nghiên cứu - trao đổi
54 tạp chí luật học số 1/2008
Ths. Đào Lệ Thu *
1. So sỏnh lut hỡnh s trong bi cnh
hi nhp phỏp lut
Hi nhp phỏp lut l hin tng phc tp
v thu hỳt c s quan tõm ca nhiu nh
nghiờn cu. Bi vit ny khụng cú tham vng
bn thờm v hin tng ú m tỏn thnh quan
im ca mt tỏc gi cho rng hi nhp phỏp
lut bao gm ba cp l hi ho hoỏ phỏp
lut, nht th hoỏ phỏp lut v thng nht
phỏp lut.
(1)
Hi nhp phỏp lut va l h
qu va l hin tng song hnh cựng tin
trỡnh ton cu hoỏ. Hi nhp phỏp lut khụng
loi tr lnh vc phỏp lut no. Vy ti sao
phi hi nhp phỏp lut trong lnh vc lut
hỡnh s? ó t lõu, cú nhng ý kin cho rng
lut hỡnh s l lnh vc lut cụng v vỡ vy ớt
chu nh hng ca phỏp lut quc t cng
nh phỏp lut nc ngoi. Tuy nhiờn, thc

hỡnh s quc t, to iu kin thun li cho
vic hp tỏc quc t trong u tranh phũng
chng ti phm. Nh vy, trong lnh vc lut
hỡnh s, trc ht hot ng hp tỏc quc t
i phú vi nhng loi ti phm xuyờn
quc gia, ti phm quc t ó l ũi hi khỏch
quan i vi vic tỡm hiu lut hỡnh s nc
ngoi. Mc ớch hp tỏc ch cú th t c
khi cú s hiu bit sõu sc v h thng phỏp
lut hỡnh s ca cỏc quc gia cú liờn quan.
Bờn cnh ú, yờu cu ca vic hi ho phỏp
lut trong xu th hi nhp khin cỏc lut gia
trong lnh vc lut hỡnh s cú trỏch nhim
phi suy ngh, tỡm tũi nhng mụ hỡnh phự hp
vi iu kin ca Vit Nam, ỏp ng c xu
* Ging viờn Khoa lut hỡnh s
Trng i hc Lut H Ni nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật học số 1/2008 55

th chung ca th gii.
Lut hỡnh s Vit Nam ch cú th ỏp ng
c nhng ũi hi ca xu th hi nhp khi
nú va th hin c tinh thn ca cỏc vn
bn phỏp lut quc t trong lnh vc hỡnh s
m Vit Nam ó kớ kt hoc gia nhp, va
phự hp vi phỏp lut hỡnh s ca cỏc quc
gia cú quan h hp tỏc v t phỏp hỡnh s vi

tớnh phờ phỏn. Nh nghiờn cu khụng nờn cho
rng tt c nhng quy nh ca phỏp lut hỡnh
s hin hnh ca quc gia khỏc u ó hon
ho v l chun mc Vit Nam phi hc
tp. Nu khụng tuõn th nhng yờu cu nờu
trờn trong so sỏnh lut hỡnh s, Vit Nam s
cú nguy c ụm m, sao chộp tt c cỏc mụ
hỡnh lp phỏp hỡnh s ca nhng quc gia ó
c nghiờn cu.
2. ng dng ca so sỏnh lut hỡnh s
trong thc tin xõy dng phỏp lut hỡnh
s ca Vit Nam
Cỏc B lut hỡnh s (BLHS) v lut sa
i, b sung mt s iu ca BLHS ca
nc Cng ho xó hi ch ngha Vit Nam
trờn c s ng dng kt qu ca so sỏnh lut
hỡnh s ó th hin c tinh thn ca nhng
vn bn phỏp lớ hỡnh s quc t m Nh
nc ta ó kớ kt hoc tham gia. Bờn cnh
ú, cỏc vn bn phỏp lut hỡnh s ny u
mang du n ca vic nghiờn cu v hc tp
kinh nghim lp phỏp hỡnh s ca nhiu
nc trờn th gii. Trong thi gian son tho
mi vn bn ny, cỏc nghiờn cu so sỏnh
lut hỡnh s u ó c tin hnh.
(4)

BLHS nm 1985 ra i l kt qu ca quỏ
trỡnh phỏp in hoỏ cỏc vn bn phỏp lớ hỡnh
s n l ó c ban hnh v ỏp dng t sau

(5)

Nh vy, cú th núi t c cu cho n
nhiu ch nh c th ca BLHS nm 1985
u mang m nột k thut lp phỏp v ni
dung ca phỏp lut hỡnh s ca cỏc nc xó
hi ch ngha trc õy, c bit l lut hỡnh
s ca Liờn Xụ c. Cỏc quy nh v phõn loi
ti phm, v tui chu trỏch nhim hỡnh s, v
li v.v u l mụ hỡnh hc tp t kinh
nghim ca phỏp lut hỡnh s cỏc nc xó hi
ch ngha thi kỡ ú. c bit, t vic nghiờn
cu tinh thn ca mt s vn bn phỏp lớ quc
t quan trng,
(6)
ln u tiờn trong BLHS nm
1985 Vit Nam chớnh thc t b vn dng
nguyờn tc tng t phỏp lut vi quy nh
ti iu 2 cng nh xoỏ b nguyờn tc hi t
khụng cú li cho ngi phm ti - mt
nguyờn tc vn c quy nh trong cỏc phỏp
lnh c ban hnh trc ú.
Trong nhng ln sa i, b sung tip
theo ca BLHS nm 1985, hot ng so sỏnh
lut hỡnh s cng nh cỏc kt qu cú c t
nghiờn cu so sỏnh ó tip tc c tin hnh
v ng dng. Mt vớ d in hỡnh l s thay
i trong quan im lp phỏp i vi cỏc ti
phm v ma tỳy. T vic tỡm hiu Cụng c
ca Liờn hp quc v chng buụn bỏn bt

