Tai biến thiếu máu não thoáng qua - Nguyên
nhân và Triệu chứng

Nguyên nhân
Đây là tình trạng rối loạn khu trú chức năng của não hoặc mắt, xảy ra đột ngột
do thiếu máu não. Các triệu chứng kéo dài tối đa 24 giờ rồi khỏi hẳn, không để lại di
chứng. Tuy vậy, bệnh vẫn là yếu tố nguy cơ hàng đầu gây thiếu máu não và làm tăng
tỷ lệ tử vong trong những năm đầu sau tai biến.
Nguyên nhân gây tai biến thiếu máu não thoáng qua là các bệnh lý về tim mạch
như xơ vữa động mạch não, bóc tách động mạch, loạn nhịp tim, rung nhĩ, các bệnh lý
van tim, nhồi máu cơ tim. Các yếu tố nguy cơ gồm tuổi cao, tăng huyết áp động mạch,
rối loạn mỡ máu, nghiện thuốc lá Các nguyên nhân trên làm cho mạch máu não bị
tắc hoặc co thắt, dẫn đến thiếu máu não.
Tai biến thiếu máu não thoáng qua hay gặp ở người trên 65 tuổi, nam bị nhiều
hơn nữ. Biểu hiện bệnh rất đa dạng, tùy thuộc vào vùng não bị thiếu máu. Đối với
vùng não được cấp máu bởi hệ động mạch cảnh, các biểu hiện lâm sàng hay gặp là mù
một mắt thoảng qua, mù hoàn toàn hoặc cảm giác có tấm màn che trước mắt. Mù
thường chỉ xảy ra ở một bên mắt và thị lực hồi phục rất nhanh.
Một triệu chứng nữa của thiếu máu não hệ động mạch cảnh là bệnh nhân
thường liệt nhẹ nửa người, rối loạn cảm giác kiểu tê bì hoặc nặng các chi ở nửa người
cùng bên liệt, đặc biệt là ở vùng tay - mặt. Ngoài ra, nếu bán cầu não ưu thế bị thiếu
máu, bệnh nhân còn bị rối loạn ngôn ngữ, nói khó, không hiểu lời nói
Với vùng não được cấp máu bởi hệ động mạch sống - nền, bệnh nhân có thể bị
đau đầu, chóng mặt, rối loạn thăng bằng, nhìn đôi, khó nói, liệt vận động, rối loạn cảm
giác cả hai bên hoặc luân chuyển từ bên này sang bên kia. Các triệu chứng này đa phần
chỉ kéo dài từ vài giây đến vài phút rồi khỏi hoàn toàn.
Triệu chứng
Do các triệu chứng tai biến thiếu máu não thoáng qua chỉ tồn tại trong thời gian
ngắn nên bệnh nhân thường không để ý và đi khám. Mặt khác, những triệu chứng đó
rất dễ bị nhầm với một số bệnh khác như động kinh, đau nửa đầu, hạ đường huyết, rối
loạn tiền đình Chính vì vậy, chẩn đoán tai biến thiếu máu não thoáng qua thường

tháng, gần 2/3 bệnh nhân không thể tự làm các hoạt động bình thường. Vì vậy, ngay
khi chưa xuất viện, người nhà đã phải nghĩ đến kế hoạch tập luyện phục hồi chức năng
cho họ.
Tại bệnh viện
Tuần đầu tiên: Đánh giá khả năng nuốt và trợ giúp cho bệnh nhân những hoạt
động của cuộc sống hằng ngày.
Tuần thứ 2 đến tuần thứ 6: Rèn luyện cho bệnh nhân dùng một tay để làm các
công việc như mặc quần áo, tắm rửa, đi vệ sinh. Cho bệnh nhân rèn luyện ở tay bị liệt,
dùng vai và khuỷu tay để trợ giúp cho những động tác như cầm, nắm và kéo. Cho tập
luyện có theo dõi và trợ giúp ở những khoảng cách khoảng 10 m.
Ở nhà sau khi nằm viện
Tháng thứ 1 đến tháng thứ 6: Tập cho bệnh nhân đi bộ mỗi ngày khoảng 5 phút;
cho tập những động tác như cầm cốc, cầm sách, gấp quần áo, tập cầm nâng những đồ
vật kích cỡ, nặng nhẹ khác nhau. Mỗi ngày tập luyện khoảng 20 phút cho đến khi bệnh
nhân có thể tự làm được động tác này. Nếu bệnh nhân không thể tự làm, có thể dùng
các dụng cụ trợ giúp tay hoặc chân. Cho bệnh nhân tập theo các dụng cụ này.
Ngoài 6 tháng: Tăng cường đi bộ. Nếu bệnh nhân mất tiếng nói, nên cho nghe
và đọc các câu chuyện trên báo chí, truyền hình, rồi ngay lập tức cho bệnh nhân tập kể
lại câu chuyện. Tập những kỹ năng này với mức độ khó tăng dần, khoảng 20 giờ mỗi
tuần.
Khoảng 20% bệnh nhân có mất tiếng nói sau tai biến mạch máu não. Việc điều
trị cho bệnh nhân mất tiếng nên bắt đầu từ sớm, ngay trong 3 tháng đầu tiên. Các
chuyên gia tiếng nói khi tập luyện cho bệnh nhân trong giai đoạn đầu cần có sự tham
gia của những người thân trong gia đình hoặc những người tình nguyện. Họ chính là
những người sẽ tiếp tục giúp đỡ cho bệnh nhân ở giai đoạn sau. Thời gian cho tập
luyện tiếng nói phải là 40-100 giờ trong 3 tháng đầu tiên.
Sự hồi phục thường cơ thể chỉ có ở những bệnh nhân có tổn thương mức độ
trung bình. Với những bệnh nhân bị tổn thương mức độ nặng thì sự hồi phục gần như
là không có. Với những bệnh nhân bị liệt nửa người, phải tập luyện những động tác hỗ
trợ, như tự chuyển từ giường qua xe lăn hoặc tự di chuyển bằng kỹ năng dùng một tay.