Bài học về xây dựng chính sách
việc làm ở Hàn Quốc
Ngày 23/6/2012, dân số của Hàn Quốc đã vượt mức 50 triệu người,
với thu nhập bình quân đầu người vượt mức 20 nghìn USD. Đây là
một thời điểm có ý nghĩa quan trọng đánh dấu Hàn Quốc chính thức
trở thành quốc gia thứ 7 trên thế giới (sau Nhật Bản, Mỹ, Pháp, Ý,
Đức và Anh) gia nhập vào nhóm các nước phát triển đạt 2 điều kiện
tiêu chuẩn về kinh tế và quy mô dân số (tổng sản phẩm quốc nội
(GDP) bình quân đầu người phải vượt mức 20 nghìn USD và dân số
phải vượt trên 50 triệu người). Kinh nghiệm phát triển của Hàn Quốc
cho thấy, tỷ lệ số dân trong độ tuổi lao động là yếu tố quan trọng và có
sức ảnh hưởng mạnh đến nền kinh tế năng động của quốc gia phát
triển này. Sự phát triển mạnh mẽ của Hàn Quốc trong những năm
1970-1980 là nhờ có một lực lượng lao động dồi dào vốn được sinh ra
trong thời kỳ bùng nổ dân số từ năm 1953 đến năm 1965. S
ự phát triển
về kinh tế Hàn Quốc được đặc trưng bởi sự tăng trưởng cao liên tục
trong một thời gian dài, bắt đầu từ năm 1963 và trong giai đoạn từ
năm 1980 đến năm 1993 đạt tốc độ tăng trưởng GDP bình quân đầu

tham gia vào các hoạt động kinh tế. Các chính sách của Chính phủ
Hàn Quốc hướng đến mục tiêu tạo ra nhiều việc làm mới và mang lại
thu nhập ổn định, đặc biệt cho các tầng lớp thu nhập thấp trong xã hội.
Mặc dù cơ cấu dân số già, tỷ lệ tham gia lao động giảm đang ảnh
hưởng tới tốc độ tăng trưởng kinh tế của Hàn Quốc nhưng lực lượng
lao động có trình độ chuyên môn kỹ thuật cao đã tạo nên sức mạnh
giúp nền kinh tế Hàn Quốc tiếp tục đà tăng trưởng. Do vậy, việc
nghiên cứu quá trình xây dựng và phát triển chính sách việc làm của
Hàn Quốc gắn liền với quá trình phát triển kinh tế và trải qua bốn giai
đoạn là hết sức có ý nghĩa đối với các quốc gia đang phát triển như
Việt Nam để có thể rút ngắn quá trình và đẩy nhanh tốc độ phát triển.
1. Giai đoạn đầu (những năm 1960): Đặt nền móng cho phát triển
dạy nghề và tạo việc làm.
Có một số nét khá tương đồng với Việt Nam ngay từ năm 1962 đã
xác định việc xây dựng kế hoạch phát triển - xã hội theo giai đoạn 5
năm một lần. Tuy nhiên, Hàn Quốc xác định khá rõ ràng mục tiêu lấy
phát triển việc làm để xây dựng nền tảng kinh tế độc lập. Sâu xa trong
hàm ý tư tưởng này là việc xác định nguồn lực con người là chìa khóa
mấu chốt để phát triển. Giai đoạn những năm 1960 là thời kỳ nền kinh
tế thiếu trầm trọng vốn, kỹ thuật và nhân lực. Thực trạng nhân lực Hàn
Quốc thời kỳ đó chủ yếu là lao động phổ thông, thiếu lao động chuyên
môn, vì vậy Chính phủ Hàn Quốc đã thúc đẩy chiến lược đầu tư nhân
lực nhàn rỗi khu vực nông thôn, nhân lực thất nghiệp tại thành phố
thành lực lượng lao động trọng tâm cho ngành công nghiệp nhẹ, đồng
thời cũng là hướng tới mục tiêu tăng cường chỗ làm việc và công
nghiệp hóa mô hình xuất khẩu - Như vậy, ngay từ thời kỳ đầu Hàn
Quốc đã lấy lao động làm trung tâm động lực để công nghiệp hóa.
Khắc phục tình trạng đào tạo nghề thiếu hệ thống, sử dụng nhiều lao
động phổ thông bằng việc ban hành Luật Bảo đảm việc làm (1962),
Luật Đào tạo nghề (1967). Trong đó, tập trung chủ yếu vào việc xây

