TCNCYH 24 (4) - 2003
Nghiên cứu độc tính bán trờng diễn của thổ phục
linh (Smilax Glabra Roxb, Liliaceae) trên thỏ
Đào Văn Phan
1
, Nguyễn Ngọc Xuân
2
,
Nguyễn Thị Bích Thu
3
1
Đại học Y Hà Nội, Đại học Tây Nguyên
2
,
3
Viện Dợc liệu TW Hà Nội

Trên thỏ, dạng bột đông khô của dịch chiết ethanol của thổ phục linh (Smilax glabra Roxb - SG)
với liều 1, 25g và 2,5g/kg thân trọng gấp 5 - 10 lần liều tác dụng hạ đờng huyết) uống liên tục sau
15, 30 ngày đã không làm ảnh hởng đến cân nặng, các chỉ số huyết học cũng nh các chỉ số
đánh giá chức năng gan thận. Tuy nhiên trên hình ảnh vi thể có biểu hiện thoái hóa mức độ nhẹ
của tế bào gan ở cả 2 lô dùng thuốc.

I. Đặt vấn đề
Thổ phục linh (Smilax Glabra Roxb,
Liliaceae - SG) đã đợc chứng minh là có tác
dụng hạ đờng huyết trên chuột nhắt bình
thờng và chuột nhắt gây đái tháo đờng thực
nghiệm bằng streptozotocin [5], [3]. Sau khi sơ
bộ tìm hiểu cơ chế tác dụng của thuốc [2] [4] và
xác định đợc liều LD

Thỏ đợc cho uống thuốc một lần vào buổi
sáng (tất cả đều trong cùng một thể tích 5ml/kg
cân nặng); uống liên tục trong 30 ngày và hàng
ngày ghi nhận xét tình trạng hoạt động, ăn
uống của từng thỏ.
Vào trớc lúc thí nghiệm (N
0
) và vào ngày
thứ 15 (N
15
), ngày thứ 30 (N
30
) thỏ đợc theo
dõi cân nặng, lấy máu để đánh giá chức năng
gan (AST, ALT), thận (creatinin) bằng kỹ thuật
enzym, dựa trên nguyên lý do sự thay đổi mật
độ tạo thành NAD
+
(phản ứng giữa AST, ALT,
creatinin với các kit tơng ứng) trên máy quang
phổ Screenmaster của hãng Hospital
Diagnostic, và chức năng tạo máu (hồng cầu,
bạch cầu, công thức bạch cầu, Hb). Ngày kết
thúc uống (N
30
) các thỏ của mỗi lô đợc giết để
quan sát hình ảnh đại thể của tất cả các phủ
tạng, sau đó cắt sinh thiết gan thận (mỗi tạng
cắt 3 lát ở 3 vị trí khác nhau) để kiểm tra hình
ảnh vi thể tại Bộ môn Giải phẫu bệnh Trờng

Bảng 2: ảnh hởng của SG trên số lợng hồng cầu và hàm lợng hemoglobin trên thỏ
sau 15 và 30 ngày uống SG (n = 10/lô)
Chỉ số
NaCl 0,9%
(a)
SG 1,25g/kg
(b)
SG 2,5g/kg
(c)
P
(a)- (b)
P
(a)- (c)
N
0
4,89 0,35 5,00 0,49 5,11 0,44
> 0,05
N
15
5,05 0,33 5,01 0,29 5,14 0,26
> 0,05
Hồng cầu
(x10
12
/l)
N
30
5,07 0,24 4,67 0,42 5,01 0,28
> 0,05
P (N

P (N
o
)- (N
30
) > 0,05 > 0,05 > 0,05
Nhận xét:
- SG với các liều 1,25g/kg, 2,5g/kg thân trọng uống liên tục 15 và 30 ngày, số lợng hồng cầu,
và lợng hemoglobin của các nhóm thỏ ở từng thời điểm nghiên cứu so với chứng không có sự khác
biệt có ý nghĩa (p > 0,05)
2.2. Số lợng bạch cầu và công thức bạch cầu
16
TCNCYH 24 (4) - 2003
Bảng 3: ảnh hởng của SG trên số lợng bạch cầu và công thức bạch cầu thỏ sau 15 và
30 ngày uống SG (n = 10/lô)
Chỉ số
NaCl 0,9%
(a)
SG 1,25g/kg
(b)
SG 2,5g/kg
(c)
P
(a)- (b)
P
(a)- (c)
N
0

Bạch cầu
trung tính (%)
N
30
10,42 3,10 12,11 15,15 9,66 7,81
> 0,05
P (N
o
)- (N
15
) > 0,05 > 0,05 > 0,05
P (N
o
)- (N
30
) > 0,05 > 0,05 > 0,05
N
0
74,6 19,7 76,1 9,25 85,2 5,96
> 0,05
N
15
79,7 14,00 80,9 12,5 76,0 11,4
> 0,05
Bạch cầu
lympho (%)
N
30
89,4 3,05 87,6 15,1 90,3 7,81
> 0,05

