Đ I H C QU C GIA TP.HCMẠ Ọ Ố
TR NG Đ I H C KHOA H C XÃ H I VÀ NHÂN VĂNƯỜ Ạ Ọ Ọ Ộ
KHOA XÃ H I H CỘ Ọ

MÔN : L CH S XÃ H I H CỊ Ủ Ộ Ọ
BÀI TI U LU N:Ể Ậ
S HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRI N XÃ H I H C Đ CỰ Ể Ộ Ọ Ứ
CU I TH K XIX Đ U TH K XXỐ Ế Ỉ Ầ Ế Ỉ

GV:TS.VŨ QUANG HÀ
SV: TR N QUY T TH NGẦ Ế Ắ
MSSV:0769141
 THÀNH PH H CHÍ MINH THÁNG 06 NĂM 2009Ố Ồ
XÃ H I H C Đ CỘ Ọ Ứ
M C L CỤ Ụ
PH N N I DUNGẦ Ộ 5
I. ĐI U KI N KINH T - CHÍNH TR - XÃ H I N C Đ CỀ Ệ Ế Ị Ộ ƯỚ Ứ 5
1.1. Đi u ki n v kinh tề ệ ề ế 5
1.2. V chính trề ị 6
1.3 V xã h iề ộ 8
II M T S NHÀ T T NG C A XÃ H I H C Ộ Ố Ư ƯỞ Ủ Ộ Ọ 8
1.G. W.F.Hegel 8
2. Ludwig Feuerbach 10
3. Karl Marx (1818-1883) 11
3.1. S l c ti u sơ ượ ể ử 11
3.2. Lý lu n h c thuy t Marxậ ọ ế 13
3.3. Quan ni m c a h c thuy t Marx v b n ch t c a xã h i và con ng i.ệ ủ ọ ế ề ả ấ ủ ộ ườ 15
3.4. Quy lu t phát tri n l ch s xã h iậ ể ị ử ộ 17
3.5. Nh ng t t ng c a Marx nh h ng t i s phát tri n c a Xã h i h c Đ cữ ư ưở ủ ả ưở ớ ự ể ủ ộ ọ ứ
vào đ u th k XXầ ế ỉ 20
4. Max Weber: (1864-1920) 22

nh ; lý thuy t v hành đ ng xã h i, lý thuy t v phân t ng xã h i.ư ế ề ộ ộ ế ề ầ ộ
Nh ng đóng góp c a các ông trong s hình thành và phát tri n c aữ ủ ự ể ủ
Xã h i h c Đ c, đ c bi t là Xã h i h c Đ c cu i th k XIX đ u thộ ọ ứ ặ ệ ộ ọ ứ ở ố ế ỷ ầ ế
k XX là r t l n. M c dù v y nh ng quan đi m và lý thuy t c a các ôngỷ ấ ớ ặ ậ ữ ể ế ủ
đ u ch u nh h ng c a tri t h c c đi n Đ c g n v i nh ng nhân v tề ị ả ưở ủ ế ọ ổ ể ứ ắ ớ ữ ậ
XÃ H I H C Đ CỘ Ọ Ứ
nh kant, hegel, feuer bach. nh h ng c a kant đ i v i Weber và Xã h iư ả ưở ủ ố ớ ộ
h c Đ c, nhìn chung cho th y Xã h i h c Đ c và ch nghĩa Marx cóọ ứ ấ ộ ọ ứ ủ
nh ng ngu n g c tri t h c khác nhau, nh chúng ta th y chính hegelữ ồ ố ế ọ ư ấ
không ph i là kant là tác nhân quan tr ng đ i v i lý thuy t Marx và nh ngả ọ ố ớ ế ữ
ng i Marxist đi tìm m i quan h các xung đ t và mâu thu n, thì tri t h cườ ỗ ệ ộ ẫ ế ọ
kant ít nh t đã d n d t m t s nhà Xã h i h c Đ c tìm ki m ti n đ trongấ ẫ ắ ộ ố ộ ọ ứ ế ề ồ
nh ng b i c nh n đ nh h n.ữ ố ả ổ ị ơ
Tuy v y trong khuôn kh là m t bài ti u lu n nh nên Tôi ch nêuậ ổ ộ ể ậ ỏ ỉ
ra nh ng t t ng c a hegel và Feuer bach đây là hai nhân v t có tác đôngữ ư ưở ủ ậ
và nh h ng m nh m t i quan đi m và lý thuy t c a Marx và Maxả ưở ạ ẽ ớ ể ế ủ
Weber cũng nh đ i v i Xã h i h c Đ c sau này. ư ố ớ ộ ọ ứ
4
XÃ H I H C Đ CỘ Ọ Ứ
PH N N I DUNGẦ Ộ
I. ĐI U KI N KINH T - CHÍNH TR - XÃ H I N C Đ CỀ Ệ Ế Ị Ộ ƯỚ Ứ
1.1. Đi u ki n v kinh tề ệ ề ế
Ch nghĩa t b n phát tri n nhanh chóng, vu n lên đ ng hàng thủ ư ả ể ơ ứ ứ
hai c a th gi i, trong giai đo n này n c Đ c đ u xu t hi n các côngủ ế ớ ạ ở ướ ứ ầ ấ ệ
ty đ c quy n.ộ ề
T nh ng năm 70 c a th k XIX, n c Đ c đã tr thành m t n cừ ữ ủ ế ỉ ướ ứ ở ộ ướ
th ng nh t,đ c đã áp d ng đ c nh ng kinh nghi m và phát minh kố ấ ứ ụ ượ ữ ệ ỹ
thu t m i nh t trong s n xu t. n n kinh t n c Đ c l n lên nhanhậ ớ ấ ả ấ ề ế ướ ứ ớ