trong thời gian ngắn.
3. Giai đoạn những năm 1980: Chuyển d
ịch phát triển kinh tế chú
trọng kỹ thuật cao.
Bắt đầu từ chiến lược chuyển dịch cơ cấu kinh tế sang mở rộng
công nghiệp dịch vụ, ưu tiên phát triển các ngành nghề sử dụng lao
động kỹ thuật cao, kinh tế tri thức. Điều này cho thấy ngoài việc đòi
hỏi sử dụng lao động có trình độ chuyên môn cao, Hàn Quốc còn thúc
đẩy chuyển dịch mô hình sử dụng lao động đơn kỹ năng sang lao động
đa kỹ năng, đồng thời tạo nên sức ép cho hệ thống giáo dục quốc dân
trong việc nâng cao chất lượng hướng nghiệp, sức ép cho hệ thống dạy
nghề trong việc nâng cao chất lượng đào tạo và năng lực thực sự của
lao động sau khi học nghề.
Đây là giai đoạn đã làm thay đổi căn bản quan điểm dạy nghề của
Hàn Quốc bằng việc áp dụng chế độ huấn luyện, đào tạo nghề cho tất
cả mọi người lao động đang làm việc trên cả ba phương diện: nghề -
năng lực quản lý và kỹ năng hành chính văn phòng; kéo dài thời gian
huấn luyện đào tạo thông thường từ 6 tháng đến 1 năm lên thành từ 1
đến 3 năm. Đồng thời, thống nhất tiêu chuẩn huấn luyện, đào tạo nghề
với đánh giá năng lực, chứng chỉ phù hợp với yêu cầu của thị trường
lao động. Mở rộng xây dựng hệ thống ứng phó với tình trạng thiếu
nhân lực và tận dụng lao động nhàn rỗi (tạo cơ hội việc làm nhiều hơn
cho phụ nữ, cho người lao động cao tuổi ). Tăng cường trách nhiệm
của tất cả các bộ, ngành, các cấp chính quyền trong giải quyết việc
làm.
Một trong những dấu ấn quan trọng của thời kỳ này về mặt quản lý
đó là việc thành lập cơ quan phát triển nguồn nhân lực Hàn Quốc
(HRD) để từ đó có một cơ quan độc lập chịu trách nhiệm về nguồn
nhân lực bao gồm cả công tác đào tạo, phát triển kỹ năng nghề và cấp
chứng chỉ nghề.

phát triển kinh tế thị trường và thị trường lao động).
Hiện nay, trong Chương trình xây dựng pháp luật của Quốc hội
nhiệm kỳ khóa XIII, Dự án Luật việc làm sẽ được trình Quốc hội xem
xét và cho ý kiến tại kỳ họp thứ 4 (tháng 10/2012) và thông qua tại kỳ
họp thứ 5 (tháng 5/2013). Luật Việc làm sẽ ban hành các chính sách
về thúc đẩy việc làm, cải thiện việc làm và nâng cao chất lượng việc
làm cho người lao động; góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân
lực cho quá trình phát triển kinh tế - xã hội; đồng thời Dự thảo Luật
cũng quy định các chính sách ưu tiên thúc đẩy việc làm đối với nhóm
lao động yếu thế, lao động trong khu vực phi chính thức bao gồm lao
động trong khu vực nông nghiệp, nông thôn, lao động tự do… nhằm
tăng cường tính bền vững đối với việc làm ở các khu vực này, vì đây
là khu vực chịu nhiều rủi ro về điều kiện môi trường làm việc, thu
nhập và thiếu tính ổn định hơn so với khu vực chính thức. Mục tiêu
chung của các chính sách việc làm trong Luật hướng đến là việc làm
bền vững và tạo cơ hội bình đẳng về việc làm cho mọi người trong xã
hội. Do vậy, các chính sách việc làm được quy định trong Luật Việc
làm cần được tham vấn ý kiến rộng rãi người lao động thuộc mọi
thành phần kinh tế, các chuyên gia, nhà khoa học; tiếp thu có chọn lọc
kinh nghiệm của các quốc gia đã trải qua. Đặc biệt, Hàn Quốc là một
quốc gia phát triển ở châu Á có nhiều thành tựu về phát triển nguồn
nhân lực, giải quyết việc làm và tăng trưởng kinh tế cũng là nước có
nhiều điểm tương đồng về văn hóa với Việt Nam. Do vậy, những bài
học về xây dựng chính sách lao động – việc làm của Hàn Quốc có ý
nghĩa quan trọng đối với quá trình xây dựng pháp luật về lao động –
việc làm của Việt Nam.