Một số yếu tố tâm lý ảnh hưởng đến hành vi
bạo lực học đường của học sinh THPT Lê Thị Lan Anh Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
Luận văn Thạc sĩ ngành: Tâm lý học; Mã số: 60 31 80
Người hướng dẫn: GS.TS. Trần Thị Minh Đức
Năm bảo vệ: 2012 Abstract. Trình bày cơ sở lý luận cho đề tài “Một số yếu tố tâm lý ảnh hưởng đến
hành vi bạo lực học đường của học sinh THPT”: khái niệm hành vi bạo lực học
đường, các yếu tố tâm lý cá nhân (nhận thức, xúc cảm), các yếu tố tâm lý xã hội (bạn
bè, trường học, giáo dục gia đình … ), học sinh trung học phổ thông (THPT). Điều
tra thực trạng hành vi bạo lực học đường tại địa bàn nghiên cứu. Làm rõ một số yếu
tố tâm lý cá nhân và một số yếu tố xã hội dẫn đến hành vi bạo lực học đường của
học sinh THPT. Đề xuất một số kiến nghị nhằm giảm thiểu ngăn chặn hành vi bạo
lực học đường.

Keywords. Tâm lý học; Bạo lực học đường; Hành vi bạo lực; Học sinh; Giáo dục
trung học phổ thông

Content

MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Hiện nay trên thế giới, nạn bạo lực học đuờng và bắt nạt học đường đang ngày một tăng
nhanh, đặc biệt là các vụ bạo lực học đường có sử dụng đến vũ khí. Tại Châu Á, theo một nghiên

4. Khách thể nghiên cứu
- 200 học sinh tại trường THPT Xuân Đỉnh, Từ Liêm, Hà Nội, trong đó:
+ Học sinh khối lớp 11: 100.
+ Học sinh khối lớp 12: 100.
- Phỏng vấn sâu 05 học sinh có hành vi bạo lực học đường.
- Phỏng vấn sâu 02 giáo viên đang giảng dạy tại trường, trong đó mỗi khối bao gồm 1
giáo viên.
5. Giả thuyết nghiên cứu
- Các yếu tố tâm lý cá nhân: Nhận thức của học sinh (về hình thức, mục đích, hậu quả
của hành vi bạo lực học đường); yếu tố xúc cảm (cảm xúc tức giận, thất vọng) và các yếu tố tâm
lý xã hội (giáo dục gia đình, giáo dục nhà trường, mối quan hệ bạn bè, hoạt động vui chơi giải trí
mà học sinh tham gia) có ảnh hưởng đến hành vi bạo lực lực đường của học sinh THPT.
- Phần lớn học sinh THPT có xu hướng ứng xử bạo lực khi xuất hiện những xúc cảm tiêu
cực như sự tức giận, thất vọng.
- Có thể làm giảm hành vi bạo lực học đường ở học sinh thông qua biện pháp tham vấn
tâm lý.
6. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Xây dựng cơ sở lí luận cho đề tài và làm rõ một số khái niệm cơ bản: Khái niệm hành
vi bạo lực, khái niệm hành vi bạo lực học đường, Các yếu tố tâm lý cá nhân (nhận thức, xúc
cảm), các yếu tố tâm lý xã hội (bạn bè, trường học, giáo dục gia đình ), học sinh THPT.
- Điều tra thực trạng hành vi bạo lực học đường tại địa bàn nghiên cứu. Làm rõ một số
yếu tố tâm lý cá nhân và một số yếu tố xã hội dẫn đến hành vi bạo lực học đường của học sinh
THPT.
- Đề xuất một số kiến nghị nhằm giảm thiểu, ngăn chặn hành vi bạo lực học đường.
7. Phạm vi nghiên cứu
- Xây dựng cơ sở lí luận cho đề tài và làm rõ một số khái niệm cơ bản: Khái niệm hành
vi bạo lực, khái niệm hành vi bạo lực học đường, các yếu tố tâm lý cá nhân (nhận thức, xúc
cảm), các yếu tố tâm lý xã hội (bạn bè, trường học, giáo dục gia đình ), học sinh THPT.
- Điều tra thực trạng hành vi bạo lực học đường tại địa bàn nghiên cứu. Làm rõ một số
yếu tố tâm lý cá nhân và một số yếu tố xã hội dẫn đến hành vi bạo lực học đường của học sinh

CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI
1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề
1.1.1. Những nghiên cứu về bạo lực học đƣờng trên thế giới
Ở nhiều quốc gia trên thế giới, tình trạng bạo lực học đường đã và đang diễn ra với hình
thức, mức độ, tính chất ngày một nghiêm trọng, gây ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển toàn
diện về thể chất, tinh thần của học sinh. Điều này được thể hiện qua các báo cáo về những trường
hợp học sinh bị tấn công từ trong trường học, ngoài trường học và ngay cả trong nhà. Trước tình
trạng này, nhiều công trình nghiên cứu của các nước trên thế giới cũng đã tập trung đi sâu nghiên
cứu về chủ đề này.
Nhìn chung, các nghiên cứu của các nước tập trung phản ánh thực trạng bạo lực, bắt nạt
học đường ở một số quốc gia trên thế giới, chỉ ra một số hình thức bạo lực, bắt nạt học đường
điển hình, ảnh hưởng của hành vi bạo lực, bắt nạt học đường đến tâm lý, thể chất của thanh thiếu
niên, chỉ ra một số yếu tố góp phần gia tăng hay giảm thiểu tình trạng bạo lực, bắt nạt học đường
(mối quan hệ bạn bè, sự hỗ trợ của bố mẹ…)
1.1.2. Một số công trình nghiên cứu về bạo lực học đƣờng ở Việt Nam
Trong vòng khoảng 10 năm trở lại đây, có thể kể đến một số nghiên cứu nhỏ lẻ, các bài
báo khoa học có liên quan đến vấn đề bạo lực trong phạm vi trường học của học sinh đã được
nhắc đến như:
Đặng Hoàng Minh và Trần Thành Nam với báo cáo khoa học “Hành vi bạo lực ở thanh
thiếu niên – con đường hình thành và cách tiếp cận đánh giá” đã chỉ ra con đường hình thành
hành vi bạo lực học đường và cách tiếp cận, đánh giá hành vi bạo lực học đường. [18, tr. 9 - 20].
Bài báo khoa học: “Bạo lực học đường: Nguyên nhân và một số biện pháp hạn chế” của
Nguyễn Văn Lượt đã đi sâu tìm hiểu một số nguyên nhân tâm lý xã hội dẫn đến hành vi bạo lực
học đường giữa học sinh với học sinh và một số biện pháp nhằm hạn chế tình trạng bạo lực học
đường hiện nay. [27, tr. 322 - 325]
Một bài viết khác có tên: “Thực trạng bạo lực học đường hiện nay” của Phan Mai Hương
đã trình bày khảo sát của tác giả về thực trạng bạo lực học đường bằng phương pháp phân tích tài
liệu và các số liệu thứ cấp được công bố trên diễn đàn. Qua bài viết, tác giả đã đưa ra thực trạng
hành vi bạo lực học đường hiện nay, đưa ra một số giải pháp nhằm giúp đẩy lùi tình trạng bạo
lực học đường [23, tr. 28 - 33]

1.2.4. Các yếu tố xã hội tác động đến hành vi bạo lực học đƣờng
1.2.4.1. Yếu tố kinh tế và yếu tố văn hóa
- Kinh tế xã hội
- Yếu tố văn hóa
1.2.4.2. Giáo dục gia đình
1.2.4.3. Ảnh hƣởng của bạn bè
1.2.4.4. Giáo dục nhà trƣờng
1.2.5. Một số đặc điểm tâm lý đặc trƣng của Học sinh THPT

CHƢƠNG 2: TỔ CHỨC VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
2.1. Tổ chức nghiên cứu
2.1.1. Nghiên cứu về mặt lý thuyết
- Từ tháng 01/2012 – 05/2012: Thu thập văn bản, tài liệu liên quan đến đề tài; phân tích,
khái quát hóa các văn bản và tài liệu thu được để viết phần tổng quan tình hình nghiên cứu hành
vi bạo lực học đường ở trong nước và trên thế giới, xây dựng đề cương nghiên cứu chi tiết.
2.1.2. Nghiên cứu về mặt thực tiễn (Tiến trình nghiên cứu để thu thập số liệu)
- Từ tháng 06 – 10/2011: Xây dựng hệ thống phương pháp nghiên cứu thực tiễn; điều
tra, khảo sát thử, chỉnh sửa phiếu và thu thập số liệu; xử lý số liệu thống kê toán học bằng
phần mềm SPSS; tác động trường hợp thông qua tham vấn tâm lý.
- Từ tháng 11- 12/2011: Viết tổng hợp báo cáo khoa học; hoàn thiện báo cáo khoa
học, nộp sản phẩm nghiên cứu và nghiệm thu đề tài.
2.2. Phƣơng pháp nghiên cứu
2.2.1.Phƣơng pháp nghiên cứu tài liệu
Phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa và khái quát hóa hệ thống lý thuyết, các nghiên cứu
của các tác giả trong và ngoài nước về các vấn đề liên quan đến hành vi bạo lực học đường. Từ
đó, xây dựng cơ sở lý luận định huớng cho nghiên cứu thực tiễn.
2.2.2. Phƣơng pháp điều tra bảng hỏi
Chúng tôi tiến hành điều tra học sinh tại trường THPT Xuân Đỉnh, Từ Liêm, Hà Nội.
Khách thể nghiên cứu là 100 học sinh lớp 11 và 100 học sinh lớp 12 . Tổng số phiếu thu về là
198 phiếu.

