1
T NÔNG THÔN RA THÀNH PH
Tác đng kinh t - xã hi ca di cư  Vit Nam
VIỆN NGHIÊN CỨU PHÁT TRIỂN XÃ HỘI
NHÀ XUẤT BẢN LAO ĐỘNG
NHÀ XUẤT BẢN LAO ĐỘNG
VIỆN NGHIÊN CỨU PHÁT TRIỂN XÃ HỘI
Chịu trách nhiệm xuất bản: Lê Huy Hoà
Chịu trách nhiệm bản thảo: Lê Bạch Dương và Nguyễn Thanh Liêm
Biên tập: Nguyễn Khắc Hoà
Dịch tài liệu: Nguyễn Thành Đức và Nguyễn Thế Vinh
Sửa bản dịch: Trần Giang Linh và Nguyễn Thảo Linh
Nhà xuất bảN Lao ĐộNg
ĐC: 175 Giảng Võ - Đống Đa - Hà Nội
ĐT: (04) 3851 5380 - Fax: (04) 3851 5381
Website: nxblaodong.com.vn
Tên ảnh: Gánh hạ. Tác giả: Lê Thế Thắng
Thiết kế và In tại Công ty Cổ phần In La Bàn
Giấy phép XB số: 161-2011/CXB/46-07/LĐ
NHÀ XUẤT BẢN LAO ĐỘNG
VIỆN NGHIÊN CỨU PHÁT TRIỂN XÃ HỘI
class="bi x0 y0 w0 h1"
1
T NÔNG THÔN RA THÀNH PH
Tác đng kinh t - xã hi ca di cư  Vit Nam
MC LC
Lời cảm ơn 9
cHƯơnG i. GiỚi THiỆU 11
1.1. Tng quan v di cư  Vit Nam 13
1.2. Nghiên cu v tác đng ca di cư đi vi nơi đn và nơi đi 18
1.3. Phương pháp nghiên cu 21

Bảng 3: Tình trng hôn nhân ca ngưi di cư 33
Bảng 4: Quan h gia ngưi di cư và ch h 37
Bảng 5: Thi gian cư trú ca ngưi nhp cư  thành ph 39
Bảng 6: T l phn trăm ngưi đưc phng vn cho rng di cư có
tác đng tích cc 47
Bảng 7: T l phn trăm ngưi đưc hi cho rng di cư có tác đng
tích cc đn phúc li gia đình 48
Bảng 8: T l phn trăm ngưi đưc hi đng ý vi các nhn đnh v
vic di cư ca con cái 50
Bảng 9: T l phn trăm ngưi đưc hi đng ý vi nhng nhn đnh
v tác đng ca di cư ca chng/ v 50
Bảng 10: T l phn trăm ngưi đưc hi đng ý vi nhng nhn đnh
v tác đng ca di cư đn con cái 51
Bảng 11: Loi hình tin/hàng gi v nhà (t ngưi di cư) 57
Bảng 12: S tin đưc gi v nhà trong vòng 12 tháng gn đây 57
Bảng 13: Mô t các bin trong phân tích hi quy đa bin 62
Bảng 14: Ưc lưng kh năng xy ra ti đa (maximum likelihood
estimates) cho mô hình tobit 66
Bảng 15: Nhng ch s v phúc li kinh t ca h gia đình, theo lưng
tin gi v (t ngưi di cư) trong s các h có ngưi di cư 69
Bảng 16: Nhng ch s v phúc li kinh t h gia đình, gia h có ngưi
di cư và h không có ngưi di cư 72
Bảng 17: Nhng ch s v điu kin sng gia h gia đình có ngưi di
cư và h không có ngưi di cư 74
4
T NÔNG THÔN RA THÀNH PH
Tác đng kinh t - xã hi ca di cư  Vit Nam
Bảng 18: Chi tiêu trung bình theo đu ngưi ca các nhóm h gia đình 78
Bảng 19: Các đc trưng nhân khu hc ca ngưi di cư và không di cư 84
Bảng 20: Cơ cu hot đng kinh t ca ngưi tr li theo tình trng

thành ph 123
Bảng 36: Đánh giá tác đng ca di cư đn thành ph nơi đn theo
tình trng di cư 126
Bảng 37: Đánh giá tác đng ca di cư lên mt s mt liên quan đn
các t nn xã hi ti thành ph nơi đn theo tình trng di cư 128
6
T NÔNG THÔN RA THÀNH PH
Tác đng kinh t - xã hi ca di cư  Vit Nam
DANH MC BIU
Hình 1: Lý do di cư 29
Hình 2: Tui ca ngưi di cư 32
Hình 3: Trình đ hc vn ca ngưi di cư 35
Hình 4: Nơi đn ca ngưi di cư 38
Hình 5: Cơ cu ngh nghip 41
Hình 6: Khu vc làm vic 42
