nghiªn cøu - trao ®æi
38 t¹p chÝ luËt häc sè 11/2011
ThS. BÙI THỊ MỪNG *
heo quy định của Luật hôn nhân và gia
đình Việt Nam năm 2000, “nam từ hai
mươi tuổi trở lên, nữ từ mười tám tuổi trở
lên mới được phép kết hôn”.
(1)
Đây là quy
định điều kiện về độ tuổi tối thiểu nam, nữ
được phép kết hôn. So với các quy định
khác, đây là quy định không có nhiều biến
động, vì độ tuổi kết hôn này cũng được quy
định giống như tinh thần của Luật hôn nhân
và gia đình năm 1959 và 1986. Tuy nhiên,
thời gian gần đây, thực tiễn thi hành điều
kiện về độ tuổi kết hôn cũng nảy sinh nhiều
vấn đề gây tranh luận. Có quan điểm cho
rằng quy định độ tuổi kết hôn này cần phải
xem xét lại theo hướng hạ thấp độ tuổi kết
hôn. Quan điểm khác lại cho rằng quy định
độ tuổi kết hôn có sự chênh lệch giữa nam
và nữ là thể hiện sự bất bình đẳng giới

đời sau, xây dựng gia đình hạnh phúc.
Tiếp cận vấn đề dưới góc độ so sánh
luật, chúng tôi nhận thấy rằng quy định về
độ tuổi kết hôn có sự khác biệt đáng kể
trong pháp luật của các quốc gia trên thế
giới. Pháp luật của các nước phương Tây
T
* Giảng viên Khoa pháp luật dân sự
Trường Đại học Luật Hà Nội nghiªn cøu - trao ®æi
t¹p chÝ luËt häc sè 11/2011 39
quy định độ tuổi kết hôn thấp hơn so với
quy định về độ tuổi kết hôn theo pháp luật
Việt Nam. Về mặt lí luận, có thể nhận thấy
rằng trong số các nước phương Tây, hầu
hết là các nước công nghiệp phát triển, do
vậy độ tuổi trưởng thành về tâm sinh lí của
nam và nữ sớm hơn so với ở Việt Nam. Vì
thế, tuổi kết hôn đối với nam và nữ được
quy định thấp hơn và hầu hết luật của các
quốc gia phương Tây đều cho phép kết hôn
đối với người chưa đến tuổi thành niên.
Ngoài lí do xuất phát từ cơ sở lí luận là căn
cứ vào sự phát triển tâm sinh lí của người
kết hôn như phân tích ở trên, còn có thể lí
giải vấn đề này ở phương diện liên quan
đến truyền thống lập pháp. Các quốc gia
phương Tây cho phép những người chưa

Ở Việt Nam, trong những năm gần đây,
điều kiện kinh tế phát triển đáng kể, chất
lượng cuộc sống của người dân được nâng
cao, vì thế độ tuổi dậy thì đối với trẻ em
trai và trẻ em gái đã có những thay đổi
nhất định. Điều này dẫn đến xu hướng,
chưa đến tuổi kết hôn luật định, các em đã
có quan hệ tình yêu vượt quá giới hạn.
Nhiều trường hợp, ở vào tình trạng phải
làm bố, làm mẹ ngoài ý muốn, do đó, phải
“cưới chạy, cưới chui”, kéo theo rất nhiều
hệ lụy, tác động tiêu cực tới đời sống hôn
nhân và gia đình. Xuất phát từ vấn đề này,
cũng có ý kiến cho rằng cần phải xem xét
hạ thấp độ tuổi kết hôn để phù hợp với
thực tiễn.
(2)
Tuy nhiên, cũng cần nhận thấy
rằng việc xem xét hạ thấp độ tuổi kết hôn
cần phải được đánh giá một cách toàn diện.
Thừa nhận rằng trong thời điểm hiện nay,
do điều kiện sống tốt hơn cho nên sự phát
triển ở trẻ sớm hơn trước đây nhưng điều
đó cũng chỉ đúng với dân số sinh sống ở
các đô thị. Ở vùng nông thôn, chỉ số phát nghiên cứu - trao đổi
40 tạp chí luật học số 11/2011
trin ca tr so vi thnh ph cũn cú nhng