chóng. T m t n c nông nghi p, Đ c d n d n tr thành m t n c côngừ ộ ướ ệ ứ ầ ầ ở ộ ướ
nghi p quan tr ng Châu Âu. Và th gi i. s n l ng các nghành côngệ ọ ở ế ớ ả ượ

b o th đ i di n cho quy n l i c a đ a v quý t c đ a ch vùng đôngả ủ ạ ệ ề ợ ủ ị ị ộ ị ủ
ph .m t b ph n c a Đ ng b o th tách ra thành Đ ng đ qu c hayổ ộ ộ ậ ủ ả ả ủ ả ế ố
Đ ng b o th t do, đ i di n cho l i ích c a đ i đ a ch , t ch c nhà thả ả ủ ự ạ ệ ợ ủ ạ ị ủ ổ ứ ờ
thành l p Đ ng, “trung tâm c đ c giáo” các Đ ng trên đ u đ ng trên l pậ ả ơ ố ả ề ứ ậ
tr ng c a giai c p bóc l t, b o v l i ích c a giai c p t s n.ườ ủ ấ ộ ả ệ ợ ủ ấ ư ả
Cu i th k XIX giai c p công nhân Đ c b b c l t năng n , đ ngố ế ỉ ấ ứ ị ố ộ ề ồ
l ng th p, đi u ki n lao đ ng kh c kh , phong trào đ u tranh đòi c iươ ấ ề ệ ộ ắ ổ ấ ả
thi n đ i s ng phát tri n m nh, nh ng mang l i ít hi u qu .ệ ờ ố ể ạ ư ạ ệ ả
6
XÃ H I H C Đ CỘ Ọ Ứ
Năm 1875, phái Aid Năc và phái Lat Xan đã h p đ i h i thànhơ ọ ạ ộ ở
ph Gôố ta thành l p ra m t chính Đ ng th ng nh t l y tên là Đ ng th ngậ ộ ả ố ấ ấ ả ố
nh t l y tên “Đ ng công nhân xã h i dân ch Đ c” đ a ra c ng lĩnhấ ấ ả ộ ủ ứ ư ươ
Gôta, nh ng c ng lĩnh nó th hi n tính ch t c h i ch nghĩa b phêữ ươ ể ệ ấ ơ ộ ủ ị
phán.
Phong trào công nhân và đ ng c a gia c p công nhân Bix Mac đ iả ủ ấ ạ
di n cho s c u k t c a hai t p đoàn t b n và Gioongke t n công m nhệ ự ấ ế ủ ậ ư ả ấ ạ
và ng i lãnh đ o Đ ng tuyên b gi i tán Đ ng, năm 1890 Đ ng xã h iườ ạ ả ố ả ả ả ộ
dân ch l i ra ho t đ ng công khai, nhi u cu c bi u tình n ra và hủ ạ ạ ộ ề ộ ể ổ ọ
thông qua c ng lĩnh m i ti n b h n c ng lĩnh Gota.ươ ớ ế ộ ơ ươ
Đ u th k XX, phong trào công nhân Đ c đ t t i đ nh cao m i.ầ ế ỉ ứ ạ ớ ỉ ớ
Nhi u cu c bãi công n ra và s l ng ng i tham gia tăng. Nh ng tinề ộ ổ ố ượ ườ ữ
t c c a cu c Cách m ng Nga 01/1905 lan truy n nhanh sang Đ c, lànứ ủ ộ ạ ề ứ
sóng đ u tranh n c Đ c l i bùng lên m nh m . ấ ở ướ ứ ạ ạ ẽ
Đ u th k XX, mâu thu n gi a các đ qu c ngày càng gay g t.ầ ế ỉ ẫ ữ ế ố ắ
Đ c đã chu n b k ho ch chi n tranh ch ng Nga và Pháp. Vi c tăng ngânứ ẩ ị ế ạ ế ố ệ
sách quân s và các ho t đ ng chi n tranh đè lên vai qu n chúng, thuự ạ ộ ế ầ ế
khóa tăng, ngày làm v c kéo dài, giá sinh ho t lên cao, đ i s ng r t khóệ ạ ờ ố ấ
khăn, nhi u cu c đ u tranh c a công nhân bùng n , có kh năng d n t iề ộ ấ ủ ổ ả ấ ớ
m t cu c cách m ng. Nh ng Đ ng xã h i dân ch Đ c không lãnh đ oộ ộ ạ ữ ả ộ ủ ứ ạ

XÃ H I H C Đ CỘ Ọ Ứ
v a là m t ph ng pháp t duy, v a là m t cách hình dung v th gi i.ừ ộ ươ ư ừ ộ ề ế ớ
m t này, nó là cách th c t duy nh n m nh s quan tr ng c a các ti nỞ ặ ứ ư ấ ạ ự ọ ủ ế
trình, các m i quan h , các đ ng l c các xung đ t và các mâu thu n m tố ệ ộ ự ộ ẫ ộ
ph ng th c t duy năng đ ng ch không ph i là tĩnh t i v th gi . ươ ứ ư ộ ứ ả ạ ề ế ớ Ơ
m t kia, nó nhìn nh n r ng, th gi i đ c t o nên không ph i là m t c uặ ậ ằ ế ớ ượ ạ ả ộ ấ
