nghiên cứu - trao đổi
22 tạp chí luật học số 11/2011
ThS. BI C HIN *
1. Khỏi quỏt v quyn c sng trong
mụi trng trong lnh
Chc nng ca mụi trng t nhiờn trờn
trỏi t l to cõn bng sinh thỏi nhm duy
trỡ s sng v hot ng bỡnh thng ca
con ngi cng nh sinh vt. Cũn tớnh hu
ớch ca chỳng th hin ch mụi trng
cho ta khụng khớ th, t xõy dng
nh ca, trng cõy, chn nuụi; cung cp cỏc
loi ti nguyờn khoỏng sn phc v cho sn
xut v cuc sng hin i ca con ngi;
mụi trng cng l ni cha ng, ng
hoỏ cỏc cht thi ca con ngi v sinh
vt. Vi chc nng v tớnh hu ớch nh vy,
ngay t ban u mụi trng t nhiờn l iu
kin v c s bo m s sinh tn, phỏt
trin ca con ngi v cỏc sinh vt trờn trỏi
t. Tuy nhiờn, cựng vi s phỏt trin ca
xó hi loi ngi, t bit t nhng nm 70
ca th k XX n nay, s phỏt trin nh v
bóo ca cụng nghip dn n nhiu loi ti
nguyờn thiờn nhiờn b khai thỏc cn kit,
nn ụ nhim, suy thoỏi mụi trng xy ra

chung c c th gii ghi nhn v bo v,
nú l quyn t nhiờn v mang tớnh lch s.
Cựng vi s phỏt trin ca xó hi, cỏc giỏ tr
ca quyn con ngi ngy cng c m
rng v bo v. Ban u, quyn con ngi
gm nhng quyn c bn nh quyn c
sng, quyn c t do sau ú, nhiu
quyn quan trng khỏc cng c coi l giỏ
tr chung ca nhõn loi (quyn con ngi),
* Vin nh nc v phỏp lut
Vin khoa hc xó hi Vit Nam nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật học số 11/2011 23
trong ú cú quyn c sng trong mụi
trng trong lnh. Di gúc ng ngha,
"quyn con ngi l nhng nhu cu, li ớch
t nhiờn, vn cú v khỏch quan ca con
ngi c ghi nhn v bo v trong phỏp
lut quc gia v cỏc tho thun phỏp lớ quc
t".
(2)
Theo Vn phũng Cao u Liờn hp
quc thỡ quyn con ngi l nhng bo
m phỏp lớ ton cu cú tỏc dng bo v cỏc
cỏ nhõn v cỏc nhúm chng li nhng hnh
ng hoc s b mc m lm tn hi n
nhõn phm, nhng s c phộp v t do c
bn ca con ngi.

1972 ln u tiờn ch rừ: con ngi cú
quyn c sng trong mt mụi trng cht
lng, cho phộp cuc sng cú phm giỏ v
phỳc li m con ngi cú trỏch nhim bo
v, ci thin cho th h hụm nay v mai
sau
(4)
Tuyờn b Rio d Janeiro cng tip tc
khng nh: Con ngi l trung tõm ca
cỏc mi quan tõm v s phỏt trin lõu di.
Con ngi cú quyn c hng mt cuc
sng hu ớch, lnh mnh v hi ho vi
thiờn nhiờn. Qua ú, chỳng ta thy sng
trong mụi trng trong lnh c coi l
quyn con ngi chớnh thc c ghi nhn
trong Tuyờn b Stockholm v mụi trng
con ngi nm 1972 v c cng c, phỏt
trin trong cỏc vn kin quc t sau ny.
nc ta, trc khi tin hnh s nghip
i mi, nn kinh t cũn phỏt trin t cung,
t cp, nh l
(5)
Nhng thi kỡ ny, s
phỏt thi t cỏc nh mỏy, xớ nghip nhiu khi
li c xem nh biu tng cho s phỏt
trin ca t nc.
Sau khi tin hnh s nghip i mi,
(12/1986), chỳng ta y mnh phỏt trin nn
kinh t hng hoỏ nhiu thnh phn, Tuy
nhiờn, s phỏt trin t, thiu quy hoch ó

