Lời nói đầu
Công nghệ hàn ngày càng được sử dụng rộng rãi trong nhiều
ngành công nghiệp như chế tạo máy, xây lắp công trình công
nghiệp và dân dụng, giao thông vận tải và hóa chất…
Căn cứ vào chương trình khung của Tổng cục dạy nghề và
điều kiện thực tế giảng dạy của nhà trường. Giáo trình Môđun Hàn
vẩy được biên soạn theo hướng tích hợp giữa lý thuyết và thực
hành. Giúp cho Học sinh – Sinh viên vận dụng ngay lý thuyết vào
thực tiễn. Góp phần nâng cao chất lượng đào tạo.
Giáo trình được biên soạn trên cơ sở lựa chọn các kiến thức
trong các tài liệu chuyên ngành song vẫn đảm bảo tính kế thừa
những nội dung đang được giảng dạy ở trường. Nội dung giáo trình
gồm những kiến thức cơ bản về hàn vẩy và quy trình thực hiện một
bài tập thực hành hàn cơ bản như hàn thiếc, hàn đồng, bạc, vàng ở
vị trí bằng và hàn gấp mép, chồng mép.
Mặc dù đã có nhiều cố gắng trong quá trình biên soạn, song
chắc chắn không thể tránh được những thiếu sót. Chúng tôi rất mong
được sự đóng góp ý kiến của đồng nghiệp , để giáo trình được hoàn
chỉnh hơn
Mọi ý kiến đóng góp xin gửi về: Tổ Công nghệ hàn – Khoa
Cơ khí trường Cao đẳng nghề công nghiệp Thanh hóa.
Xin chân thành cảm ơn !
Thanh hóa tháng 10 năm 2009
Trờng cao đẳng nghề công ngiệp thanh hóa
Khoa cơ khí
T mụn Cụng ngh Hn

GIO Trỡnh Mễ UN HN VY
Mú s m un: M21
Thi gian mụ un: 60 h; ( Lý thuyt: 15 h, Thc hnh: 45 h)
I. V TR TNH CHT CA Mễ UN

S
TT
Tờn cỏc bi trong mụ un Thi gian
Tng
s
Lý
thuyt
Thc
hnh
Kim
tra*
1 Hn vy thic 20 5 14
2 Hn vy ng trờn l rn 14 4 9
3
Hn vy ng bng ngn
la hn khớ
13 3 9
4 Hn vy bc 13 3 9
5 Kim tra mụ un 4
Cng 60 15 41 4
2 Ni dung chi tit

Nhng kin thc c bn hn vy
1. Khỏi quỏt.
Hn vy l phng phỏp cụng ngh hn ni cỏc chi tit kim
loi hoc hp kim trng thỏi rn nh mt kim loi hoc hp kim
trung gian gi l vy hn. Khi hn vy thỡ kim loi ( hp kim) trung
gian c nung núng n trng thỏi chy,cũn kim loi vt hn thỡ
cn nung núng n mt nhit nht nh , m nhit ú gia
kim loi vt hn v vy hn cú th khuch tỏn vo nhau.

- H s dn nhit ca kim loi vt hn v vy hn cn phi gn
nh nhau.
- Vy hn cn phi m bo do, bn, khụng b giũn
núng va giũn ngui.
- D ch to, giỏ thnh r.
b, phõn loi vy hn.
Da vo nhit núng chy, ngi ta chia vy hn lm 2 nhúm;
- Nhúm vy hn d núng chy cũn gi l vy hn mm. nhúm
ny cú nhit núng chy nh hn 450
0
C.
- Nhúm vy hn khú núng chy cũn gi l vy hn cng.
Nhúm ny cú nhit núng chy ln hn 450
0
C.
c) Cỏc loi vy hn
Vy hn mm
Cỏc loi vy hn mm l cỏc hp kim cha ; Sn, Pb, Cd, Bi v
cú nhit lm vic t (190
ữ
350)
0
C.
Vy hn mm s dng hn cỏc sn phm lm vic nhit
thp, chu lc nh.
Vy hn mm gm thic chỡ v vt liu hn c bit.
- Thic hn
Thic hn l hp kim thic - chỡ. Thic hn gm cỏc loi ; thic hn
25, thic hn 30, thic hn 33, thic hn 40, thic hn 50, thic hn
60 v thic hn 90. Loi thic hn 25 n 50 s dng ch yờu hn