đã từng
ứng
xử với
bạn
1.1 Gán ghép bạn bè bằng những biệt
hiệu xấu dẫn đến việc bạn bè xấu hổ, e
ngại
51.5
42.9
1.2 Bịa ra những tin đồn ác ý cho bạn
bè
40.4
10.1
1.3 Nói xấu sau lưng bạn
5.2
23.2
1.4 Chửi rủa bạn bằng những ngôn từ
xúc phạm
39.4
21.2
1.5 Khiến bạn của bạn tin rằng sự
xúc phạm như thế là đúng
31.8
9.6
1.6 Khai trừ, cô lập, tránh tiếp xúc
với bạn một cách có chủ ý
29.3
10.1
1.7 Đe dọa, sỉ nhục/ lăng mạ bạn với
những lời lẽ mạt sát

Bạn bè
đã từng
ứng xử
với bạn
Bạn đã
từng
ứng
xử với
bạn bè
1.1 Tát hoặc ném vật gì đó vào bạn, làm
bạn tổn thương
9.6
5.1
1.2 Đẩy hoặc xô thứ gì vào bạn, kéo
tóc bạn
13.6
8.1
1.3 Đấm bạn bằng tay hoặc bằng vật gì
đó
12.6
6.6
1.4 Đá, kéo lê, đánh đập bạn tàn nhẫn
5.1
0.0
1.5 Đe dọa sử dụng hoặc thực tế đã sử
dụng đồ vật, dụng cụ gì đó (roi, gậy, ghế
gộc, lưỡi lam, ống nước vạt nhọn…) để
làm hại bạn
6.1
2.0

để lần sau bạn không còn lặp lại hành vi này nữa” có tỉ lệ trung bình là 23,4% và “Đánh và
chửi bạn một trận để lần sau bạn ấy không còn lặp lại hành vi này nữa”, 17,3%. Hai kiểu
hành vi đáp trả còn lại đều xếp thứ bậc 3, thứ bậc trung bình là: “Im lặng, bỏ qua”, có tỉ lệ
trung bình là 30,7% và “Nói cho bạn ấy biết về cảm xúc của bản thân bạn và đề nghị bạn ấy
lần sau không nên tiếp tục có hành vi đó nữa”, 28,5%.
Như vậy, trước 7 tình huống trên thì kiểu hành vi đáp trả hướng tới sự xâm kích vẫn
ít được học sinh sử dụng nhất, thứ hai là nhóm giải pháp hướng tới sự thỏa hiệp và nhóm giải
pháp im lặng. Điều đó cho thấy xét về tổng thể thì phần lớn học sinh ít gây bạo lực với bạn
bè của mình trong những tình huống trên, tuy nhiên, việc sử dụng nhóm giảp pháp thương
thuyết hay im lặng, bỏ qua vẫn còn rất ít.
Xem xét cụ thể hơn, chúng ta thấy rằng những tình huống bị đánh giá, bị xúc phạm
về mặt nhân cách, phẩm chất thì học sinh sẽ có xu hướng gây bạo lực nhiều hơn so với các
tình huống bị đánh giá thấp về mặt ngoại hình, học tập, bị nghi ngờ…Đối với học sinh
THPT, lòng tự trọng của các em rất cao, các em không muốn bất cứ ai xúc phạm đến danh
dự của bản thân các em hoặc coi thường giá trị của các em trong mối quan hệ bạn bè.
3.3. Một số yếu tố tâm lý cá nhân ảnh hƣởng đến hành vi bạo lực học đƣờng của
học sinh THPT trên địa bàn nghiên cứu
3.3.1 Nhận thức
3.3.1.1. Nhận thức của học sinh THPT về các hình thức bạo lực học đƣờng
Nhằm tìm hiểu nhận thức của học sinh liên quan đến các hình thức, biểu hiện của hành vi
bạo lực học đường, chúng tôi đã đặt ra câu hỏi: “Theo bạn, những hành vi nào sau đây là hành vi
bạo lực, hành vi nào không phải là hành vi bạo lực?”. Điều đó được thể hiện qua biểu đồ sau: 0
20
40
60
80
100

