

Sáng kiến kinh nghiệm

Đề Tài

Nâng cao hiệu quả gỉang dạy và yếu
tố hình học ở học ở học sinh lớp 5

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Nâng cao hiệu quả gỉang dạy và yếu tố
hình học ở học sinh lớp 5
a. phần mở đầu
i. Cơ sở lý luận:
Như chúng ta được biết tiểu học là học phổ cập, tạo tiền để nâng cao dân trí, là
cơ sở ban đầu hết sức quan trọng để đào tạo thế hệ trẻ trở thành những công dân tốt
mang trong mình những phẩm chất tạo thành cốt lõi của một nhân cách Việt Nam
trong giai đoạn mới: Những phẩm chất đó là: Trí tuệ phát triển, ý chí cao, tình cảm
đẹp.
Xuất phát từ yêu cầu trên, việc giảng dạy môn Toán ở bậc tiểu học có vai trò
quan trọng trong quá trình hình thành nhân cách của học sinh. Trong chương trình
môn Toán bậc tiểu học, việc dạy các yếu tố hình học giữ một trí tuệ, rèn luyện được
nhiều đức tính và phẩm chất tốt như cẩn thận, cần cù, chu đáo, khéo léo, ưa thích sự
chính xác, làm việc có kế hoạch, đồng thời giúp học sinh hình thành những biểu tượng
về hình học và đại lượng hình học. Đó là một điều hết sức quan trọng. Nó giúp các em
định hướng trong không gian, gắn liền việc học với cuộc sống xung quanh là tiền đề để
hỗ trợ các môn khoa học khác (như môn vẽ, thủ công, và tìm hiểu tự nhiên xã hội) là
mảng kiến thức quan trọng cho học lên cao. Đồng thời có thể giải quyết những bài

- Trong năm nay, tất cả học sinh khối năm đều được học 2 buổi trong ngày, nên
thời gian củng cố, rèn luyện kiến thức được nhiều hơn.
- Trong những năm gần đây, phụ huynh học sinh đã quan tâm tới việc học của
con em mình.
b) Khó khăn:
- Còn một số học sinh chưa chăm học, mải chơi.
- Chỗ học ở nhà không có.
- Đồ dùng học tập còn thiếu.
- Còn có những học sinh phát triển trí tuệ không bình thường.
- Còn một số phụ huynh chưa thực sự quan tâm tới việc học của các em.
- Do đặc điểm lứa tuổi, học sinh còn hiếu động, sự tập trung chú ý nghe giảng
còn hạn chế. Khả năng phân tích, trí tưởng tượng, sự suy luận của các em cũng còn
hạn chế nhiều dẫn tới ngại làm các bài tập có nội dung về các yếu tố hình học.
Qua khảo sát chất lượng của 98 học sinh lớp 5 vào đầu tháng 12 theo 3 tiêu
chí sau:
Nhận biết hình và kĩ
năng vẽ hình
Nắm kiến thức cơ
bản về hình học
Vận dụng kiến thức
làm bài tập
Đạt Chưa
đạt
Đạt Chưa
đạt
Đạt Chưa
đạt
83
em
15

+ Điểm ở trong, điểm ở ngoài 1 hình.
b) Mức độ yêu cầu:
- Giúp học sinh có biểu tượng về điểm, đoạn thẳng, hình tròn, hình vuông và
hình tam giác ở mức độ nhận biết được điểm, đoạn thẳng, hình tròn, hình vuông qua
các hình vẽ và mẫu hình.
- Biết cắt, ghép hình tam giác, hình vuông và biết vẽ đoạn thẳng bằng thước kẻ.
Giúp các em có biểu tượng về độ dài và đơn vị độ dài "xentimet". Biết kí hiệu
"cm", nhận biết được độ dài 1 cm trên thước có vạch cm. Biết dùng thước để đo, biết
ước lượng độ dài, biết cộng trừ các số đo đoạn thẳng.
Đối với lớp 2:
Chương trình môn Toán lớp 2 gồm 7 chương, dạy trong 35 tuần. Trong đó Toán
về các yếu tố hình học gồm 14 tiết và cũng đựơc rải ra xen kẽ cùng với việc dạy các
yếu tố đại số.
a) Nội dung các yếu tố hình học lớp 2 gồm:
+ Hình chữ nhật, hình tứ giác.
+ Đường gấp khúc, độ dài đường gấp khúc.
+ Chu vi hình tam giác, chu vi hình chữ nhật
+ Đơn vị đo độ dài: dm, m, km, mm.
b) Mức độ yêu cầu:
+ Nhận biết được hình chữ nhật, hình tứ giác và đường gấp khúc.
+ Biết đếm số hình chữ nhật và hình tứ giác trong một hình vẽ cho trước.
+ Biết nói các điểm cho trước để có hình chữ nhật, hình tứ giác
+ Biết đo và tính độ dài đường gấp khúc.
+ Biết cách tính chu vi hình chữ nhật, hình tứ giác bằng cộng tổng độ dài các
cạnh.
Đối với lớp 3:
Chương trình Toán lớp 3 gồm có 175 tiết, dạy trong 35 tuần. Trong đó, các bài
toán về yếu tố hình học được dạy trong 24 tiết, và các tiết đó cũng được rải ra sắp xếp
xen kẽ với việc dạy các yếu tố đại số, đo đại lượng và giải toán.
a) Nội dung các yếu tố hình học lớp 3 gồm:

- Hình chữ nhật; Hình vuông
- Sử dụng eke và thước vẽ đường thẳng song song, đường thẳng vuông góc.
- Tính chu vi, tính diện tích hình vuông, hình chữ nhật.
- Các đơn vị đo độ dài: dam, hm, bảng đơn vị đo độ dài.
- Đơn vị đo diện tích: m
2
, dm
2
, cm
2
, mm
2
- Tỉ lệ xích, vẽ thu nhỏ đoạn thẳng trên giấy, giống và đo đoạn thẳng trên mặt
đất.
b) Mức độ yêu cầu:
- Nắm được kiến thức cơ bản về đoạn thẳng, đường thẳng, tia.
- Nắm được các góc và mỗi góc có một đỉnh hai cạnh.
- Nắm được đặc điểm hình vuông. Hình chữ nhật
- Biết vẽ đường thẳng song song và đường thẳng vuông góc.
- Nắm được tên các đơn vị đo độ dài, đơn vị đo diện tích và biết chuyển đổi các
đơn vị đó dựa trên mối quan hệ.
- Biết cách tính chu vi, cách tính diện tích hình chữ nhật hình vuông theo công
thức chung.
- Biết tính khoảng cách thực tế, khoảng cách thu nhỏ trên giấy.
- Biết áp dụng công thức để giải những bài toán có nội dung hình học.
Đối với lớp 5:
Chương trình toán 5 được dạy trong 33 tuần 165 tiết. Trong đó các bài toán về
yếu tố hình học được dạy tập chung trong một chương gồm 29 tiết.
a) Nội dung các yếu tố hình học gồm:
- Hình tam giác. Hình thang. Hình tròn

hơn, kiến thức kĩ năng đòi hỏi cao hơn so với các lớp dưới.
ii. vị trí, vai trò toán về các yếu tố hình học lớp 5:
Dạy các yếu tố hình học chương trình toán 5 nó giữ một vị trí rất quan trọng
trong việc:
- Góp phần vào việc củng cố kiến thức, kĩ năng về các yếu tố hình học mà các
em đã học từ các lớp dưới.
- Mở rộng, phát triển và cắt ghép hình. Vẽ hình khối trong không gian, phát
triển trí tưởng tượng trong hình học không gian. Cách lập luận suy diễn logic. Biết
cách giải các bài toán về yếu tố hình học. Giúp các em tích luỹ được những hiểu biết
cần thiết cho đời sống sinh hoạt và học tập. Tạo tiền đề cho việc học tiếp lên bậc phổ
thông trung học cơ sở.
iii. những yêu cầu khi giảng dạy các yếu tố hình học:
- Học sinh phải tham gia và hoạt động học một cách tích cực, tự nhiên và tự tin.
Trong giờ học các em phải biết quan sát, so sánh và tự phát hiện, tự tìm tòi để chiếm
lĩnh kiến thức và vận dụng vào giải toán.
- Giáo viên phải chuẩn bị chu đáo đồ dùng trực quan. Lên kế hoạch tổ chức,
hướng dẫn học sinh học tập một cách nhẹ nhàng. Sử dụng triệt để đồ dùng trực quan
giúp cho việc phát triển năng lực cá nhân của học sinh.
- Giáo viên tạo điều kiện để học sinh hứng thú học tập.
iv. các phương pháp giảng dạy về những bài toán có yếu tố hình học ở tiểu
học:
+ Phương pháp trực quan
+ Phương pháp kết hợp chặt chẽ giữa cái cụ thể với cái trừu tượng
+ Phương pháp kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp quy nạp và phương pháp
suy diễn.
+ Phương pháp thực hành luyện tập
* Phương pháp trực quan: ( phương pháp hình học trực quan)
ở tiểu học các chỉ tiếp thu kiến thức hình học dựa trên những hình ảnh quan sát
trực tiếp, dựa trên các hoạt động thực hành như: Đo đạc, tô, vẽ, cắt, ghép, gấp xếp
hình.