- ng thau ( hp kim Cu Zn )
Dựng hn cỏc liờn kt bng kim loi en v kim loi mu cú
nhit núng chy trờn 1000
0
C. Cỏc s hiu thng dựng 42,
45, 51, 54 hocMy-36, My-48, My54
thnh phn ca nú theo bng sau
Ký hiu
% Cu % Zn
t
0
bt u
núng chy
t
0
kt thỳc
núng chy
My-36
My-48
My-54
36

2
48

2
54

2
cũn li

u im ca vy hn bc l
Cú do, bn cao.
Tớnh chng g tt .
Lm vic tt trong iu kin chu un v ti trng va p.
Vi d ; vy hn bc 72 ; gm 72% Ag +28% Cu nhit l 779
0
C
cú dn in tt nờn dựng hn ng, ng thau v bc.
Thnh phn vy hn bc
Khớ hiu
vy hn
%
Ag
%
Cu
%
Zn
%
Cd
% Ni

g/cm
3
t
0
bt
u
núng
chy
t

Vy hn bn núng c s dng rng rói hn nhng chi tit lm
vic nhit cao v hp kim bn núng.
Vớ d ; hn mónh hp kim cng vo dng c ct kim loi thỡ
dựng vy hn l hp kim Cu-Ni

3. Thuc hn vy
a) Yờu cu i vi thuc hn vy.
Thuc hn vy cú tỏc dng lm sch lp ụxit v cỏc cht bn khỏc
trong vy hn v kim loi vt hn.
Thuc hn cn m bo cỏc yờu cu sau;
- To iu kin tt cho vy hn khuch tỏn vo kim loi vt hn.
- Bo v b mt kim loi vt hn v vy hn núng chy khụng b
ụxy húa trong quỏ trỡnh hn.
Môđun hàn đắp Biên soạn: Nguyễn Đỗ Đức
6
Trờng cao đẳng nghề công ngiệp thanh hóa
Khoa cơ khí
- Hũa tan c lp ụxớt to nờn trờn b mt kim loi vt hn v vy
hn.
- Khụng lm thay i thnh phn v tớnh cht ca kim loi vt hn
v vy hn khi nung núng.
- Khụng gõy nờn hin tng n mũn kim loi mi hn v sinh ra
khớ c khi hn.
- Vy hn phi r ,d ch to.
b) Cỏc loi thuc hn
Ph thuc vo thnh phn kim loi vt hn v yờu cu k thut ca
mi hn m s dng thuc hn cho thớch hp.
- Thuc hn dựng hn vy hn mm
hn vy hn mm, ngi ta s dng thuc hn th
lng.Thuc hn s dng l dung dch mui clo ; cloruakm, clorua

dựng vi vy hn mm. dựng hn thộp, ng v cỏc hp kim
khỏc.
+ Colopan ( nha thụng ) l cht hũa tan hu c, dựng bo
v chi tit mỏy . Trong quỏ trỡng hn thng dựng vi hn hp 30%
Môđun hàn đắp Biên soạn: Nguyễn Đỗ Đức
7
Trờng cao đẳng nghề công ngiệp thanh hóa
Khoa cơ khí
colopan v 70% ru Etylic cho ta thuc hn tt thng dựng khi
hn khớ c in, in t.

- Thuc hn dung hn vy hn cng
hn vy hn cng, thng s dng thuc hn bụrc
(Na
2
B
4
O
7
) axớtboric (H
2
BO
3
) lu lng pha trn tựy theo vt hn,
loi ny thng dựng vi dng bt. dựng hn ng, thộp, bc v
c bo qun trong l kớn.
4) Cỏc loi liờn kt mi hn vy
Hn vy c ng dng cho cỏc loi liờn kt mi hn
- Mi hn liờn kt giỏp mi.
- Mi hn liờn kt chng.

kt mi hn tt hn. Tuy nhiờn nu thi gian nung quỏ di s lm
cho ht tinh th phỏt trin, lm c tớnh mi hn gim v hiu qu
kinh t thp. Do vy khi hn phi chn thi gian nung cho thớch
hp.