hậu quả không thấy rõ bằng mắt thường.
3.1.1.2. Nhận thức về mục đích của hành vi bạo lực
Khi đề cập về mục đích của hành vi bạo lực, những em học sinh đã từng gây ra hành
vi bạo lực với bạn bè của mình chia sẻ: “Về việc đánh nhau thì em vẫn nghĩ là phải đánh để
lần sau các bạn ấy chừa, không dám đụng đến bọn em nữa” (Nam học sinh lớp 12) Ngoài
ra, nhiều bạn đánh nhau để…khẳng định bản thân mình, cho thấy rằng mình không thua kém
ai, mình là người chiến thắng hay để bảo vệ danh dự của bản thân mình: “Mình không đánh
nghĩa là thua nó, mà thua nó thì lần sau nó còn gây sự với mình nữa” (Nam học sinh lớp 11
A6). Không những từ phía chủ thể gây ra hành vi bạo lực, một số em học sinh ngoài cuộc
cũng có những cái nhìn, thái độ, lời nói có xu hướng ủng hộ quan điểm cho rằng những bạn
gây ra hành vi bạo lực là những kẻ mạnh, anh hùng.
Những nhận thức sai lầm, không phù hợp về ý nghĩa, vai trò của hành vi bạo lực cũng
là một trong số những lí do khiến cho các em gây ra các hành vi bạo lực về mặt thể chất, tinh
thần với bạn bè của mình.
3.1.1.3. Nhận thức về hậu quả của hành vi bạo lực
Kết quả phỏng vấn sâu cho thấy,nhiều em học sinh không hề nghĩ đến hậu quả của
hành vi bạo lực trước khi thực hiện hành vi bạo lực bởi theo các em, khi tức giận thì rất khó
để bình tĩnh và suy nghĩ : “Em không nghĩ nhiều đến hậu quả, lúc tức giận em không nghĩ
được gì hết” (Nam học sinh lớp 11 D2). Dù có thời gian để cân nhắc về hậu quả của hành vi
bạo lực do mình gây ra thì các em cũng nghĩ rằng việc gây ra hành vi bạo lực không ảnh
hưởng gì nhiều đến bản thân mình và không nghĩ rằng việc làm của mình gây ảnh hưởng đến
thể chất, tinh thần của đối phương. Một số học sinh cũng nghĩ đến việc bị kỉ luật, tuy nhiên,
các em không cảm thấy sợ vì các hình thức kỉ luật của nhà trường theo các em là nhẹ. Điều
này cho thấy, việc không nhận thức được một cách đầy đủ, tòan diện các hậu quả của hành vi
bạo lực thì các em học sinh sẽ không ngần ngại khi thực hiện hành vi bạo lực với bạn bè của
mình.
3.3.2. Các xu hƣớng hành vi khi xuất hiện cảm xúc tức giận và thất vọng
Trong phần lí luận về xúc cảm thì chúng ta cũng nhận thấy rằng, hai cảm xúc tiêu cực:
Tức giận, thất vọng có thể có ảnh hưởng, dẫn đến hành vi bạo lực của chủ thể. Nhằm tìm hiểu
thực trạng xu hướng hành vi của học sinh khi xuất hiện hai cảm xúc tiêu cực này chúng tôi đã