trúc b t đ ng mà là t c c ti n trình các m i quan h , các đ ng l c, cácấ ộ ừ ấ ế ỗ ệ ộ ự
xung đ t và mâu thu n.ộ ẫ
Hegel g n li n v i tr t h c duy tâm, nh n m nh đ n quan tr ngắ ề ớ ế ọ ấ ạ ế ọ
c a trí tu và các s n ph m tinh th n h n là th gi i v t ch t, cái đángủ ệ ả ẩ ầ ơ ế ớ ậ ấ
l u tâm nh t là các đ nh nghĩa xã h i v các đ nh nghĩa v v t lý và v tư ấ ị ộ ề ị ề ậ ậ
ch t ch không ph i v chính b n thân chúng, hình th c c c đoan, chấ ứ ả ề ả ở ứ ự ủ
nghĩa duy tâm kh ng đ nh r ng ch có trí tu và các thi t ch tâm lý là t nẳ ị ằ ỉ ệ ế ế ồ
t i. Hegel r t l u tâm đ n s phát tri n c a nh ng t t ng đó, đ c bi tạ ấ ư ế ự ể ủ ữ ư ưở ặ ệ
là cái mà ông cho r ng “tinh th n” c a xã h i.ằ ầ ủ ộ
Hegel đ ra m t lo t thuy t ti n hóa c a th gi i trong ph m vi tề ộ ạ ế ế ủ ế ớ ạ ư
t ng. Đ u tiên m i ng i ch đ c phú cho kh năng đ t đ c m t sưở ầ ọ ườ ỉ ượ ả ạ ượ ộ ự
hi u bi t c m tính v th gi i xung quanh h . H có th hi u s v tể ế ả ề ế ớ ọ ọ ể ể ự ậ
b ng cách nhìn, ng i, c m nh n v v t lý xã h i. Sau đó ng i ta phátằ ử ả ậ ề ậ ộ ườ
tri n năng l c nh n th c đ hi u bi t chính b n thân h . V i s t nh nể ự ậ ứ ể ể ế ả ọ ớ ự ự ậ
bi t và th u hi u b n thân, m i ng i b t đ u hi u r ng h có th trế ấ ể ả ọ ườ ắ ầ ể ằ ọ ể ở
nên khá h n tr c đây. ph m vi phép bi n ch ng c a Hegel m t m iơ ướ Ở ạ ế ứ ủ ộ ỗ
mâu thu n phát tri n d n gi a cái mà m i ng i đã t ng làm và cái mà hẫ ể ầ ữ ọ ườ ừ ọ
c m th y h có kh năng tr nên. Gi i pháp c a mâu thu n này n mả ấ ọ ả ở ả ủ ẫ ằ
9
XÃ H I H C Đ CỘ Ọ Ứ
trong s phát tri n c a nh n th c c a m t cá th v v trí c a mình trongự ể ủ ậ ứ ủ ộ ể ề ị ủ
tinh th n to l n c a xã h i.ầ ớ ủ ộ
Hegel đ ra m t lý thuy t chung v s ti n hóa c a th gi i, đó làề ộ ế ề ự ế ủ ế ớ
m t lý thuy t duy tâm ch quan, trong đó s thay đ i đ c tác đ ng độ ế ủ ự ổ ượ ộ ể

s và ch nghĩa c ng s n khoa h c, sinh ra Treves m t London.ử ủ ộ ả ọ ở ấ ở
Marx h c l y b ng ti n sĩ lu t tr ng đ i h c t ng h p Bonn,ọ ấ ằ ế ậ ở ườ ạ ọ ổ ợ
sau h c l y b ng ti n sĩ tri t h c tr ng đ i h c t ng h p Berlin. Saukọ ấ ằ ế ế ọ ở ườ ạ ọ ổ ợ
hi t t nghi p năm 1841 Marx b t đ u l y Jenny Von Wesphaler và chuy nố ệ ắ ầ ấ ể
gia đình t i Pari. Ông k t b n v i Friedrich Engels, con trai c a m t ôngớ ế ạ ớ ủ ộ
ch nhà máy d t giàu có ng i Đ c, làm qu n lí trong m t nhà máy d t.ủ ệ ườ ứ ả ộ ệ
C hai ng i đã tr thành b n chi n đ u thân thi t c a nhau, cùng vi tả ườ ở ạ ế ấ ế ủ ế
tuyên ngôn Đ ng c ng s n vào 1848 và cùng phát tri n hoàn thi n h cả ộ ả ể ệ ọ
thuy t Marx.ế
Cu c đ i Marx là cu c đ i ho t đ ng cách m ng và ho t đ ngộ ờ ộ ờ ạ ộ ạ ạ ộ
nghiên c u khoa h c. V i t cách là m t nhà cách m ng l i l c, Marx đãứ ọ ớ ư ộ ạ ỗ ạ
tham gia t ch c và lãnh đ o các ho t đ ng nh m đ u tranh xóa b chổ ứ ạ ạ ộ ằ ấ ỏ ế
đ ng i bóc l t ng i, h ng t i xây d ng xã h i c ng s n ch nghĩa.ộ ườ ộ ườ ướ ớ ự ộ ộ ả ủ
Trong “Tuyên ngôn Đ ng c ng s n” năm 1848, Marx và Engels vi t :ả ộ ả ế