Chớnh ph l: tham kho cú chn lc kinh
nghim u tranh phũng nga v chng ti
phm ca cỏc nc.
(8)
Bờn cnh ú, quan
im hỡnh s hoỏ mt s nhúm hnh vi tr
thnh ti phm trong BLHS cng c xỏc
nh trờn c s nghiờn cu so sỏnh lut. ú
l: Vic hỡnh s hoỏ cng phi tớnh n cỏc nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật học số 1/2008 57

yu t quc t v xu th chung ca thi i,
phi bit tham kho v tip thu cú chn lc
kinh nghim, thnh tu khoa hc phỏp lớ hỡnh
s cỏc nc, phi tụn trng v tớnh n cỏc
thụng l quc t, cỏc iu c quc t m
Vit Nam ó kớ kt hoc tham gia.
(9)
Tip
theo, vic xõy dng cỏc ch nh phỏp lớ c
th trong BLHS nm 1999 ó da trờn kt
qu ca cỏc nghiờn cu so sỏnh lut hỡnh s.
Cỏc mụ hỡnh cng nh gii phỏp c ỏp
dng ó th hin s tip thu cú chn lc thnh
qu lp phỏp ca cỏc quc gia c tham
kho. Mt s vn sau õy cú th minh ha
cho kt qu ca vic ng dng cỏc nghiờn cu

Th hai, vic thay i quan im lp
phỏp liờn quan n hỡnh pht t hỡnh. V vn
ny, Chớnh ph ó kin ngh vi Quc hi
xem xột xu hng phỏt trin chung ca lut
hỡnh s cỏc nc trờn th gii l gim dn
cỏc ti cú quy nh mc hỡnh pht t hỡnh.
(11)

Kt qu l trờn c s phõn tớch xu hng nờu
trờn ca lut hỡnh s cỏc nc, nh lm lut
Vit Nam ó gim c 1/3 s ti phm cú
quy nh mc hỡnh pht t hỡnh.
Mt s quy nh khỏc ti Phn chung ca
BLHS nm 1999 u th hin l kt qu ca
vic hc tp kinh nghim lp phỏp ca cỏc
nc khỏc. Vớ d nh quy nh v hỡnh pht
trc xut l s ng dng cỏc gii phỏp ca lut
hỡnh s Cng ho nhõn dõn Trung Hoa, theo
ú hỡnh pht ny va cú th c ỏp dng l
hỡnh pht chớnh hoc cú th c ỏp dng l
hỡnh pht b sung.
(12)
Mt dn chng khỏc l
t vic nghiờn cu so sỏnh cỏc quy nh v
phũng v chớnh ỏng trong BLHS ca Liờn
bang Nga, ca Cng ho nhõn dõn Trung Hoa,
nh lm lut Vit Nam ó thay th thut ng
tng xng trong BLHS nm 1985 bng
thut ng cn thit trong BLHS nm 1999.
(13)

văn bản của Chính phủ hoặc các cơ quan
khác đề cập những hệ thống pháp luật được
tham khảo thì luật hình sự của Liên bang
Nga và Cộng hoà nhân dân Trung Hoa vẫn
là những hệ thống chủ đạo. Các mô hình luật
hình sự của những quốc gia tiêu biểu cho
bốn hệ thống pháp luật lớn trên thế giới
không được xem xét hoặc vận dụng đầy đủ.
Hạn chế tiếp theo chính là việc nghiên cứu
so sánh không mang tính chỉnh thể, tức là
không đặt lĩnh vực pháp luật được so sánh
trong mối quan hệ với các lĩnh vực pháp luật
khác và đặc biệt là trong điều kiện chính trị,
kinh tế, xã hội của quốc gia được tham khảo.
Chính vì vậy, kết quả nghiên cứu so sánh
luật hình sự thường chỉ nêu những mô hình
cụ thể trong luật thực định của nước ngoài
mà Việt Nam nên áp dụng. Tuy nhiên, sự so
sánh đơn thuần này không chỉ ra những mô
hình ấy vận hành như thế nào trong điều
kiện, hoàn cảnh của các nước đó, liệu nó có
phù hợp với điều kiện của Việt Nam không
và vì sao chúng ta lại vận dụng được./.

(1). Đây là quan điểm của TS. Nguyễn Thanh Tâm
Trung tâm nghiên cứu pháp luật châu Á - Thái Bình
Dương, Khoa luật quốc tế - Trường Đại học Luật Hà
Nội trình bày tại Hội thảo “Ứng dụng Luật so sánh
trong hoạt động lập pháp”, tổ chức ngày 31/10/2006
tại Trường Đại học Luật Hà Nội.

19/10/1998, Phần II, mục 3.
(9).Xem: tài liệu đã dẫn tại chú thích số 6, tr.35.
(10).Xem: Các trang 2 và 3 của Báo cáo.
(11).Xem tài liệu đã nêu ở chú thích số 9, tr.11.
(12).Xem: Báo cáo tiếp thu và chỉnh lí dự án BLHS sửa
đổi của Ban soạn thảo, Thường trực Ủy ban pháp luật
của Quốc hội, đoàn thư kí kì họp ngày 29/5/99, tr.6.
(13). Tài liệu đã dẫn, tr.11.