Hình 7: Ngh nghip trưc và sau khi di cư 43
Hình 8: Đánh giá v tác đng ca di cư đn phát trin kinh t
xã hi ti cng đng nơi đi 52
Hình 9: Đánh giá v tác đng ca di cư đn an ninh công cng ti cng
đng nơi đi 53
Hình 10: Đánh giá v đóng góp ca ngưi di cư đn nn kinh
t đa phương 54
Hình 11: Đánh giá v đóng góp ca ngưi di cư trên các lĩnh vc 55
Hình 12: Tn sut gi tin/hàng v nhà 59
Hình 13: Mc đích s dng ca tin gi v nhà (t ngưi di cư) 76
Hình 14 : Các dng chi tiêu 77
Hình 15: Các đc trưng ca vic làm chính theo tình trng di cư (%) 89
Hình 16: T nhn đnh v quan h vi ngưi làm cùng theo
tình trng di cư (%) 95
Hình 17: S hài lòng vi công vic theo tình trng di cư 96

Hình 35: T l ngưi nhn đưc h tr t chính quyn đa phương
theo tình trng di cư 114
Hình 36: T l ngưi cm thy h b phân bit đi x theo tình trng
di cư 115
Hình 37: T l ngưi gi tin hay hin vt cho ngưi thân  quê
theo tình trng di cư 116
Hình 38: Hình thc tr giúp ngưi thân  quê trong ln gn nht
theo tình trng di cư 116
8
T NÔNG THÔN RA THÀNH PH
Tác đng kinh t - xã hi ca di cư  Vit Nam
Hình 39: Mc đ giúp ích ca các khon gi v cho ngưi thân 
quê theo đánh giá ca ngưi tr li theo tình trng di cư 118
Hình 40: T l ngưi di cư v quê trong các tháng mùa v theo tình
trng di cư 118
Hình 41: Các phương thc h tr phát trin sn xut kinh doanh
theo tình trng di cư 119
Hình 42: Ni dung thông tin giao tip gia ngưi di cư và ngưi thân
 quê theo tình trng di cư 120
Hình 43: Các hình thc liên lc chính theo tình trng di cư 120
Hình 44: Mc đ đóng góp ca vic giao tip gia ngưi di cư và ngưi
thân  quê theo tình trng di cư 121
Hình 45: Đánh giá tác đng ca di cư đn gia đình  quê theo tình
trng di cư 124
Hình 46: T l ngưi cho rng di cư có tác đng tích cc lên mt s
mt cơ bn ca đi sng kinh t xã hi ca gia đình h 
quê theo tình trng di cư 125
Hình 47: S hài lòng vi quyt đnh di cư theo tình trng di cư 129
Hình 48: D đnh di cư hay di cư tip theo tình trng di cư 130
Hình 49: S ng h hay phn đi di cư t nông thôn lên thành ph 131

Ảnh: Sưu tầm
class="bi x0 y0 w0 h1"
13
T NÔNG THÔN RA THÀNH PH
Tác đng kinh t - xã hi ca di cư  Vit Nam
1.1 TNG QUAN V DI CƯ  VIT NAM
Trong sut tin trình lch s, Vit Nam luôn là mt đt nưc ca nhng
dòng di cư. Các tài liu lch s cũng như nhng di ch kho c đã minh
chng cho nhng hot đng m mang lãnh th và di cư ca ngưi Vit t
min nam Trung Hoa đn nhng vùng đt thp ca đng bng sông Hng
và cui cùng vươn đn cc nam đng bng sông Cu Long chng 300
năm trưc (Murray, 1996). Trong thi kỳ Pháp thuc (1862-1945), mt s
lưng ln lao đng đưc đưa đn làm vic trong các đn đin và hm m,
đng thi tình trng lương thc bp bênh  nông thôn đã to ra nhng
lung di cư t vùng quê này đn vùng quê khác đ tìm kim công vic tm
thi (Thompson, 1968). Mc dù di cư t nông thôn lên thành th có din ra
nhưng do công nghip hóa và đô th hóa kém phát trin nên không to ra
đưc nhiu nhu cu thu hút lao đng dư tha t nông thôn.