Thi gian nung khi hn ph thuc vo;
+ Chiu dy kim loi vt hn.
+ Khe h gia cỏc chi tit hn.
+ Thnh phn ca kim loi vt hn v vy hn.
+Tc nung.
Xỏc nh tc nung núng cn cn c vo kớch thc ca vt
hn, dn nhit ca kim loi vt hn . Kớch thc vt hn cng
ln, tớnh dn nhit ca vt hn kộm thỡ tc nung núng phi chm
trỏnh hin tng cong vờnh v nt vt hn khi hn.
c) K thut hn vy
- Chun b ; trc khi hn phi chun b y thit b, dng c v
cỏc vt t cn thit cho quỏ trỡnh hn;
+ Dõy hn vy .
+ Thuc hn.
+ Vt hn .
- Trc khi hn phi lm sch cn thn b mt vt hn. Lm sch
cú th bng phng phỏp c hc hay húa hc.Nu ty sch dựng
10% kim nhit 80
0
C sau ú ra sch bng axit HCl hoc
10%H
2
SO
4
ri xy khụ nhit 110

ữ
5mm di chng mộp 40 mm.
- Ph thuc hn
Ph thuc hn vo v trớ ng hn hay nhỳng c vo thuc hn.
Chỳ ý ; khi quột thuc hn khụng c quỏ lõu m phi thc
hin hn ngay, nht l khi dựng thuc hn th lng v khi quột
khụng c quỏ rng.
- Hn ;
Trỡnh t cỏc bc cụng vic khi hn nh sau ;
+ Bụi iu thuc hn lờn b mt mi hn.
+ Nung núng.
Nung núng khi hn l nhõn t rt quan trng vỡ nú quyt nh n
cht lng liờn kt hn. Khi nung phi nung núng u vt hn v
vy hn tt c cỏc phớa.
i vi hn vy hn mm, u m hn trc khi hn phi lm
sch. Dựng gia búng u m sỏng ti ỏnh kim, khi gia khụng
c lm sc phi vờ trũn u sau ú a m vo nung ti mt
nhit nht nh khong (350
0
C
ữ
450
0
C ) a ra nhỳng nhanh
u m vo dung dch mui ZnCl
2
thi gian khong 10s. a ra v
trỏng hp kim hn , bng cỏch tr sỏt hp kim hn trờn u m hn
cho n khi hp kim bỏm vo u m, khi ú m hn ó c lm
sch theo yờu cu . a m vo lũ nung tip, nu nung lũ than phi

10
Trờng cao đẳng nghề công ngiệp thanh hóa
Khoa cơ khí
hn. Cú th ty ra bng nc hoc ty ra bng dung dch 10%
NaOH ri xy khụ chi tit nhit 110
0
C . Nu thuc hn dựng
Colopan v ru Etylic ta cn phi ty ra bng xng.
- Kim tra mi hn ;
Phi cn c vo tớnh cht lm vic ca chi tit hn m kim tra mi
hn. Khi kim tra mi hn bng 1,5 ln ỏp sut lm vic.
Vớ d ; ỏp lc lm vic l 1at kim tra bng 1,5at l t yờu cu.
Bi 1 : HN VY HN THIC MD 21 -01
Gii thiu:
Hn vy thic l mt bi tp c bn nm trong h thng cỏc bi
thuc mụun hn vy trong chng trỡnh o to cụng nhõn lnh
ngh, nhm cung cp nhng kin thc v k nng cn thit khi thc
hin cụng vic hn vy thic. Trong quỏ trỡnh hc, ngi hc phi
tip thu kin thc v cụng ngh hn vy thic, an ton v v sinh
mụi trng, phi thc hin cỏc thao tỏc hn trờn cỏc vt liu mụ
phng, hon thin cỏc bi tp v thc hin cỏc cụng vic hn
thnh tho cỏc mi hn vy thic trờn cỏc kt cu hn tht, nh
thựng ti, thựng du, ng dn khớ ỏp sut thp.
Mc tiu ca bi:
Sau khi hc xong bi hc ny ngi hc s cú kh nng:
- Nhn bit cỏc ngun nhit nng, cỏc ngn la khớ t- ụxy v
khớ t-khụng khớ, m t in, l cm ng, l nung phc v
cho cng vic hn thic.
- S dng cỏc loi dng c thit b hn thic nh m hn t
bng l, m hn t bng in, m hn t bng khớ.