làm giảm hoặc thỏa mãn cảm xúc tức giận, thất vọng của mình.
3.4. Một số yếu tố xã hội ảnh hƣởng đến hành vi bạo lực học đƣờng của học sinh
THPT trên địa bàn nghiên cứu
3.4.1. Giáo dục gia đình
Nghiên cứu của chúng tôi đã đặt ra câu hỏi nhằm tìm hiểu về cách thức ứng xử của
gia đình khi học sinh làm hỏng việc, không vâng lời, kết quả thu được như sau: Biểu đồ 7: Cách thức dạy bảo của bố mẹ khi học sinh làm hỏng việc, không vâng lời
(tính theo điểm trung bình)
Qua tìm hiểu về cách thức ứng xử của bố mẹ khi học sinh phạm lỗi đã cho thấy các
mục có điểm trung bình cao và xếp thứ bậc cao là “Chửi rủa, la mắng” có điểm trung bình là
3,08 điểm, xếp thứ bậc 2, là cách ứng xử được thể hiện thường xuyên. Các mục khác cũng
xếp thứ bậc 2 là: “Ví em như những con súc”" vật tầm thường (Ví dụ: Ngu như lợn, đồ
chó…)” 3,01 điểm; “Mắng là đồ ngốc, lười, kém cỏi” 2,90 điểm và “Dọa đánh, nhưng không
đánh” 2,85 điểm. Cách ứng xử bạo lực của người thân trong gia đình đã ảnh hưởng tới cách
ứng xử của các em học sinh đối với bạn bè của mình. Cụ thể là các em sẽ nhìn nhận bạo lực
là cách thức để giải quyết vấn đề, không ngần ngại khi sử dụng cách ứng xử bạo lực với bạn
bè.
3.4.2. Giáo dục nhà trƣờng
Trước tiên, việc quản lý học sinh của trường còn lỏng lẻo, chưa chặt chẽ. Việc điều
tra, phát hiện, xử lí các hành vi bạo lực học đường thực hiện không nghiêm túc và chưa
nghiêm minh. Vì là trường chuẩn quốc gia cho nên những hiện tượng xấu trong trường như
học sinh đánh nhau, đánh cờ bạc thường chỉ được giáo viên, ban giám hiệu trường giải
quyết nhanh gọn, giảm nhẹ hình thức trách phạt để không để ảnh hưởng đến uy tín, thành
tích của trường. Bên cạnh đó, vì “nghĩ cho tương lai” của các em học sinh nên nhà trường đã
có cách ứng xử chưa nghiêm minh với các trường hợp các em học sinh có hành vi bạo lực
học đường.
Tóm lại, trong môi trường nhà trường, cách thức quản lý học sinh lỏng lẻo, xử phạt
nhẹ, xử phạt không công bằng các trường hợp học sinh vi phạm kỉ luật nói chung, những học

Kết quả tác động qua tham vấn tâm lý trên hai trường hợp cho thấy rằng có thể làm giảm
hành vi bạo lực học đường ở học sinh THPT thông qua biện pháp tham vấn tâm lý.

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
1. Kết luận
- Những cảm xúc tiêu cực như tức giận, thất vọng có liên quan rất lớn đến hành vi bạo
lực học đường của học sinh THPT, khi những cảm xúc này xuất hiện thì xu hướng gây ra hành vi
bạo lực ở học sinh là rất lớn. Những tình huống học sinh sẽ xuất hiện cảm xúc tức giận, thất vọng
và gây nên hành vi bạo lực là khi học sinh bị đánh giá, xúc phạm về nhân phẩm, danh dự, trong
khi đó, các hành vi đáp trả như im lặng, bỏ qua hay thương thuyết sẽ được học sinh lựa chọn
trong những tình huống học sinh bị đánh giá về vẻ bề ngoài, ngoại hình.
- Các yếu tố có liên quan đến hành vi bạo lực học đường của học sinh THPT: Các yếu tố
thuộc thuộc về cá nhân như nhận thức của các em học sinh về hành vi bạo lực, mục đích, hậu quả
của hành vi bạo lực; Yếu tố xúc cảm (cảm xúc tức giận, thất vọng) có ảnh hưởng đến hành vi bạo
lực học đường của học sinh THPT. Bên cạnh yếu tố tâm lý cá nhân, các yếu tố tâm lý xã hội:
Giáo dục gia đình, giáo dục nhà trường, mối qua hệ bạn bè, hoạt động vui chơi, giải trí mà học
sinh tham gia cũng có mối liên quan chặt chẽ với hành vi bạo lực học đường của học sinh THPT.
- Có thể làm giảm hành vi bạo lực học đường ở học sinh THPT thông qua biện pháp
tham vấn tâm lý.
Từ những vấn đề trên, đề tài cũng đưa ra một số khuyến nghị trước mắt nhằm hạn chế và
đi đến xóa bỏ tình trạng bạo lực học đường của học sinh THPT.
2. Kiến nghị một số biện pháp
Từ kết quả nghiên cứu trên đây, để có thể giảm thiểu, ngăn chặn tình trạng bạo lực học
đường, góp phần nâng cao đời sống tâm lý của học sinh THPT, chúng tôi đưa ra những kiến nghị
sau:
- Về phía học sinh:
Học sinh cần nâng cao nhận thức về khái niệm, hình thức, hậu quả của hành vi bạo lực
học. Đồng thời, trang bị những kĩ năng cần thiết như kĩ năng kiềm chế nóng giận, kĩ năng thương
thuyết… và có cách ứng xử phù hợp với bản thân và bạn bè trước những tình huống có thể dẫn
tới hành vi bạo lực.

