiều nền
văn hóa”, Tạp chí Người Kinh Bắc, số 2.
3. Bảo tồn và phát huy dân ca trong xã hội đương đại (qua trường hợp Quan họ Bắc
Ninh, Việt Nam), (2006), Kỷ yếu Hội thảo quốc tế, Hà Nội.
4. Bảo tàng Bắc Ninh (2003), Các vị đại khoa tỉnh Bắc Ninh, tr 17
5. Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Bắc Ninh (2001), Nghị quyết 03, ngày 5/5/2001 về xây
dựng và phát triển làng văn hóa giai đoạn 2001 – 2005. Tài liệu đánh máy, lưu trữ
tại Văn phòng Tỉnh ủy Bắc Ninh.
6. Báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế và văn hóa xã hội năm 2006,
2007 của tỉnh Bắc Ninh.
7. Các báo điện tử: vietnamnet.vn, vietbao.vn, bacninhgov.vn…
8. Cục Thống kê Bắc Ninh (2006), Động thái kinh tế xã hội tỉnh Bắc Ninh 1997 –
2005. Nxb Thống kê, Hà Nội.

Sở Văn hóa thông tin Bắc Ninh, Hà Nội.
28. Nhiều tác giả (2006), Quan họ Bắc Ninh, thực trạng và giải pháp bảo tồn. Sở Văn
hóa Thông tin Bắc Ninh.
29. Nhiều tác giả (2003), Các vị đại khoa tỉnh Bắc Ninh, Bảo tàng Bắc Ninh,
30. Lê Danh Khiêm, Hoắc Công Huynh (2001), Dân ca Quan họ, lời ca và bình giải,
Trung tâm Văn hóa Quan họ Bắc Ninh.
31. Lê Danh Khiêm (chủ biên), Hoắc Công Huynh, Lê Thị Chung (2006), Không gian văn
hóa Quan họ. Trung tâm Văn hóa – Thể thao Bắc Ninh.
32. Luật di sản văn hóa, Điều 24.
33. Hoàng Nam, Bước đầu tìm hiểu văn hóa tộc người – Văn hóa Việt Nam, Nxb Văn
hóa dân tộc.
34. Phạm Xuân Nam (1998), Văn hóa và phát triển, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
35. Tô Nguyễn, Trịnh Nguyễn (1981), Kinh Bắc – Hà Bắc, Nxb Văn hóa, Hà Nội.
36. Nguyễn Thế Nghĩa (1997), Thực trạng bức xúc về xã hội, văn hóa trong quá trình
công nghiệp hóa, hiện đại hóa, Tạp chí Cộng sản, số 8.
37. Chu Viết Luận (chủ biên), Trịnh Anh Vũ, Dương Mai Lan, (2002), Bắc Ninh – thế
và lực trong thế kỷ XXI, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
38. Trần Đình Luyện (2003), Lễ hội Bắc Ninh, Sở Văn hóa – Thông tin Bắc Ninh.
39. Trần Đình Luyện (2006), Bảo tồn và phát huy di sản văn hóa Kinh Bắc, Sở Văn hóa
Thông tin Bắc Ninh.
40. Trần Đình Luyện (chủ biên) (1999), Văn hiến Kinh Bắc tập 1, Nxb Sở Văn hóa
Thông tin Bắc Ninh, Bắc Ninh.
41. Trần Đình Luyện (chủ biên) (2002), Văn hiến Kinh Bắc tập 2, Nxb Sở Văn hóa –
Thông tin Bắc Ninh, Bắc Ninh.
42. Trần Đình Luyện (1997), Phát huy tiềm năng văn hóa Kinh Bắc trong sự nghiệp
công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, Văn hóa nghệ thuật, số 9, tr 20 – 22.
43. Trần Đình Luyện (2003), “Bắc Ninh – miền quê của những di sản lịch sử văn hóa
tiêu biểu của nền văn hiến Việt Nam”. Bắc Ninh hằng tháng, tr 19 -20.
44. Trần Đình Luyện (2004), Bắc Ninh đất trăm nghề, tạp chí Di sản văn hóa, số 7, tr 78
-81.

61. Từ điển bách khoa Việt Nam, Nxb Từ điển bách khoa, Hà Nội, 2005, trang 818.
62. E. B. Taylor, Văn hóa nguyên thủy, T/c Văn hóa nghệ thuật, Hà Nội, 2000, trang 13.
63. Tỉnh ủy Bắc Ninh (2005), Dự thảo báo cáo chính trị của Ban chấp hành Đảng bộ
tỉnh khóa XVI tại Đại hội Đại biểu Đảng bộ tỉnh lần thứ XVII.
64. Thập kỷ thế giới phát triển văn hóa, Tạp chí thông tin UNESCO, số 2, 1988, tr 5.
65. Ủy ban nhân dân tỉnh Bắc Ninh (2007), Định hướng chiến lược phát triển bền vững
tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2006 – 2010 và đến năm 2020.
66. Văn kiện hội nghị lần thứ năm Ban chấp hành Trung ương khóa VIII (1998), Nxb
Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
67. Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII (1996), Nxb Chính trị Quốc gia, Hà
Nội.
68. Văn kiện Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương khóa VIII, Nxb Chính trị
Quốc gia, Hà Nội, 1998, tr 56.
69. Viện Sử học (1989), Đô thị cổ Việt Nam, Hà Nội, tr 88.