Thựng ng du tụi kớch thc 180 ì 180 bng tụn mó
km
-
Thic hn 50 (50%Sn v 50%Pb)
-
Thuc hn mui clo rua km (Zncl
2
)
1.2.Thit b v dng c:
- Mi co
- Bn chi st
- Chi lụng
- Gia dt
- L ng thuc hn
- M hn t
- Bn hn
1.3. iu kin an ton
- Mt bng thc tp b trớ gn gng, ni lm vic cú ỏnh
sỏng, h thng thụng giú, hỳt bi hot ng tt
- Nn xng khụ rỏo
Môđun hàn đắp Biên soạn: Nguyễn Đỗ Đức
12
Trờng cao đẳng nghề công ngiệp thanh hóa
Khoa cơ khí
- Bo h lao ng y
2: Trỡnh t thc hin:
2.1.c bn v,( Hỡnh 1-1) l bn v chi tit thựng.
2.2.Chun b phụi, vt liu hn:
-Dựng mi co, bn chi st lm sch ht vt bn ,du m ụ-xy
hoỏ trờn ng hn

2.6 Hn:
M hn sau khi ó nung ỳng nhit , cho m hn bt thic bng
cỏch cho m hn ct vo thanh thic, thic s chy lng v bỏm
vo m hn
Môđun hàn đắp Biên soạn: Nguyễn Đỗ Đức
14
Zncl
2
Trờng cao đẳng nghề công ngiệp thanh hóa
Khoa cơ khí
a m hn ó bt thic vo v trớ mi hn, tt nht l v trớ
lũng thuyn chuyn ng m hn chm cho m hn va t núng
vt hn n nhit hn, va lm cho thic chy lng bỏm vo vt
hn, ngi th phi quan sỏt thic chy tht lng lỳc ú mi dch
chuyn m hn, khi ht thic trờn m hn cng l lỳc m hn ngui,
ta li nung tip v tip tc hn cho ht ng hn.
3. Lm sch kim tra cht lng mi hn:
Sau khi hn xong dựng dung dich xỳt 5% hoc nc ra sch mi
hn trỏnh thuc hn lm ụ-xy hoỏ mi hn.
Quan sỏt bng mt kim tra mi hn cú rong búng hay khụng, cú b
r khớ ngm x hay khụng
Kim tra kớch thc mi hn bng thc
Sau ú dựng du la v phn mu kim tra kớn ca mi hn
4. Cỏc dng sai hng nguyờn nhõn v bin phỏp phũng nga:
Mi hn khụng ngu:
Nguyờn nhõn: nung m hn khụng ỳng nhit , chuyn ng m
hn nhanh, lm sch cha tt.
Bin phỏp phũng nga: Nung m hn ỳng nhit quy nh, tuyt
i chp hnh vic lm sch trc khi hn, luụn luụn quan sỏt tỡnh
hỡnh núng chy ca vựng hn iu chnh tc hn

- Trnh by y cỏc loi dng c thit b dựng cho cụng vic
hn vy ng trn l rn.
- Nhn bit cỏc loi vt liu dựng hn vy ng nh: cỏc loi
ng hn, thuc hn.
Môđun hàn đắp Biên soạn: Nguyễn Đỗ Đức
16
Trờng cao đẳng nghề công ngiệp thanh hóa
Khoa cơ khí
- Nn thng phi, lm sch ht du m, cc cht bn v -xy ho
trn phi.
- Lp rỏp phụi m bo khe h hp lý khụng b x dch v tr
trong qu trnh hn.
- Chn ch hn: Nhit nung, tc nung, thi gian gi
nhit phự hp vi tng loi vt liu hn.
- Hn vy ng m bo trn lỏng tt, kim loi que hn
khuch tỏn vo kim loi vt hn, khụng b bt khớ, ln x,
khụng chỏy thng kim loi c bn.
- Thc hin tt cụng tỏc an ton v v sinh phõn xng.
Ni dung ca bi: Thi gian: 14 h (LT: 4 h, TH:10
h)
1: Dng c, thit b hn vy ng. Thi gian:2
2: Thuc hn vy ng, vy hn. Thi gian:2
3: K thut hn vy ng. Thi gian:10
4: Kim tra cht lng mi hn. Thi gian:1
5: An ton lao ng v v sinh phõn xng. Thi gian:1
1 : Cụng tỏc chun b:
1.1.Vt liu:
-
Thõn dao tin
-