với mô hình hay sơ đồ hình vẽ. Và áp dụng những điều khái quát đã lĩnh hội được vào
những trường hợp cụ thể.
Chẳng hạn khi dạy về hình vuông ở lớp 1, giáo viên có thể làm như sau:
Giới thiệu hình vuông: giáo viên giơ lần lượt từng tấm bia hình vuông cho học
sinh xem. Mỗi lần đều giơ một hình vuông, với màu sắc, kích thước và có vị trí khác
nhau và nói: Đây là hình vuông -> học sinh nhắc lại.
- Học sinh lấy trong hộp đồ dùng tất cả hình vuông đặt lên mặt bàn -> học sinh
lần lượt giơ hình vuông và nói.
- Học sinh xem các đồ vật có hình vuông -> nêu tên các đồ vật đó.
+ Dùng bút chì màu tô các hình vuông trong sách giáo khoa.
- Nêu tên các vật có hình vuông ở trong lớp, ở nhà (viên gạch bông)
* Phương pháp kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp quy nạp và phương
pháp suy diễn trong dạy học các yếu tố hình học.
Ta đã biết:
- Phương pháp quy nạp là phương pháp suy luận đi từ cái riêng đến cái chung,
từ những trường hợp cụ thể để rút ra kết luận tổng quát.
- phương pháp suy diễn là phương pháp suy luận đi từ cái chung đến cái riêng,
từ quy tắc tổng quát áp dụng vào từng trường hợp cụ thể.
- Trong giảng dạy các YTHH, giáo viên thường dùng phương pháp quy nạp để
dạy học sinh các kiến thức mới, sau đó dùng phương pháp suy diễn để hướng dẫn học
sinh luyện tập, áp dụng các kiến thức và quy tắc mới ấy vào giải những bài tập cụ thể.
Chẳng hạn để dạy học sinh lớp 5 về cách tích thể tích hình hoọp chữ nhật giáo
viên có thể làm như sau:
a) Dạy bài mới (dùng phương pháp quy nạp):
Giáo viên dựa vào một vài ví dụ cụ thể để giúp học sinh nhận rút ra kết luận
chung.
Ví dụ: Cho hình hộp chữ nhật có chiều dài 4 cm, chiều rộng 3 cm và chiều cao
2 cm.
Ta chia hình hộp chữ nhật này thành các hình lập phương 1 cm
3

dạy học sinh các kiến thức mới, sau đó dùng phương pháp suy diễn để hướng dẫn học
sinh luyện tập, áp dụng các kiến thức và quy tắc mới ấy vào giải những bài tập cụ thể.
Chẳng hạn để dạy học sinh lớp 5 về cách tính thể tích hình hộp chữ nhật giáo
viên có thể làm như sau:
a) Dạy bài mới (dùng phương pháp quy nạp):
giáo viên dựa vào một vài ví dụ cụ thể để giúp học sinh nhận rút ra kết luận
chung.
Ví dụ: Cho hình hộp chữ nhật có chiều dài 4cm, chiều rộng 3cm và chiều cao
2cm.
Ta chia hình hộp chữ nhật này thành các hình lập phương 1cm
3
, ở hình này sẽ
có 2 lớp hình lập phương mỗi lớp gồm có: 4 x 3 = 12 hình lập phương 1cm
3
vậy muốn
tìm số hình lập phương 1cm
3
ta chỉ cần tính 4 x 3 = 12 hình lập phương 1cm
3
hay thể
tích của hình lập này là: 4 x 3 x 2 24 (cm
3
)
Giáo viên cho học sinh nhận thấy 4 -> số đo chiều dài 3 là số đo chiều rộng, 2
là chiều cao. Tương tự tính thể tích của hình hộp chữ nhật có chiều dài 5cm, chiều
rộng 3dm, chiều cao 2dm -> V = 5 x 3 x 2 = 30dm
3