“thay cho xã h i t s n cũ, v i nh ng giai c p và đ i kháng giai c p c aộ ư ả ớ ữ ấ ố ấ ủ
11
XÃ H I H C Đ CỘ Ọ Ứ
nó, s xu t hi n m t liên h p, trong đó s phát tri n t do c a m i ng iẽ ấ ệ ộ ợ ự ể ự ủ ỗ ườ
là đi u ki n cho s phát tri n t do c a t t c m i ng i”.ề ệ ự ể ư ủ ấ ả ọ ườ
Theo Engels nh n xét r ng : “Hai phát hi n vĩ đ i đó là quan ni mậ ằ ệ ạ ệ
duy v t l ch s và vi c bóc tr n bí m t c a n n s n xu t t b n chậ ị ử ệ ầ ậ ủ ề ả ấ ư ả ủ
nghĩa nh giá tr th ng d , là công lai c a Marx. Nh hai phát hi n y,ờ ị ặ ư ủ ờ ệ ấ
ch nghĩa xã h i đã tr thành m t khoa h c và gi đây v n đ tr c h tủ ộ ở ộ ọ ờ ấ ề ướ ế
là ph i ti p t c nghiên c u trong m i chi ti t và m i m i liên h t ngả ế ụ ứ ọ ế ọ ố ệ ươ
h c a nó”.ỗ ủ
Các tác ph m vĩ đ i c a Marx g m có: “Gia đình th n thánh’’ẩ ạ ủ ồ ầ
(1845), “S kh n cùng c a tri t h c’’: tr l i cu n “Tri t h c v s kh nự ố ủ ế ọ ả ờ ố ế ọ ề ự ố
cùng c a ông Pru – đông” (1847), “Tuyên ngôn Đ ng c ng s n’’ (1848),ủ ả ộ ả
góp ph n phê phán kinh t chính tr (1859)…ầ ế ị
Trong s di s n lý lu n đ s c a Marx và Engels, Tuyên ngônố ả ậ ồ ộ ủ

và ti p theo sau s n xu t là trao đ i s n ph m c a s n xu t là c s c aế ả ấ ổ ả ẩ ủ ả ấ ơ ở ủ
m i ch đ xã h i. Theo ọ ế ộ ộ Marx nghiên c u đ i s ng xã h i ph i h ngứ ờ ố ộ ả ướ
vào phân tích cu c s ng th c, ph i xu t phát t ti n đ - “là nh ng cáộ ố ự ả ấ ừ ể ề ữ
nhân hi n th c, là ho t đ ng c a h và nh ng đi u ki n sinh ho t v tệ ự ạ ộ ủ ọ ữ ề ệ ạ ậ
ch t c a h ”. Ti n đ đ u tiên c a l ch s c a loài ng i là s t n t iấ ủ ọ ề ề ầ ủ ị ử ủ ườ ự ồ ạ
c a nh ng cá nhân con ng i s ng, là “ng i ta ph i có kh năng s ng đãủ ữ ườ ố ườ ả ả ố
r i m i có th làm ra l ch s . S t n t i và cu c s ng c a con ng i phồ ớ ể ị ử ự ồ ạ ộ ố ủ ườ ụ
13
XÃ H I H C Đ CỘ Ọ Ứ
thu c vào vi c con ng i s n xu t ra cái gì và nh th và nh th nào,ộ ệ ườ ả ấ ư ế ư ế
t c là b n ch t c a con ng i ph thu c vào các đi u ki n v t ch t quyứ ả ấ ủ ườ ụ ộ ề ệ ậ ấ
đ nh s n xu t.ị ả ấ
Xu t phát đi m c a ch nghĩa duy v t l ch s là vi c phân tích cácấ ể ủ ủ ậ ị ử ệ
quá trình l ch s xã h i t góc đ ho t đ ng v t ch t c a con ng i tị ử ộ ừ ộ ạ ộ ậ ấ ủ ườ ừ
góc đ c s kinh t c a xã h i, t quan đi m t n t i xã h i quy t đ nh ýộ ơ ở ế ủ ộ ừ ể ồ ạ ộ ế ị
th c xã h i. ứ ộ Marx k th a có phê phán và phát tri n sang t o phép bi nế ừ ể ạ ệ
ch ng c a Hegel trong nghiên c u c a gi i t nhiên, hi n th c xã h i vàứ ủ ứ ủ ớ ự ệ ự ộ
con ng i. Phép duy v t bi n ch ng đòi h i ph i xem xét s v t, hi nườ ậ ệ ứ ỏ ả ự ậ ệ
t ng trong m i liên h qua l i trong mâu thu n và v n đ ng, phát tri nượ ố ệ ạ ẫ ậ ộ ể
không ng ng c a l ch s xã h i. Khi nghiên c u c u trúc xã h i c a xãừ ủ ị ử ộ ứ ấ ộ ủ
h i t b n ch nghĩa, Marx đ c bi t chú tr ng t i c c u giai c p và chộ ư ả ủ ặ ệ ọ ớ ơ ấ ấ ỉ
ra r ng v i t cách là m t ch nh th , xã h i t b n ch nghĩa g m haiphe,ằ ớ ư ộ ỉ ể ộ ư ả ủ ồ
hai giai c p l n đ i m t nhau là giai c p t s n và giai c p vô s n.ấ ớ ố ặ ấ ư ả ấ ả