bạo lực học đường. Góp phần định hướng cho người dân nói chung, học sinh THPT nói riêng có
nhận thức, hành vi đúng đắn trước vấn nạn bạo lực học đường, tham gia tích cực vào việc giảm
thiểu vấn đề bạo lực học đường.
Tất nhiên, sự phối hợp đồng bộ của các yếu tố nêu trên sẽ là yếu tố cần thiết để giảm
thiểu được vấn đề bạo lực học đường một cách có hiệu quả. References
Tài liệu tiếng việt
1. Dương Thị Diệu Hoa (Chủ biên), Nguyễn Ánh Tuyết, Nguyễn Kế Hào, Phan Trọng
Ngọ, Đỗ Thị Hạnh Phúc, Giáo trình Tâm lý học phát triển, Nxb ĐH Sư phạm.
2. Đỗ Hạnh Nga (2005), Xung đột tâm lý giữa cha mẹ và con lứa tuổi học sinh trung học
cơ sở về nhu cầu độc lập, Hà Nội, tr. 73-75.
3. Hoàng Bá Thịnh (08/2009), Bạo lực học đường: một vấn đề xã hội hiện nay, Hội
thảo “Nhu cầu, định hướng đào tạo tâm lí học đường tại Việt Nam”, Hội thảo Khoa
học quốc tế, Hà Nội , tr.16 – 27.
4. Hoàng Linh (biên soạn), Tư vấn tâm lý thanh thiếu niên, Nxb ĐH Quốc gia Hà Nội.
5. Hoàng Phê (1997)– Từ điển tiếng Việt, Viện ngôn ngữ học.
6. Lê Thị Ngọc Quý (2002), “Quan niệm và biểu hiện tình bạn của học sinh THPT hiện
nay”, Luận văn thạc sỹ Tâm lý học.
7. Lê Văn Hồng (1998), Tâm lý học lứa tuổi và tâm lý học sự phạm, Nxb Giáo dục.
8. Mã Ngọc Thể (1998), Ảnh hưởng của nhóm bạn không chính thức đến hành vi phạm
pháp của trẻ, tạp chí tâm lý học số 4, tr. 22- 26.
9. Nguyễn Khắc Viện (1999) – Tâm lý gia đình, Nxb Thanh Niên.
10. Nguyễn Khắc Viện (1995)– Từ điểm Tâm lý học, Nxb Thế Giới, Hà Nội, tr.91, tr.138.
11. Nguyễn Thị Hồng Thúy (2008), Ảnh hưởng của một số yếu tố tâm lý đến rối loạn lo
âu của trẻ em, Luận văn thạc sỹ, Hà Nội.
12. Nguyễn Thành Ly (1998), “Tìm hiểu một số đặc điểm về tình bạn thân thiết của học
sinh THPT”, khóa luận tốt nghiệp.
13. Nguyễn Quang Uẩn (2009), Tâm lý học đại cương, Nxb Đại học Sư Phạm.

29. Vũ Thị Thu Trang (2003), “Những yếu tố tâm lý dẫn đến hành vi bạo lực của người
chồng đối với người vợ trong các gia đình ở thành phố Hải Dương, Khóa luận tốt
nghiệp”.
30. Carroll E.Lzard (1992), Những cảm xúc người, Nxb Giáo dục.
31. Fischer, Những khái niệm cơ bản của tâm lý học xã hội, Nxb Thế giới.
32. LX Côn, Tâm lý thanh niên, NxbTrẻ, Thành phố Hồ Chí Minh.
33. P.M. Iacopxơn (1997), Đời sống tình cảm của học sinh, Nxb Giáo dục.
34. P.M. Lacopxơn (1997), Đời sống tình cảm của học sinh, Nxb Giáo dục.
Website
35. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed.
36. http://tuvantamly.vn.
37. http://www.tamlyhoc.net.
38. http://phapluattp.vn.
39. http://ictdanang.vn.
40. http://news.goonline.vn.
41. http://www.hanoimoi.com.vn.
42. http://vietbao.vn.
43. http://www.baomoi.com.