lut bo m quyn c sng trong mụi
trng trong lnh, cú th k ra nh: Hin
phỏp nm 1992 (sa i nm 2001); Lut
bo v mụi trng (BVMT) nm 2005; Lut
a dng sinh hc nm 2008; Lut bo v v
phỏt trin rng 2004; B lut hỡnh s (sa
i, b sung nm 2009); Lut khoa hc v
cụng ngh nm 2000; Lut thu ti nguyờn
nm 2009; Lut t ai nm 2003; Lut du
khớ (sa i, b sung nm 2008); Lut
khoỏng sn nm 2010; Lut ti nguyờn nc
1998; Lut doanh nghip nm 2005; Lut
thu sn nm 2003; Phỏp lnh bo v v
kim dch thc vt nm 2001; Phỏp lnh an
ton v kim soỏt bc x nm 1996; Phỏp
lnh phớ v l phớ 2001; Lut bo v sc
kho nhõn dõn 1989; Lut ờ iu, Lut
BVMT nm 1993, Cỏc lut trờn, c bit
l phỏp lut v bo v mụi trng ó gúp
phn quan trng vo vic bo v mụi trng
t nhiờn núi chung v m bo cho con
ngi c sng trong mụi trng trong
lnh núi riờng.
Lut BVMT nm 1993 ó th ch hoỏ
quyn c sng trong mụi trng trong
lnh Li núi u ca Lut v cỏc ch nh,
quy nh v phũng nga, ngn chn ụ nhim,
suy thoỏi mụi trng (Chng II, Chng
III); v bỏo cỏo ỏnh giỏ tỏc ng mụi
trng (Chng IV) ca Lut ny. Tuy


nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật học số 11/2011 25
tc ny s gúp phn vo m bo cho
nguyờn tc kia v ngc li, c th:
- Quyn sng trong mụi trng trong
lnh th hin qua nguyờn tc phũng nga ụ
nhim, suy thoỏi mụi trng. Nguyờn tc
ny th hin qua quy nh v cỏc hnh vi b
cm; v ỏnh giỏ mụi trng chin lc,
ỏnh giỏ tỏc ng mụi trng (TM), cam
kt bo v mụi trng hay cỏc quy nh v
bo v mụi trng theo lnh vc sn xut,
kinh doanh nhm phũng nga ụ nhim, suy
thoỏi mụi trng. Cỏc quy nh ny ca Lut
gúp phn quan trng vo quỏ trỡnh bo v
mụi trng sng trong lnh, sch p.
- Quyn sng trong mụi trng trong
lnh th hin qua nguyờn tc phỏt trin bn
vng. Ni dung nguyờn tc ny ch rừ phỏt
trin kinh t phi i ụi vi bo v mụi
trng. a bo v mụi trng vo trong
ton b quỏ trỡnh phỏt trin kinh t-xó hi v
vn hoỏ t khõu lp chin lc, quy hoch,
k hoch phỏt trin cỏc cp n lp, phờ
duyt v thc hin d ỏn u t c th
Va bo v mụi trng theo ngnh, va bo
v theo lnh vc, khu vc gúp phn m
bo gi gỡn mụi trng trong lnh khụng ch
cho hụm nay m cho c cỏc th h mai sau.

dnh Chng XIII quy nh v trỏch nhim
ca Chớnh ph, B ti nguyờn v mụi trng,
B k hoch v u t, B nụng nghip v
phỏt trin nụng thụn, B cụng nghip, B
thu sn, B õy dng, B giao thụng-vn
ti, B y t, B quc phũng, B cụng an v
cỏc b, c quan ngang b khỏc, ca u ban
nhõn dõn cỏc cp (iu 122), Mt trn t
quc Vit Nam trong hot ng bo v
mụi trng.
(8)

Cỏc quy nh phỏp lut trờn ó gúp phn
phũng nga ụ nhim, suy thoỏi, bo v mụi
trng gúp phn bo m quyn c sng
trong mụi trng trong lnh ca nhõn dõn.
Tuy nhiờn, cỏc quy nh ny trờn thc tin
vn cha thc hin c nhim v bo v
quyn c sng trong mụi trng trong nghiên cứu - trao đổi
26 tạp chí luật học số 11/2011
lnh m mi ch dng mc ghi nhn v
bo m. Cú th d dng nhn thy qua thc
trng mụi trng t, nc, khụng khớ
nc ta vn tip tc b xung cp nhanh, vi
mc nghiờm trng ỏng bỏo ng. Cụng
tỏc bo v mụi trng ang ng trc
nhng thỏch thc gay gt. Vớ d: ễ nhim

Mt l cha cú nhn thc ỳng n v
tm quan trng ca vic bo v mụi trng
trong lnh, vn cũn quan im ch chỳ trng
phỏt trin kinh t
(11)
(GDP), khụng chỳ ý n
mụi trng. õy cú c nhn thc ca lónh
o trong cỏc c quan nh nc v ý thc
ca ngi dõn trong vic gi gỡn, bo v mụi
trng cha cao.
Hai l cụng tỏc qun lớ nh nc v bo
v mụi trng cũn nhiu yu kộm. Thc t
cho thy cỏc c quan ny cha quyt lit,
trit trong x lớ cỏc hnh vi lm ụ nhim
mụi trng ngay t khi phỏt hin cú hnh vi
lm ụ nhim m v VEDAN l vớ d in
hỡnh gõy ra nhng thit hi nghiờm trng.
Ba l phỏp lut v bo v mụi trng,
bo v quyn c sng trong mụi trng
trong lnh vn cũn cha hon thin v
thiu ng b.
- Quyn c sng trong mụi trng
trong lnh cha c ghi nhn l quyn c
bn trong Hin phỏp cng nh cha tr
thnh nguyờn tc chớnh thc ca Lut
BVMT hin hnh. Do vy thiu c s phỏp
lớ ng b, thng nht bo m quyn
c sng trong mụi trng trong lnh ca
nhõn dõn;
- Thiu nhng c s phỏp lớ v xỏc nh