Theo quan đi m c a ể ủ Marx, các b ph n c a xã h i không ch tácộ ậ ủ ộ ỉ
đ ng qua l i v i nhau mà còn mâu thu n, th m chí đ i kháng. Đó làộ ạ ớ ẫ ậ ố
ngu n g c thúc đ y s phát tri n xã h i Marx ch ra r ng ch đ phongồ ố ẩ ự ể ộ ỉ ằ ế ộ
ki n mang l i cho mình các quan h xã h i t t y u d n đ n s ra đ i c aế ạ ệ ộ ấ ế ẫ ế ự ờ ủ
ch nghĩa t b n. Xã h i t b n ch a đ ng nh ng quan h xã h i mâuủ ư ả ộ ư ả ứ ự ữ ệ ộ
thu n, đ i kháng nh t đ nh s đ a t i s phát tri n xã h i c ng s n chẫ ố ấ ị ẽ ư ớ ự ể ộ ộ ả ủ
nghĩa.

XÃ H I H C Đ CỘ Ọ Ứ
ng i và con ng i, gi a con ng i và xã h i trong vi c s n xu t ra cácườ ườ ữ ườ ộ ệ ả ấ
ph ng ti n đ sinh t n và phát tri n.ươ ệ ể ồ ể
+ Th hai: Cùng v i vi c s n xu t ra các ph ng ti n đ th a mãnứ ớ ệ ả ấ ươ ệ ể ỏ
nhu c u t n t i, con ng i không ng ng t o ra các nhu c u m i cao h n.ầ ồ ạ ườ ừ ạ ầ ớ ơ
Marx nh n m nh r ng s n xu t và tiêu dùng là hai m t c a quá trìnhấ ạ ằ ả ấ ặ ủ
s ng. Sau khi đã đáp ng đ c các nhu c u t i thi u đ t n t i, conố ứ ượ ầ ố ể ể ồ ạ
ng i ph i nên văn minh h n v i ý nghĩa là có đi u ki n đ b c l cácườ ả ơ ớ ề ệ ể ộ ộ
năng l c ng i ti m tàng, mà nh ng năng l c đó không th có đ ng v t.ự ườ ề ữ ự ể ở ộ ậ
Marx đã v ch ra: S bóc l t và s tha hóa lao đ ng. Ông ch ra r ngạ ự ộ ự ộ ỉ ằ
s phân công lao đ ng trong các xã h i đã không cho phép con ng i t doự ộ ộ ườ ự
bi u hi n và phát tri n các năng l c ng i c a mình. Marx đã ch rõ: “Doể ệ ể ự ườ ủ ỉ
s phát tri n c a vi c dùng máy móc và phân công, nên lao đ ng c aự ể ủ ệ ộ ủ
ng i vô s n m t h t tính ch t đ c l p do đó h m t h t h ng thú, ng iườ ả ấ ế ấ ộ ậ ọ ấ ế ứ ườ
công nhân tr thành m t v t ph thu c gi n đ n c a máy móc. Ng i taở ộ ậ ụ ộ ả ơ ủ ườ
ch đòi h i ng i công nhân làm m t vi đ n gi n nh t, đ n đi u nh t,ỉ ỏ ườ ộ ệ ơ ả ấ ơ ệ ấ
d h c nh t mà thôi”. Cách phân tích c a Marx có ý nghĩa r t quan tr ngễ ọ ấ ủ ấ ọ
đ i v i Xã h i h c hi n đ i. “tha hóa lao đ ng” tr thành m t khái ni mố ớ ộ ọ ệ ạ ộ ở ộ ệ
c b n, m t ch đ tr ng tâm trong nghiên c u Xã h i h c hi n đ i.ơ ả ộ ủ ề ọ ứ ộ ọ ệ ạ
+ Th ba: Trình đ s n xu t c a xã h i ph thu c vào s phân côngứ ộ ả ấ ủ ộ ụ ộ ự
lao đ ng xã h i. H c thuy t ộ ộ ọ ế Marx ch ra r ng: nhân t quy t đ nh l ch sỉ ằ ố ế ị ị ử
loài ng i là s n xu t và tái s n xu t ra đ i s ng tr c ti p. Do đó trình đườ ả ấ ả ấ ờ ố ự ế ộ
phát tri n c a xã h i do trình đ phát tri n c a lao đ ng và trình đ phátể ủ ộ ộ ể ủ ộ ộ
tri n c a gia đình quy t đ nh. ể ủ ế ị
16
XÃ H I H C Đ CỘ Ọ Ứ
C u trúc phân t ng xã h i: ấ ầ ộ
Lý lu n c a ậ ủ Marx v ch rõ tính giai c p c a xã h i và tính b t bìnhạ ấ ủ ộ ấ
đ ng trong quan h xã h i. Theo quan đi m c a Marx: c s c a s phânẳ ệ ộ ể ủ ơ ở ủ ự
chia giai c p và s phân t ng xã h i theo giai c p là trình đ s n xu t cònấ ự ầ ộ ấ ộ ả ấ

Quy lu t phát tri n l ch s xã h i đ c làm sang t qua m t hậ ể ị ử ộ ượ ỏ ộ ệ