Từ ví dụ như trên học sinh nêu ra được quy tắc chung tính thể tích cho tất cả
các hình hộp chữ nhật -> muốn tính V ta lấy số đo chiều dài x số đo chiều rộng x số đo

biết kết hợp khéo léo các biện pháp trên, tạo không khí lớp học thoải mái nhẹ nhàng.
Ngoài 4 biện pháp trên, khi dạy về các yếu tố hình học, giáo viên cần kết hợp
chặt chẽ với các tuyến kiến thức khác như đo đại số giải toán, đặc biệt là hỗ trợ cho
việc giảng dạy số học.
Đồng thời người giáo viên phải coi trọng việc rèn luyện kỹ năng sử dụng các
dụng cụ hình học.
Thường xuyên ôn tập củng cố và hệ thống các kiến thức và kỹ năng hình học.
Đảm bảo cân đối tính khoa học và vừa sức trong giảng dạy các yếu tố hình học.
v. quy trình một tiết dạy về các yếu tố hình học:
Giảng dạy các yếu tố hình học là một trong những con đường hình thành và
phát triển trình độ tư duy của học sinh (đó là: quan sát, thực hành, phát triển và tự giải
quyết vấn đề, tự nhận xét so sánh, phân tích, tổng hợp và rút ra quy tắc chung).
Quy trình một tiết dạy các yếu tố hình học nó cũng như quy trình một tiết dạy
toán chung.
HĐ1: Kiểm tra bài cũ (3 - 5')
HĐ 2: Dạy bài mới (13 - 15')
Bước 1: Giới thiệu bài (1 - 2')
Bước 2:Tìm hiểu bài ( 10 - 12')
Tìm hiểu nội dung bài
a) Cho học sinh quan sát - thực hành
b) Nhận xét, so sánh - rút ra kết luận
HĐ3: Thực hành luyện tập (15 - 17')
HĐ 4: Củng cố, dặn dò (3 - 5')
VI. Phương pháp dạy một số dạng toán về các yếu tố hình học lớp 5:
1. Dạy về hình học phẳng:
a) Các yếu tố hình học gồm:
+ Hình tam giác: Các loại tam giác, chiều cao, đáy, diện tích hình tam giác
+ Hình thang: Hình thang, hình thang vuông, đáy lớn, đáy bé, cạnh bên, chiều
cao của hình thang, diện tích hình thang.
+ Hình tròn: Đường tròn, tâm, bán kính, chu vi, diện tích

lên).
- Chỉ nói diện tích hình tròn chứ không nóilà diện tích hình đường tròn.
c) Giảng dạy về tính diện tích hình thang:
Tương tự như bài tính diện tích hình tam giác, quy tắc tính diện tích hình thang
cũng ????? (Đã được minh hoạ ở phương pháp trực quan)
2. Dạy về hình học không gian:
ở lớp 5 ngoài nhiệm vụ bổ sung và phát triển những biểu tượng hình học phẳng.
Chương trình còn phát triển một số biểu tượng hình học không gian cho học sinh. Các
em được giới thiệu đầy đủ các yếu tố đặc điểm của hình hộp chữ nhật, hình lập
phương và trụ. Sơ bộ cách vẽ, cách tính diện tích xung quanh và diện tích toàn phần và
thể tích của hình đó.
a) Giới thiệu hình hộp chữ nhật:
- Giáo viên cho học sinh quan sát hình hộp chữ nhật bằng nhựa
- Học sinh mỗi em một bao diêm  có dạng hình hộp chữ nhật
- Học sinh quan sát nhận xét: Hình hộp chữ nhật có bao nhiêu mặt? Các mặt có
dạng hình gì, đỉnh, cạnh  học sinh nêu đặc điểm của hình hộp chữ nhật.
b) Hình hộp lập phương
Từ hình hộp chữ nhật  học sinh quan sát hình lập phương và học sinh cùng
rút ra đặc điểm của hình hộp lập phương và đặc điểm các mặt, cạnh, đỉnh….
c) Hình trụ
Giáo viên giới thiệu thông qua các ví dụ cụ thể như hộp sửa, thùng đựng nước
…. kèm theo quan sát mô hình và học sinh nhận thấy hình trụ có 2 đáy là hình tròn
bằng nhau, chiều cao bằng đoạn thẳng nối hai tâm của 2 hình tròn đáy.
Như vậy khi giới thiệu ba hình trên, giáo viên cần tận dụng các đồ vật xung
quanh như hộp phấn, bao diêm, viên gạch, lon sữa … cùng với các mô hình bằng gỗ,
nhựa để giúp học sinh hình thành biểu tượng cụ thể, biểu tượng khái quát, khái niệm
sơ bộ về 3 loại hình trên.