Sau khi đánh bi thc dân Pháp năm 1954, Vit Nam b chia ct thành hai
min Nam-Bc.  min Nam, chin tranh là nhân t quan trng nht khin
nhiu ngưi phi ri b quê hương b bom đn tàn phá đn sinh sng ti
các trung tâm đô th ln. Trong vòng hơn 10 năm, t l dân s thành th
 min Nam đã tăng vt t 15% đu nhng năm 1960 lên đn 47% năm
1974. S tăng trưng này khi đó cao gp năm ln so vi các nưc đang phát
trin khác, bin min Nam tr thành khu vc đô th hóa cao th hai  Đông
Nam Á sau Singapore (Kolko, 1985).
Trong khi đó, di cư  min Bc trong thi gian chin tranh li phát trin theo
hưng ngưc li. T l dân s thành th hu như không thay đi (10,9% năm
1965; 12,2% năm 1975) do nhà nưc hn ch phát trin các trung tâm đô
th ln đ ưu tiên xây dng mt h thng các đô th va và nh. Mc tiêu

S ngưi này cùng vi s dân nhp cư t min Bc khin cho tng dân s
đô th min Nam vn duy trì  mc tương đi cao. Các n lc ca chính ph
ch làm gim t l dân s đô th  min Nam t 30% năm 1976 xung còn
26% năm 1979 (Desbarats, 1987).
Ti kỳ hp Quc Hi ln th VI năm 1986, chính ph đã chính thc đ ra
chính sách Đi mi nhm phát trin đt nưc theo đnh hưng kinh t th
trưng. Chính sách Đi mi đã gii phóng lc lưng lao đng và thúc đy
tăng trưng kinh t cũng như bin đi xã hi  quy mô ln. Tác đng ca
Đi mi đi vi di cư và đô th hóa cũng th hin rõ rt. Tp th hóa và s ra
đi ca h thng khoán h  nông thôn đã làm tăng ưu đãi cho lao đng,
giúp thúc đy năng sut nhưng cũng đng thi khin nhiu lao đng rơi
vào tình trng bp bênh ca tht nghip và thiu vic làm. Không còn b
ràng buc v hành chính và kinh t vi các hp tác xã, ngưi nông dân
đưc t do chn la nơi mà hot đng kinh t ca h mang li li ích cao
nht. Lao đng dư tha khu vc nông thôn tr thành ngun cung cho các
15
T NÔNG THÔN RA THÀNH PH
Tác đng kinh t - xã hi ca di cư  Vit Nam
cơ hi vic làm xut hin và m rng nhanh chóng do th trưng. Quá trình
này cùng vi vic loi b các rào cn hành chính đi vi các dòng lưu thông
vn và hàng hóa, cơ s h tng và giao thông vn ti đưc ci thin cũng
như s truyn bá thông tin qua các phương tin truyn thông đi chúng
và mng lưi xã hi đã giúp liên kt ngưi lao đng nông thôn vi nhng
cơ hi ca th trưng lao đng  khu vc đô th. Vic ban hành lut Đt đai
năm 1993 đã trao quyn chuyn nhưng, trao đi, th chp, cho thuê và
tha k đt đai cho các h gia đình nông thôn, gia tăng s linh hot v kinh
t ca h. Đng thi, s suy gim chc năng kim soát ca h thng đăng
ký h tch h khu  c nông thôn ln thành th đã đóng góp tích cc làm
gia tăng s lưu đng ca dân cư (Dương và cng s, 2008). Ngoài ra, mng
lưi xã hi ca nhng ngưi di cư đã duy trì và m rng các lung di cư trên

yu trong các lung di cư. Mt lưng ln dân di cư ti các khu vc đô th
(góp phn vào t l tăng trưng đô th 3,4% so vi 0,4%  các khu vc nông
thôn) là do cơ hi vic làm  đây tt hơn. Trong khi năm 1999, t l dân s
thành th là 23,5% thì đn năm 2010 đã là khong mt phn ba tng dân s
và d kin sau mưi năm na s là 45% (Koesveld, 2001).