th ng các khái ni m quan tr ng nh t c a ch nghĩa duy v t l ch s , trongố ệ ọ ấ ủ ủ ậ ị ử
s đó khái ni m hình thái kinh t xã h i, t li u s n xu t, quan h s nố ệ ế ộ ư ệ ả ấ ệ ả
xu t, l c l ng s n xu t, ph ng th c s n xu t và các khái ni m khác,ấ ự ượ ả ấ ươ ứ ả ấ ệ
Marx cho r ng: Chính ch đ s h u t nhân v t li u s n xu t là c sằ ế ộ ở ữ ư ề ư ệ ả ấ ơ ở
phân chia xã h i thành c c u giai c p, g m m t bên là nh ng ng iộ ơ ấ ấ ồ ộ ữ ườ
không s h u và m t bên là nh ng ng i không s h u t li u s n xu t,ở ữ ộ ữ ườ ở ữ ư ệ ả ấ
đi u này quy đ nh tính ch t c a quan h s n xu t, t c là quan h gi a conề ị ấ ủ ệ ả ấ ứ ệ ữ
ng i v i con ng i trong quá trình s n xu t.ườ ớ ườ ả ấ
Qua phân tích quan h s n xu t xã h i, ệ ả ấ ộ Marx ch ra m t đ c đi mỉ ộ ặ ể
quan tr ng, đ c bi t là Xã h i h c đó là quan h s n xu t có th tr thànhọ ặ ệ ộ ọ ệ ả ấ ể ở
m i quan h c b n trong xã h i đ c h p pháp hóa và thi t ch hóa quaố ệ ơ ả ộ ượ ợ ế ế
h th ng chính tr , lu t pháp, t t ng văn hóa. Marx và Engel nh n đ nhệ ố ị ậ ư ưở ậ ị
r ng toàn b l ch s xã h i loài ng i là cu c đ u tranh giai c p. Marxằ ộ ị ử ộ ườ ộ ấ ấ
kh ng đ nh r ng: nh ng quy lu t t nhiên c a n n s n xu t t b n chẳ ị ằ ữ ậ ự ủ ề ả ấ ư ả ủ
nghĩa nói riêng, c a s v n đ ng xã h i nói chung đang tác đ ng và đangủ ự ậ ộ ộ ộ
18
XÃ H I H C Đ CỘ Ọ Ứ
đ c th c hi n v i m t t t y u gang thép do v y Marx vi t: “M t b cượ ự ệ ớ ộ ấ ế ậ ế ộ ướ
ph i h c h i và có th h c h i các n c khác. M t xã h i, ngay c khiả ọ ỏ ể ọ ỏ ở ướ ộ ộ ả
phát hi n các quy lu t t nhiên c a s v n đ ng c a nó cũng không thệ ậ ự ủ ự ậ ộ ủ ể
nào nh y qua các giai đo n phát tri n t nhiên hay dùng s c l nh đ xóaả ạ ể ự ắ ệ ể
b nh ng giai đo n đó. Nh ng nó có th rút ng n và làm d u b t đ cỏ ữ ạ ư ể ắ ị ớ ượ
nh ng c n đau c a s bi n đ i quan h xã h i trên t ng b c phát tri nữ ơ ủ ự ế ổ ệ ộ ừ ướ ể
c a nó. ủ
H c thuy t ọ ế Marx nói chung và ch nghĩa duy v t nói riêng có ýủ ậ
nghĩa và t m quan tr ng vô cùng to l n đ i v i lý lu n Xã h i h c nóiầ ọ ớ ố ớ ậ ộ ọ
riêng và các Khoa H c Xã H i nói chung, h c thuy t Marx là c s lýọ ộ ọ ế ơ ở
lu n, h t t ng và ph ng pháp lu n c a n n Xã h i h c Mác xít. Lýậ ệ ư ưở ươ ậ ủ ề ộ ọ
lu n Xã h i h c Marx đ c quan tâm và nghiên c u m t cách r ng rãi,ậ ộ ọ ượ ứ ộ ộ

3.5. Nh ng t t ng c a Marx nh h ng t i s phát tri n c a Xãữ ư ưở ủ ả ưở ớ ự ể ủ
h i h c Đ c vào đ u th k XXộ ọ ứ ầ ế ỉ
Nh ng t t ng c a ữ ư ưở ủ Marx đã có nh h ng r t l n đ n s phátả ưở ấ ớ ế ự
tri n c a Xã h i h c Đ c không ch cu i th k XIX mà nó còn gópể ủ ộ ọ ứ ỉ ở ố ế ỷ
ph n thúc đ y s phát tri n c a Xã h i h c Đ c vào đ u th k XX đi uầ ẩ ự ể ủ ộ ọ ứ ầ ế ỷ ề
đó nó đ c th hi n rõ trong th p k đ u tiên c a th k XX, ch nghĩaượ ể ệ ậ ỷ ầ ủ ế ỷ ủ
Marx đã đ c th a nh n nh m t h c thuy t xã h i quan tr ng và g i raượ ừ ậ ư ộ ọ ế ộ ọ ợ
nhi u cu c nghiên c u v xã h i. H c thuy t Marx không ch phát tri nề ộ ứ ề ộ ọ ế ỉ ể
20
XÃ H I H C Đ CỘ Ọ Ứ