bo iu kin kt hụn v tui mang
tớnh thc thi. Nu chỳng ta h thp tui
kt hụn, iu ú cng ng ngha vi vic
khuyn khớch nam n thanh niờn vựng
nụng thụn xỏc lp quan h hụn nhõn sm
hn. Trong khi ú, nh chỳng tụi ó phõn
tớch trờn, vựng nụng thụn do iu kin
kinh t, xó hi vn cũn khong cỏch so vi
thnh ph cho nờn s phỏt trin ca tr em
thnh ph v nụng thụn cũn chờnh lch
ỏng k. Vỡ th, h thp tui kt hụn ch
phự hp vi s ớt c dõn thnh th nu xem
xột di khớa cnh khoa hc.
Cú ý kin cho rng m bo nguyờn
tc bỡnh ng gii nờn h thp tui kt
hụn ca nam cho ngang bng vi n.
(4)

Chỳng tụi cho rng lun im ny khụng cú
c s vỡ nhỡn nhn vn bỡnh ng gii cũn
phi da trờn nhng khỏc bit v gii tớnh
gia nam v n. T s phõn tớch trờn khớa
cnh khoa hc, cỏc chuyờn gia y t cng ch
ra rng s phỏt trin v hon thin tõm sinh
lớ nam v n cú s khỏc nhau. Do vy, quy
nh tui kt hụn gia nam v n nh
hin nay khụng phi l quy nh th hin s
bt bỡnh ng gii m ó da trờn nhng c
s khoa hc, cn c vo s phỏt trin v hỡnh
thnh tõm sinh lớ ca nam v n. Bi vy,

một cách tùy tiện, ảnh hưởng đến tính thực
thi của pháp luật về điều kiện kết hôn
Thứ hai, trong mối liên hệ với quy định
của pháp luật dân sự, chúng ta dễ dàng nhận
thấy điểm bất cập liên quan đến độ tuổi kết
hôn hiện nay. Pháp luật dân sự quy định
người có khả năng nhận thức và điều chỉnh
hành vi của mình phải là người đủ 18 tuổi.
(6)

Tuy nhiên, độ tuổi kết hôn tối thiểu, theo
pháp luật hiện hành đối với nữ không phải
là đủ 18 tuổi. Điều này tạo 2 nội dung đáng
bàn trong khía cạnh áp dụng pháp luật:
- Trước tiên, độ tuổi kết hôn không chỉ
là quy định điều kiện nhằm đảm bảo tốt
việc sinh con đẻ cái nhằm duy trì nòi giống
của các cặp hôn nhân mà nó còn là nhân tố,
tiền đề để gây dựng các cuộc hôn nhân hạnh
phúc. Bởi vì, trong mối liên hệ với quy định
về sự tự nguyện của hai bên nam nữ khi kết
hôn, chúng ta thấy người kết hôn còn phải
thực hiện việc bày tỏ ý chí cá nhân trong
việc xác lập quan hệ hôn nhân. Quy định về
độ tuổi kết hôn đối với nữ như hiện nay dẫn
đến thực trạng một người chưa có năng lực
hành vi dân sự đầy đủ vẫn có quyền bày tỏ
ý chí khi xác lập quan hệ hôn nhân. Pháp
luật Việt Nam cũng không cho phép bày tỏ
ý chí kết hôn thông qua người đại diện. Do