(a)- (b)
P
(a)- (c)
N
0
46,55
25,48
49,9 18,63 43,86ữ 12,88
> 0,05
N
15
35,89 14,31 44,54 25,87 41,9 ữ11,09
> 0,05
AST
(U/l)
N
30
43,43 19,6 42,85 22,45 36,26ữ5,24
> 0,05
P (N
o
)- (N
15
) > 0,05 > 0,05 > 0,05
P (N
o
)- (N
30
) > 0,05 > 0,05 > 0,05
N

thời điểm nghiên cứu so với chứng không có sự
khác biệt có ý nghĩa (p > 0,05)
4. Chức năng thận
Để theo dõi ảnh hởng của SG đến chức
năng lọc của cầu thận, chúng tôi đã định lợng
creatinin huyết thanh thỏ.
Bảng 5: ảnh hởng của SG trên nồng độ creatinin huyết thanh thỏ sau 15 và 30 ngày
uống SG (n = 10/lô)
Lô
Cha dùng
thuốc (a)
15 ngày sau
dùng thuốc (b)
30 ngày sau
dùng thuốc (c)
P
(a) - (b)
P
(a) - (c)
NaCL 0,9% (1)
1,02 ữ 0,09 1,06 ữ 0,12 1,06 ữ 0,1
> 0,05
SG 1,25g/kg (2)
1,00 ữ 0,10 1,05 ữ 0,10 1,22 ữ 0,57
> 0,05
SG 2,5g/kg (3)
0,96 ữ 0,09 1,06 ữ 0,07 1,04 ữ 0,14
> 0,05
P
(1) - (2)

Tế bào gan ở vùng trung tâm và các
tiểu thùy gan có cấu trúc bình thờng
Cầu thận bình thờng: ống lợn gần, quai
Henlé, ống lợn xa, ống góp bình thờng.
SG 1,25g/kg
Hình ảnh thoái hoá hạt và hốc nhẹ ở
một số tế bào gan. Xâm nhập viêm
nhẹ ở một số khoảng cửa
Cầu thận, ống lợn gần, quai Henlé ống
lợn xa, ống góp bình thờng
SG 2,5g/kg
Hình ảnh thoái hoá hạt, thoái hoá hốc,
mức độ nhẹ
Cấu trúc cầu thận, ống lợn gần, quai
Henlé, ống lợn xa, ống góp bình thờng

III. Bàn luận
Kết quả nghiên cứu thực nghiệm trên thỏ đã
cho thấy dịch chiết ethanol của thổ phục linh dới
dạng bột đông khô với liều gấp 5 lần liều gây hạ
đờng huyết (1,25g/kg thân trọng), cho uống liên
tục trong 30 ngày đã không gây thay đổi các chức
năng sinh lý của thỏ: thỏ vẫn ăn uống hoạt động
và tăng cân nh lô chứng, các chỉ số huyết học và
sinh hoá về chức phận gan thận vẫn trong giới hạn

18
TCNCYH 24 (4) - 2003
bình thờng. Hình ảnh mô bệnh học về gan và
thận không thấy khác biệt có ý nghĩa so với lô

- Trên thỏ, SG dạng bột đông khô với liều uống
gấp 5 lần liều gây hạ đờng huyết (1,25g/kg thân
trọng) hoặc gấp 80 lần liều dùng trên ngời theo kinh
nghiệm dân gian, uống liên tục trong 30 ngày đã
không gây ra các thay đổi về chỉ số huyết học, chức
phận gan thận và hình ảnh mô bệnh học gan thận.
- Tuy nhiên liều gấp 2 lần liều trên, tức gấp 160
lần liều dùng cho ngời mới thấy một số thay đổi
nhẹ về mô bệnh học gan thận trong khi các chỉ số
sinh hoá và huyết học vẫn nằm trong giới hạn bình
thờng.
Tài liệu tham khảo
1. Đỗ Tất Lợi (1999), Những cây thuốc và vị
thuốc Việt Nam Nhà xuất bản Y học.
2. Đào Văn Phan, Nguyễn Ngọc Xuân,
Nguyễn Duy Thuần (2000), Bớc đầu tìm hiểu cơ
chế tác dụng hạ đờng huyết của thổ phục linh"
(Smilax glabra), Tạp chí Nghiên cứu Y học, Đại
học Y Hà Nội, Vol 11 No 1, 37 -42.
3. Nguyễn Ngọc Xuân, Đào Văn Phan,
Nguyễn Duy Thuần (2000), Bớc đầu nghiên cứu
tác dụng hạ đờng huyết của thổ phục linh
(Similax glabra) trên chuột nhắt, Tạp chí Nghiên
cứu Y học, Đại học Y Hà Nội, Vol 11, No, 3 - 6.
4. Nguyễn Ngọc Xuân, Đào Văn Phan,
Nguyễn Duy Thuần (2003), Đánh giá tác dụng hạ
đờng huyết của Thổ phục linh (Smilax glabra roxb,
Liliaceae - SG) theo đờng uống trên chuột nhắt và
ảnh hởng của nó trên test dung nạp glucose, Tạp
chí Nghiên cứu Y học, Đại học Y Hà Nội.