m nh m trong phong trào xã h i ch nghĩa châu Âu mà còn có tác đ ngạ ẽ ộ ủ ộ
m nh m t i Khoa H c Xã H i, đ c bi t là kinh t h c và Xã h i h c.ạ ẽ ớ ọ ộ ặ ệ ế ọ ộ ọ
Nh ng nh h ng c a t t ng ữ ả ưở ủ ư ưở Marx trong th i kì này b nhờ ị ả
h ng b i hai đi u ki n. th nh t là tình hình chính tr xã h i châu Âuưở ở ề ệ ứ ấ ị ộ ở
trong cu c chi n tranh th gi i th nh t, và th hai là phong trào t t ngộ ế ế ớ ứ ấ ứ ư ưở
nh m ch ng th c ch ng lu n. Chi n tranh th gi i và tình hình châu Âuằ ố ự ứ ậ ế ế ớ
nh ng năm sau chi n tranh đã t o ra nh ng khung c nh m i cho s phátữ ế ạ ữ ả ớ ự
tri n c a ch nghĩa Marx .Ch nghĩa Marx trong nh ng lĩnh v c nghiênể ủ ủ ủ ữ ự
c u c th k t qu thu d c t nh ng b môn Khoa H c Xã H i khácứ ụ ể ế ả ượ ừ ữ ộ ọ ộ
nhau làm xu t hi n v m t nhu c u v m t Khoa H c Xã H i chungấ ệ ề ộ ầ ề ộ ọ ộ
nh m th ng nh t các k t qu đó. Theo qua đi m c a nhi u h c gi , chằ ố ấ ế ả ể ủ ề ọ ả ủ
nghĩa duy v t l ch s c a Marx có th đóng vai trò đó. Gi i nghiên c u ậ ị ử ủ ể ớ ứ ở
châu Âu đ u nh n th y t m nh h ng sâu s c c a ch nghĩa Marx đ iề ậ ấ ầ ả ưở ắ ủ ủ ố
v i s phát tri n c a Xã h i h c v i t cách là m t cách nhìn m i v hi nớ ự ể ủ ộ ọ ớ ư ộ ớ ề ệ
th c xã h i. và có l không đâu mà nh n th c này v t m quan tr ngự ộ ẽ ở ậ ứ ề ầ ọ
c a ch nghĩa Marx lai rõ r t nh v y n c Đ c.ủ ủ ệ ư ậ ở ướ ứ
T i Đ c ch nghĩa ạ ứ ủ Marx nh h ng quan tr ng đ i v i Tonnies vàả ưở ọ ố ớ
Simmel trong cách phân tích c a các ông v quan h xã h i, v b c quáủ ề ệ ộ ề ướ
đ t n n kinh t t nhiên sang kinh t ti n t . Tonnies ch u nh h ngộ ừ ề ế ự ế ề ệ ị ả ưở
nhi u c a Marx và ông cho r ng Marx là nhà tri t h c xã h i sâu s cề ủ ằ ế ọ ộ ắ

gi ng d y đ đi du l ch kh p các n c châu âu.và cũng trong th i gian nàyả ạ ể ị ắ ướ ờ
ông đã cho ra đ i nh ng tác ph m h t s c có ý nghĩa,nh ng tác ph mờ ư ẩ ế ứ ữ ẩ
22
XÃ H I H C Đ CỘ Ọ Ứ
chính c a ông vi t vào lúc này ch y u bàn v các v n đ ph ng phápủ ế ủ ế ề ấ ề ươ
lu n Khoa H c Xã H i. Ví d nh “tính khách quan” trong Khoa H c Xãậ ọ ộ ụ ư ọ
H i và chính sách công c ng (1903). Năm 1904 Weber đi du l ch sang M ,ộ ộ ị ỹ
khi tr v ông cho xu t b n cu n sách đ c cho là “Kinh thánh” c a Xãở ề ấ ả ố ượ ủ
h i h c đó là: đ o đ c tin lành và tinh th n c a ch nghĩa t b n. Đây làộ ọ ạ ứ ầ ủ ủ ư ả
m t công trình nghiên c u đ s duy nh t đu c xu t b n khi Weber cònộ ứ ồ ộ ấ ợ ấ ả
s ng.ố
Năm 1909 Weber đ m nh n nhi m v ch bút nhà xu t b n Xãả ậ ệ ụ ủ ấ ả
h i h c. cũng trong nh ng x năm 1909 Weber b t đ u vi t công trình lýộ ọ ư ắ ầ ế
lu n và l ch s đ s ,cu n sách kinh t và xã h i.ậ ị ử ồ ộ ố ế ộ
Weber ti p t c nghiên c u v n đ tôn giáo ,ngu n g c c a thànhế ụ ứ ấ ề ồ ố ủ
th và ph ng pháp lu n ị ươ ậ Khoa H c Xã H i và vi t m t lo t các tác ph mọ ộ ế ộ ạ ẩ
có giá tr , trong đó quan tr ng nh t là nh ng cu n nh : Xã h i h c v tônị ọ ấ ữ ố ư ộ ọ ề
giáo (1912) tôn giáo Trung Qu c (1913), tôn giá Ân Đ (1916).ố ộ
4.