Với hai lí do nêu trên, chúng tôi cho
rằng việc xem xét quy định độ tuổi kết hôn
cho phù hợp và đồng bộ là đòi hỏi tất yếu
để đảm bảo hiệu quả điều chỉnh của pháp
luật về điều kiện kết hôn.
Thứ ba, thực tiễn thi hành pháp luật hôn nghiªn cøu - trao ®æi
42 t¹p chÝ luËt häc sè 11/2011
nhân và gia đình hiện nay cũng chỉ ra rằng
việc tảo hôn vẫn diễn ra ở nhiều nơi. Theo
Luật hôn nhân và gia đình hiện hành thì tảo
hôn được hiểu là việc lấy vợ, lấy chồng khi
một bên hoặc cả hai bên chưa đủ tuổi kết
hôn theo quy định của pháp luật. Việc tảo
hôn thật sự nguy hại cho đời sống hôn nhân
và gia đình nên cần phải có các biện pháp
hạn chế tình trạng tảo hôn. Tuy nhiên, biện
pháp về pháp luật hiện nay mới chỉ tập
trung vào trường hợp kết hôn trước tuổi luật
định. Đối với trường hợp này, khi có yêu
cầu, toà án sẽ xem xét và có thể sử dụng chế
tài xử huỷ việc kết hôn trái pháp luật. Trong
khi đó, những trường hợp nam nữ chung
sống như vợ chồng trước tuổi luật định,
không đăng kí kết hôn mới thực sự là “tảng
băng chìm” mà hiện nay chúng ta chưa có
các biện pháp can thiệp thoả đáng. Nhà
nước không công nhận những cuộc hôn

vận dụng tuỳ tiện pháp luật về độ tuổi kết
hôn tối thiểu.
Có nhiều ý kiến cho rằng nên hạ thấp độ
tuổi kết hôn nhưng trong thời điểm hiện
nay, thiết nghĩ, ý kiến này chưa thực sự
thuyết phục. Như chúng tôi đã phân tích ở
trên, sự phát triển sớm ở trẻ mới chỉ tập
trung trong một bộ phận nhỏ mà chưa có
tính phổ biến ở bình diện rộng. Chính vì
vậy, việc hạ thấp độ tuổi kết hôn sẽ không
phù hợp. Chúng tôi cũng không tán đồng
với việc quy định độ tuổi kết hôn tối thiểu
giữa nam và nữ là như nhau là bởi lẽ, hầu
hết pháp luật của các quốc gia hiện nay đều
xuất phát từ những lí giải về sự phát triển
về tâm sinh lí của hai phái nam nữ là khác
nhau để quy định về độ tuổi kết hôn. Chính
vì vậy, việc quy định độ tuổi kết hôn tối
thiểu giữa nam và nữ đều có sự chênh lệch
đáng kể. Vấn đề này cũng được soi chiếu nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật học số 11/2011 43
qua cỏc quy nh ca phỏp lut hụn nhõn
v gia ỡnh Vit Nam qua cỏc thi kỡ. Bi
vy, xột trờn khớa cnh khoa hc hay thc
tin, vic quy nh tui kt hụn ti thiu
gia nam v n cú s chờnh lch l cn
thit v phự hp.

lut v tui ti thiu khi kt hụn.
Th hai, cn xõy dng cỏc ch ti hnh
chớnh, hỡnh s tht nghiờm khc nhm m
bo tt mc ớch rn e, phũng nga i vi
cỏc trng hp vi phm iu kin v tui
kt hụn.
Th ba, cn phi tip tc y mnh vic
tuyờn truyn ph bin phỏp lut n mi
ngi dõn. Vic tuyờn truyn ph bin giỏo
dc phỏp lut hụn nhõn v gia ỡnh phi i
cựng vi vic nõng cao kin thc mi mt
cho ngi dõn nht l i vi nam n thanh
niờn, loi b nhng h tc trong i sng
hụn nhõn v gia ỡnh, t ú nh hng cho
nam n thanh niờn cỏch ng x phự hp vi
quy nh ca phỏp lut v iu kin kt hụn,
tin ti xoỏ b tỡnh trng to hụn, gúp phn
xõy dng nhng gia ỡnh dõn ch, ho
thun, hnh phỳc v bn vng./.

(1).Xem: Khon 1 iu 9 Lut hụn nhõn v gia ỡnh
nm 2000.
(2). Ngun:
(3).Xem: Chớnh ph Vit Nam, Bỏo cỏo quc gia v tỡnh
hỡnh thc hin Cụng c CEDAW, bỏo cỏo 3 v 4.
(4). Ngun:
(5). Ngh quyt ca Hi ng thm phỏn To ỏn nhõn
dõn ti cao s 02/2000/NQ-HTP ngy 23/12/2000
hng dn ỏp dng mt s quy nh ca Lut hụn
nhõn v gia ỡnh nm 2000.