Từ đó học sinh tự nêu quy tắc và công thức tính thể tích hình hộp chữ nhật.
Công thức tính thể tích hình lập phương được suy ra từ công thức tính hình hộp
chữ nhật V = a x a x a vì chiều dài, rộng, cao đều bằng nhau.
Đối với quy tắc tính thể tích hình trụ. Giáo viên có thể xây dựng trên cơ sở phép
tương tự sau:
Thể tích hình hộp chữ nhật (a x b) x c
Thể tích hình lập phương = (a x a) x a
Ta thấy thể tích 2 hình trên đều bằng diện tích đáy nhân chiều cao (thể tích =
diện tích đáy x chiều cao)
Đối với hình trụ cũng vậy (thể tích hình trụ = diện tích đáy x chiều cao)
Khi học sinh đã nắm được quy tắc và công thức tính. Giáo viên nên hình thành
cho học sinh các quy tắc tính ngược được.
Suy ra từ công thức
Ví dụ: Chiều cao =
bxa
V
; a x b =
c
V

Như vậy khi dạy các yếu tố hình học ở lớp 5, giáo viên cũng phải quan tâm đến
các vấn đề chung trong phương pháp giảng dạy các yếu tố hình học ở lớp 4.
Người giáo viên phải quan tâm đến việc tổ chức các hoạt động thực hành. Tăng
cường so sánh đối chiếu để hệ thống hoá các quy tắc, công thức tính toán giúp học
sinh nhớ lâu. Đồng thời cần chú ý đúng mức đến việc nâng cao năng lực tư duy của
học sinh vì lớp 5 là lớp cuối cấp, học sinh tương đối lớn, sắp sửa bước vào trường
trung học cơ sở. Do đó bên cạnh phương pháp cung cấp kiến thức chính cho học sinh
là dựa vào khả năng suy luận một cách có cơ sở, có căn cứ. Để giúp các em nhớ được
công thức (kể cả công thức ngược) thì giáo viên phải thường xuyên ôn tập, hệ thống
hoá để giúp các em nhận thấy có thể từ quy tắc này trong khi dạy giáo viên đã thường

1. Tổ chức giờ học sao cho mọi học sinh đều được hoạt động học tập một
cách chủ động, tự lực trong mọi khâu để đạt kết quả cao nhất
- Giáo viên phải tổ chức tiết học để học sinh chủ động học bài, làm bài
- Người giáo viên không làm thay hoặc áp đặt mà chỉ định hướng để học sinh tự
tìm ra kết luận.
2. Sử dụng linh hoạt nhiều hình thức và phương pháp dạy để thu hút học
sinh vào hoạt động học tập
Trong giờ dạy, giáo viên tránh nói nhiều và làm thay học sinh mà phải tổ chức
cho tất cả học sinh cùng làm việc dưới hướng dẫn của giáo viên. Giáo viên kiểm tra,
giúp các em sửa sai, động viên các em làm bài tốt.
3. Giúp học sinh chiếm lĩnh kiến thức bằng con đường từ quan sát đến
nhận xét so sánh và hình thành kiến thức
- Như vậy để học sinh nắm kiến thức một cách chủ động, trong giờ học giáo
viên phải khai thác một triệt để các đồ dùng dạy học, tạo không khí lớp thoải mái giờ
học nhẹ nhàng.
4. Thực hiện nâng cao hiệu quả dạy các yếu tố hình học ở tất cả các khối
lớp
- Chúng tôi nhận thấy việc nâng cao hiệu quả dạy các yếu tố hình học ở lớp5
đạt được kết quả thì phải thực hiện đồng bộ đổi mới cách dạy này ở tất cả các khối lớp.
Vì thế giáo viên phải hiểu, nắm chắc nội dung chương trình, kiến thức kỹ năng của
việc dạy các yếu tố hình học, từ đó định hướng cách dạy cho mình sao cho có sự kế
thừa và phát huy được hiệu quả của việc đổi mới phương pháp.
Vậy để nâng cao hiệu quả học về các yếu tố hình học nói riêng và học môn toán
nói chung thì phải đổi mới phương pháp dạy một cách đồng bộ. Có như vậy thì mới có
thể đưa chất lượng học tập lên đạt kết quả.