trong hot ng bo v quyn c sng
trong mụi trng trong lnh bng cỏch nõng
cao nhn thc ca cỏc nh lónh o v quyn
ny. iu ny rt quan trng bi nu khụng
cú nhn thc ỳng thỡ khụng cú chớnh sỏch
ỳng, khụng th t chc thc hin cú hiu
qu cỏc gii phỏp ra. Hn na, chỳng ta
ó v ang tin ti xõy dng nh nc phỏp
quyn xó hi ch ngha thỡ vic tuõn th
phỏp lut ca cỏc thnh viờn trong xó hi l
yờu cu cp bỏch.
Th hai, cn ghi nhn quyn c sng
trong mụi trng trong lnh l quyn c bn
trong Hin phỏp v l mt trong nhng
nguyờn tc chớnh thc c ghi nhn trong
Lut BVMT cú c s c th hoỏ nguyờn
tc ny trong cỏc quy nh ca Lut.
Th ba, cn nghiờn cu hon thin cỏc
quy nh v phũng nga, ngn chn, khc
phc, x lớ ụ nhim, suy thoỏi mụi trng,
nh: v ỏnh giỏ mụi trng chin lc
(MC); tng cng khõu hu kim i vi
ỏnh giỏ tỏc ng mụi trng (TM); tiờu
chun mụi trng; bo v mụi trng theo
ngnh, lnh vc; bo tn a dng sinh hc;
trỏch nhim ca cỏc c quan cú thm quyn
trong bo v mụi trng; xỏc nh thit hi
do hnh vi lm ụ nhim mụi trng Bờn
cnh ú, nghiờn cu tng th phỏp lut v
bo v mụi trng, tin hnh h thng hoỏ

múc mi, khụng u t trang thit b x lớ nghiên cứu - trao đổi
28 tạp chí luật học số 11/2011
cht thi s li lm ụ nhim mụi trng khi
tip tc hot ng. Do vy, chỳng tụi cho
rng bờn cnh vic ỏp dng trỏch nhim dõn
s, trỏch nhim hnh chớnh, vn cn ỏp dng
trỏch nhim hỡnh s i vi nhng doanh
nghip, t chc ny.
Th nm, c th hoỏ hn na nguyờn tc
xó hi hoỏ hot ng bo v mụi trng
cng nh nõng cao ý thc ca ngi dõn
trong bo v mụi trng v to iu kin
thun li cho mi cỏ nhõn, t chc tham gia
hiu qu vo quỏ trỡnh ny.
Th sỏu, y mnh hot ng cú hiu
qu ca c quan qun lớ nh nc v mụi
trng. Cỏc c quan ny phi thng xuyờn
quan trc mụi trng, ỏnh giỏ s thay i
ca mụi trng qua cỏc d liu, qua tng
thi kỡ, thanh tra cỏc c s sn xut cú nguy
c lm ụ nhim mụi trng gõy tn hi cho
sc kho v ti sn ca nhõn dõn. Khi phỏt
hin c hnh vi vi phm thỡ phi nhanh
chúng x lớ theo quy nh ca phỏp lut,
trỏnh trng hp khụng x lớ mc cỏc
hnh vi lm ụ nhim mụi trng kộo di
Th by, tng cng vai trũ ca to ỏn

Questions on a Human Rights- based Approach to
Development Cooperation, New York an Geneva,
2006, tr. 8.
(4).Xem: Tuyờn b ca Hi ngh Liờn hp quc v
mụi trng con ngi, Nguyờn tc 1, tr. 11, trong
cun Cỏc cụng c quc t v bo v mụi trng.
Nxb. Chớnh tr quc gia, H Ni, 1995.
(5). Vớ d mi gia ỡnh ch nuụi mt, hai con ln, g
nờn mụi trng cha b ụ nhim n mc cú th nh
hng trc tip n i sng ca con ngi.
(6).Xem thờm: TS. inh Dng S, Khụng cũn mụi
trng trong lnh, giu cú l vụ ngha, ngun:

-lanh-giau-co-la-vo-nghia/40201159/124/
(7).Xem thờm: PGS.TS. Phm Hu Ngh, Nguyờn tc
phỏt trin bn vng, ti nghiờn cu khoa hc cp
Vin, Vin nh nc v phỏp lut, 2008.
(8).Xem thờm: PGS.TS. Phm Hu Ngh, tld.
(9).Xem: Nhng con sụng cht, ngun:

nhunggiongsongchet02.htm#4
(10).Xem: Bỏo ng tỡnh trng ụ nhim vỡ bi, ngun:
.
(11).Xem thờm: TS. Nguyn S Dng, tld.