2.1.c bn v:
2.2.Chun b phụi, vt liu hn:
-Dựng gia lm sch ht vt bn, vt ụ-xy hoỏ trờn phn cn hn
mu hp kim
-Vy ng c dỏt mng vi kớch thc 1 ì 10 ì 20 (khi hn
trờn lũ rốn)
2.3.Hn trờn lũ rốn:
Gỏ phụi: t thõn dao tin lờn mt phng ca e hoc bn hn, sau
ú t lỏ ng ó dỏt mng vo v trớ cn hn, t chng mu hp
kim lờn lỏ ng mng, Ph hn the lờn rónh hn
Hn: Sau khi nhúm lũ ó chỏy n nh, dựng kỡm rốn cp phụi a
vo lũ, khi a phụi vo lũ lỳc u phi gim bt lng giú cho
hn the núng chy t t trỏnh b thi ra khi rnh hn, khi thy hn
the phng lờn, lỳc ny tng lng giú lũ rốn cho lũ mnh, nung
vựng hn n nhit 900-950
0
c quan sỏt thy ng ó chy lỏng
thỡ nhc phụi ra khi lũ ngui
3. Lm sch kim tra cht lng mi hn:
-Hn xong ch cho phụi hn ngui, gừ sch x, dựng bn chi st
ỏnh sch trờn b mt phụi
-Dựng nc sch hoc dung dch xỳt 5% ra sch chi tit hn
-Kim tra in y ca ng vo khe h ng hn
-Kim tra cht lng chy lỏng v cht lng b mt ca mi
hn , kim tra cỏc khuyt tt ca mi hn
4. Cỏc dng sai hng nguyờn nhõn v bin phỏp phũng nga:
Mi hn khụng ngu:
Nguyờn nhõn: nung cha n nhit hn, vy ng khụng c
dỏt mng trc khi hn, ng cha chy lng ó nhc ra khi lũ
Bin phỏp phũng nga: Nung vt hn ỳng nhit quy nh, luụn

- Thc hin tt cụng tỏc an ton v v sinh phõn xng.
Môđun hàn đắp Biên soạn: Nguyễn Đỗ Đức
19
Trờng cao đẳng nghề công ngiệp thanh hóa
Khoa cơ khí
Ni dung ca bi: Thi gian: 13 h (LT: 3 h, TH:10
h)
1: Dng c, thit b hn vy ng bng ngn la
hn khớ.
Thi gian:2
2: Thuc hn vy ng, vy hn. Thi gian:2
3: Ch hn vy ng. Thi gian:1
4: K thut hn vy ng bng ngn la hn khớ. Thi gian:6
5: Kim tra cht lng mi hn Thi gian:1
6: An ton lao ng v v sinh phõn xng. Thi gian:1
1 : Cụng tỏc chun b:
1.1.Vt liu:
-
Thõn dao tin
-
Mu hp kim T
15
k
6
-
Thuc hn hn the Na
2
B
4
O

- Tc hn khi hn p cn m bo trong khong t 0,25-
0,15m/ph khụng nờn nh hn 0,15m/ph d gõy r trong mi hn
- Chn gúc nghiờng m hn = 30
0
-60
0

2.4. Chn phng phỏp hn:
Chn phng phỏp hn trỏi, que hn i trc m hn
2.5. Ly la v chn ngn la:
Chn ngn la ụ- xy hoỏ hn
T l:
2,1
22
2
>
HC
O
2.6. Gỏ phụi hn: t phụi hn lờn b mt bn hn, t mu hp
kim vo v trớ cn hn sao cho khe h gia mu hp kim v thnh
xn ca cỏn dao khong 0,5-1mm.

