Nhà tạo lập thị trường chứng khoán
Trong bối cảnh TTCK thường xuyên có tình trạng cung - cầu mất cân đối như ở
Việt Nam hiện nay, người ta đã bắt đầu bàn đến sự cần thiết của các nhà tạo lập thị
trường. Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng, TTCK Việt Nam chưa đủ điều kiện để
triển khai nghiệp vụ này. Do năng lực của các tổ chức tài chính Việt Nam còn yếu,
công nghệ và dự báo còn hạn chế, thông tin chưa đáp ứng được yêu cầu Vậy nhà
tạo lập thị trường là gì và cần có những điều kiện cơ bản nào để trở thành nhà tạo
lập thị trường?
Khái niệm
Nhà tạo lập thị trường là các trung gian tài chính (thường là các công ty chứng
khoán) yết giá mua, giá bán và số lượng chứng khoán trên thị trường. Họ sẵn sàng
thực hiện giao dịch mua và bán chứng khoán với các mức giá và số lượng đã yết.
Các trung gian tài chính thực hiện công việc tạo lập thị trường với 2 mục tiêu chủ
yếu: đảm bảo tính thanh khoản của thị trường và tìm kiếm lợi nhuận.
Nhà tạo lập thị trường thường thực hiện 2 công việc để đáp ứng các lệnh từ phía
nhà đầu tư.
Thứ nhất, nhà tạo lập thị trường có thể đóng vai trò đối tác trong giao dịch, có
nghĩa là nếu lệnh đặt đến là lệnh mua, nhà tạo lập thị trường sẽ bán các chứng
khoán tương ứng có "trong kho" của mình. Còn nếu lệnh đặt đến là lệnh bán, nhà
tạo lập thị trường sẽ tiến hành mua. Lệnh mua hay bán mà nhà tạo lập thị trường
nhận được chính là lệnh đáp lại các chào mua, chào bán mà nhà tạo lập thị trường
đã yết ra trên thị trường. Trong các chào mua, chào bán của nhà tạo lập thị trường,
giá yết ra do yêu cầu cạnh tranh nên thường phải bám sát với tình hình thị trường,
khối lượng yết ra tuỳ theo phân tích của mình, còn phải chịu thêm tác động của
luật định về khối lượng nhỏ nhất phải đảm bảo giao dịch đối với mỗi lệnh yết ra.
Thông thường, để có thể chuyển sang yết mức giá khác hay tham gia với một loại
chứng khoán khác, nhà tạo lập thị trường phải thực hiện một giao dịch với số
lượng tối thiểu theo quy định, điều này đảm bảo tính thanh khoản mà mỗi giao
dịch tạo ra.
Thứ hai, trường hợp lệnh đặt mua đến nhưng nhà tạo lập thị trường không có đủ số
chứng khoán đặt mua, hoặc lệnh đặt bán đến nhưng nhà tạo lập thị trường không

cần thiết… Có được thông tin, mỗi nhà tạo lập thị trường sẽ biết cách sử dụng tốt
nhất để tối đa hoá lợi ích của mình.
Điều kiện cơ bản để trở thành nhà tạo lập thị trường
Khả năng nắm bắt thông tin thị trường, khả năng phân tích nhu cầu thị trường:
Những khả năng này là cơ sở đảm bảo cho một nhà tạo lập thị trường thành công.
Nắm bắt và phân tích tốt tình hình thị trường, mô hình hóa bài toán “lưu kho”, ước
lượng nhu cầu tài chính cần thiết theo đặc tính thị trường là bài toán mà CTCK
buộc phải giải quyết trước khi muốn thực hiện hoạt động tạo lập thị trường. Nếu
như nhà tạo lập thị trường không giải quyết tốt bài toán “lưu kho”, không ước
lượng và dự báo tốt nhu cầu thị trường thì khả năng không thể thực hiện các giao
dịch cần thiết để cân bằng cán cân tài chính là rất cao và rủi ro vỡ nợ là khó tránh
khỏi.
Nhân sự thực hiện và khả năng tiến hành: Đây là vấn đề liên quan đến kỹ thuật
hoạt động. Để tiến hành chức năng tạo lập thị trường bao gồm nhiều hoạt động
khác nhau như đã phân tích ở trên, CTCK khi thực hiện chức năng tạo lập thị
trường sẽ phải đảm bảo nguồn nhân lực được đào tạo đạt trình độ nhất định. Mặt
khác, cần có sự phối hợp các hoạt động hiện có tại công ty. Để có thể tham gia vào
giao dịch với vai trò đối tác của nhà đầu tư, công ty cần phát huy các bộ phận phân
tích, đưa vào hoạt động tự doanh, quản lý danh mục đầu tư. Để có thể mở rộng
phạm vi khách hàng, công ty cần phối hợp tốt các bộ phận môi giới và tư vấn. Kỹ
thuật hoạt động tốt không chỉ thể hiện ở việc thực hiện tốt các hoạt động hiện có
tại công ty, mà còn thể hiện ở các công cụ phòng vệ. Các công cụ này có chức
năng giúp nhà tạo lập thị trường phòng ngừa những rủi ro có thể xảy ra, nó bao
gồm cả các dạng hợp đồng phái sinh, sản phẩm tài chính, kỹ thuật ứng dụng trong
kinh doanh chứng khoán Việc áp dụng các công cụ này nhằm đáp ứng tốt hơn
nhu cầu khách hàng thông qua việc tăng tính thanh khoản và phòng ngừa rủi ro đối
với chứng khoán.
Trong bối cảnh TTCK thường xuyên có tình trạng cung - cầu mất cân đối như ở
Việt Nam hiện nay, người ta đã bắt đầu bàn đến sự cần thiết của các nhà tạo lập thị
trường. Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng, TTCK Việt Nam chưa đủ điều kiện để