Các nghiên cu cp đ h và cá nhân cho thy di cư là mt trong nhng
chin lưc chính ca các cá nhân cũng như các h gia đình đ có đưc s
an toàn v kinh t. Di cư giúp gim nghèo và phát trin ti đa phương
(Dang, 2008). Nhưng di cư cũng kéo theo nhng chi phí kinh t và xã hi
đáng k do ngưi di cư phi xa ri mng lưi h tr ca gia đình và cng
đng quê hương. Tuy nhiên, nhìn chung ngưi di cư thưng thích nghi
nhanh vi môi trưng sng và làm vic mi  đô th do nhng khó khăn
đó có th đưc bù đp bi thu nhp tt hơn so vi mc mà h có th kim
đưc nu vn  li quê nhà (Đng và cng s, 2003).
Mc dù nhng đóng góp tích cc ca di cư đã đưc nhà nưc nhìn nhn
như mt nhân t thit yu giúp gim nghèo và phát trin, nhưng vn còn
có không ít nhng lo lng t phía chính ph v tác đng tiêu cc, đc bit
là đi vi di cư t phát (không đưc t chc bi nhà nưc). Đi vi loi hình
di cư này, mi quan ngi chính bao gm áp lc ca ngưi nhp cư đi vi
h thng h tng cơ s và dch v công cng vn dĩ đã quá ti  thành ph;
nh hưng ca di cư đn an ninh và trt t đô th; di cư gây nên tình trng
xung cp môi trưng; di cư lao đng có kin thc, tay ngh và sc khe
tt là nhng mt mát cho khu vc nông thôn. Do vy, trong nhiu năm
chính ph đã xây dng nhng rào cn chính sách, đc bit thông qua h
thng đăng ký h khu vi mc đích tăng chi phí cho ngưi di cư (ngoài
các chi phí di di) (Nguyn Thng, 2002). Nhng rào cn chính sách ca
chính ph đã gây ra nhng khó khăn và ri ro không cn thit mà ngưi
di cư phi đi mt bên cnh nhng bt li v mt kinh t xã hi khác ca
chính h (là nhóm lao đng nghèo và có tay ngh thp hoc không có tay
ngh). Vic s dng đăng ký h khu nhm kim soát di cư ch “hiu qu”

đói gim nghèo  quê hương cũng như s phát trin ca các đô th s góp
phn to đưc s đng thun ca chính quyn cũng như xã hi trong vic
bo v quyn li ca ngưi di cư, giúp gim bt khó khăn ca h trong
vic hòa nhp vào cuc sng  thành th. Tt nhiên trong nghiên cu này
chúng tôi cũng đánh giá c nhng nhng hn ch ca di cư đi vi bn
thân ngưi di cư, gia đình, và cng đng nhm mc đích gi ý nhng bin
pháp nhm gim thiu các tác đng tiêu cc. Nghiên cu này bao gm các
ch đ chính sau đây:
Chủ đề 1. Tác động của di cư đối với cộng đồng nơi đi
Câu hi nghiên cu chính là v li ích ca nhng khon tin/hàng mà lao
đng di cư gi v nhà. Di cư là mt chin lưc sng ca các h gia đình đ
đi phó vi nhng ri ro cũng như đ tn dng nhng cơ hi thu nhp
bng cách phân phi lao đng gia đình  nhiu không gian khác nhau
nhm ti đa hóa thu nhp gia đình và gim thiu nhng ri ro. Do vy, tin
hay hàng gi v nhà cn đưc nhìn nhn như mt phn không th tách ri
trong chin lưc sinh k ca gia đình. Tác đng ca nhng ngun tin hàng
này thưng không ch gii hn nh hưng trong phm vi gia đình. Nhiu
tài liu quc t đã cho thy tin ngưi di cư gi v không ch giúp gia đình
ca h mà còn nh hưng đn s phát trin chung ca cng đng.