2.7. Hn:
- Chi tit p c t núng n nhit t 900- 950
0
bng
ngn la hn, sau ú t núng que hn, cho que hn bt thuc hn,
ri cho que hn vo v trớ hn, u que hn c nhỳng vo b
kim loi lng, hoc cng cú th sau khi t núng vt hn thỡ ri
thuc hn lờn ng hn

hc, ngi hc phi tip thu kin thc v cụng ngh hn vy bc,
vy vng, an ton v v sinh mụi trng, phi thc hin cỏc thao tỏc
hn trờn cỏc vt liu mụ phng, hon thin cỏc bi tp v thc hin
cỏc cụng vic hn thnh tho cỏc mi hn vy bc trờn cỏc kt
cu hn tht, nh hn ni cỏc ng dn du bng ng, ng thau
Mc tiu ca bi:
Sau khi hc xong bi hc ny ngi hc s cú kh nng:
- Nhn bit cỏc ngun nhit nng, cỏc ngn la khớ t- ụxy v
khớ t-khụng kh, l cm ng, l in tr, l than phc v cho
cng vic hn bc.
- S dng cỏc loi dng c thit b hn vy bc ỏp ng cỏc tiờu
chun k thut v k nng thao tỏc s dng thit b dng c.
- Nn thng phi, lm sch du m, cc cht bn v -xy ho
trn phi.
Môđun hàn đắp Biên soạn: Nguyễn Đỗ Đức
22
Trờng cao đẳng nghề công ngiệp thanh hóa
Khoa cơ khí
- Chn vy bc cú thnh phn c bn l bc, ng, km, m bo
mi hn cú bn cao, tnh do.
- Gii thch cng dng ca tng loi thuc hn, cch s dng
thuc hn trong qu trnh hn.
- Hn vy bc m bo trn lỏng tt, kim loi que hn khuch
tỏn vo kim loi vt hn, khụng b bt khớ, ln x, ỳng kớch
thc.
- Thc hin tt cụng tỏc an ton v v sinh phõn xng.
Ni dung ca bi: Thi gian: 13 h (LT: 3 h,
TH:10 h)
1: Dng c, thit b hn, vy bc. Thi gian:2
2: Bc hn, thuc hn. Thi gian:1

- Bỏn gh hn
- gỏ hn
1.3. iu kin an ton
- Mt bng thc tp b trớ gn gng, ni lm vic cú ỏnh
sỏng, h thng thụng giú, hỳt bi hot ng tt, thit b hn khớ
m bo kớn
- Nn xng khụ rỏo
- Bo h lao ng y
Môđun hàn đắp Biên soạn: Nguyễn Đỗ Đức
23
Trờng cao đẳng nghề công ngiệp thanh hóa
Khoa cơ khí
2: Trỡnh t thc hin:
2.1.c bn v:
2.2.Chun b phụi, vt liu hn:
-Dựng gia lm sch ht vt bn, vt ụ-xy hoỏ trờn mộp hn
2.3 . Tớnh ch hn:
-Dựng bộp hn s 1 hn cụng sut ngn la hn 250lit/h
-Chn que hn cú ng kớnh d=2mm
-Tc hn khi hn p cn m bo trong khong t 0,25-
0,15m/ph khụng nờn nh hn 0,15m/ph d gõy r trong mi hn
-Chn gúc nghiờng m hn = 30
0
-60
0

2.4 Chn phng phỏp hn:
Chn phng phỏp hn trỏi, que hn i trc m hn
2.5. Ly la v chn ngn la:
Chn ngn la ụ- xy hoỏ hn

4. Cỏc dng sai hng nguyờn nhõn v bin phỏp phũng nga:
Mi hn khụng ngu:
Nguyờn nhõn: t núng cha n nhit hn(b mt kim loi c
bn cha chy lng) ó cho vy hn vo
Bin phỏp phũng nga: Nung mộp hn ỳng nhit quy nh,
luụn luụn quan sỏt tỡnh hỡnh núng chy ca vy hn, vng hn
Mi hn ngm x:
Nguyờn nhõn: Do khụng lm sch ht vt bn v vt ụ-xy hoỏ trờn
phụi hn trc khi hn, hoc nung cha n nhit khi hn
Bin phỏp phũng nga: Nung mộp hn ỳng nhit , chp hnh
tuyt i cụng tỏc lm sch
Môđun hàn đắp Biên soạn: Nguyễn Đỗ Đức
25