2. Nh ng quan ni m và lý thuy t c a Max Weber.ữ ệ ế ủ
4.2.1. Quan ni m c a Weber v phu ng pháp khoa h c ệ ủ ề ơ ọ
Đ i v i cu c tranh lu n v ph ng pháp,ố ớ ộ ậ ề ươ Weber ch ra nh ng sỉ ữ ự
khác bi t c b n gi a Khoa H c Xã H i và Khoa H c T Nhiên.ông choệ ơ ả ữ ọ ộ ọ ự
r ng:ằ
+ Th nh t: Đ i v i nghiên c u Khoa H c T Nhiên là s ki n v tứ ấ ố ớ ứ ọ ự ự ệ ậ
lý c a gi i t nhiên, trong đó đ i t ng c a Khoa H c Xã H i là ho tủ ớ ự ố ượ ủ ọ ộ ạ
đ ng xã h i c a con ng i.ộ ộ ủ ườ
+ Th hai: Tri th c Khoa H c T Nhiên là hi u bi t v gi i tứ ứ ọ ự ể ế ề ớ ự
nhiên, t c là th gi i bên ngoài cá nhân. Có th gi i thích các hi n t ngứ ế ớ ể ả ệ ượ
23

4.2.2. Lo i hình lý t ng ạ ưở
Weber cho r ng Xã h i h c c n ti n tiowis hình thành nh ngằ ộ ọ ầ ế ữ
ph ng pháp đ c thù có kh năng k t h p nghiên c u đ c các cái chungươ ặ ả ế ợ ứ ượ
và cái riêng c a hi n th c xã h i. M t trong nh ng ph ng pháp đ củ ệ ự ộ ộ ữ ươ ặ
trung c a Xã h i h c Weber là Ph ng pháp lo i hình lý t ng. ủ ộ ọ ươ ạ ưở
Đ i v i ố ớ Weber, lo i hình lý t ng là công c khái ni m khôngạ ưở ụ ệ
ph i đ mô t mà đ phân tích và nh n m nh nh ng thu c tính, nh ngả ể ả ể ấ ạ ữ ộ ữ
đ c tr ng chung, c b n, quan tr ng nh t c a hi n t ng hay s ki n l chặ ư ơ ả ọ ấ ủ ệ ượ ự ệ ị
s xã h i. Đ d hi u, ta có th hình dung ph ng pháp lo i hình lýử ộ ể ễ ể ể ươ ạ
t ng ph n nào đó t ng t nh ph ng pháp đi n hình hóa. Ông phânưở ầ ươ ự ư ươ ể
bi t ra làm ba d ng lo i hình lý t ng sau;ệ ạ ạ ưở
+ D ng th nh t: lo i hình lý t ng- s ki n ạ ứ ấ ạ ưở ự ệ
+D ng th hai: lo i hình lý t ng-khái ni mạ ứ ạ ươ ệ
+D ng cu i cùng: lo i hình lý t ng –lý thuy t ạ ố ạ ưở ế
Lo i hình lý t ng không ph i là lý thuy t nghiên c u mà là môạ ưở ả ế ứ
hình lý lu n , là c u trúc khái ni m, là khung khái ni m có kh năng đ nhậ ấ ệ ệ ả ị
h ng cho s tìm tòi và làm cho vi c xây d ng các gi thuy t nghiên c uướ ự ệ ự ả ế ứ
c th .ụ ể Ông đã v n d ng ph ng pháp lo i hình lý t ng đ nghiên c uậ ụ ươ ạ ưở ể ứ
và xây d ng lý thuy t v s phát tri n c a ch nghĩa t b n Ph ng Tây ,ụ ế ề ự ể ủ ủ ư ả ươ
hành đ ng xã h i bô máy quan liêu, quy n l c,s kh ng ch xã h i.ộ ộ ề ự ự ố ế ộ
Weber đ a ra lý thuy t v t ch c trong xã h i x hôi hi n đ i v i kháiư ế ề ổ ứ ộ ẫ ệ ạ ớ
25