Nghiên cu này do vy kho sát phn ng ca các h gia đình đi vi cơ
hi di cư và nhng li ích ca vic di cư ra thành ph đi vi các h gia đình
và cng đng. Mi quan h gia di cư và phát trin có th đưc nhìn nhn
19
T NÔNG THÔN RA THÀNH PH
Tác đng kinh t - xã hi ca di cư  Vit Nam
thông qua đánh giá tác đng ca di cư đn phúc li gia đình ca ngưi di
cư và s phát trin cng đng nói chung. Nghiên cu này cũng tìm hiu
nh hưng phi kinh t ca di cư, ví d như tác đng v mt tâm lý hay xã
hi đi vi nhng ngưi khác trong gia đình  quê nhà. Chng hn như
vic các lao đng chính và còn tr đi di cư có th to ra gánh nng v công

T NÔNG THÔN RA THÀNH PH
Tác đng kinh t - xã hi ca di cư  Vit Nam
lc lên các cơ s h tng và dch v xã hi vn đã quá ti  đô th; th hai
là ngưi di cư d dính lu đn các “t nn xã hi” như s dng ma túy, mi
dâm, và các hot đng trái pháp lut. Tuy nhiên, đây ch là nhng quan
đim da trên gi đnh nhiu hơn là nhng thc t đưc minh chng bng
các d liu khoa hc. Ví d như trong mt s cuc tho lun gn đây ti
Quc Hi, nhng đi biu ng h vic ban hành Lut Cư trú mi tranh lun
rng ngưi di cư b hn ch tip cn dch v xã hi  các khu vc đô th vì
h không có h khu thưng trú là điu kin tiên quyt đ nhn đưc các
dch v này. Ngay c khi h tìm cách mua dch v này, vic h phi tr giá
cao hơn rt nhiu so vi dân đa phương là mt chuyn phi lý. Ngưi di cư
xng đáng đưc quan tâm và cn đưc nhìn nhn như mt b phn cu
thành ca dân cư đô th và phi đưc hưng li t nhng đóng góp ca
h. Liên quan đn mi quan h gia di cư và “t nn xã hi”, chúng tôi c
gng thu thp các bng chng ti cng đng đ khng đnh hay bác b
mi quan h này.
21
T NÔNG THÔN RA THÀNH PH
Tác đng kinh t - xã hi ca di cư  Vit Nam
1.3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CU
D liu nghiên cu đưc thu thp thông qua mt cuc điu tra chn mu
ti 4 tnh: Thái Bình (min Bc) và Tin Giang (min Nam) là 2 tnh có nhiu
ngưi di cư ra thành ph; Hà Ni và thành ph H Chí Minh là 2 thành ph
đông ngưi nhp cư nht trong c nưc.
Tại địa phương nơi đi
Ti mi tnh, nhóm nghiên cu chn ra 2 huyn; trong mi huyn chn 3
xã; trong mi xã 3 thôn. Vic la chn các huyn, xã và thôn đưc căn c
theo xác sut t l thun vi dân s (PPS). Khung mu các h gia đình trong
nghiên cu đưc xây dng và phân thành hai nhóm: nhóm các thành viên