"Điện nước đầy đủ"
vẫn chưa đủ!

Đã từ lâu cái thuật ngữ "điện nước đầy đủ" được sử dụng phổ biến
không chỉ trong lĩnh vực xây dựng mà còn trong cuộc sống xã hội
như một cụm từ tiếng lóng đầy ẩn ý
Tuy nhiên, phạm vi của bài viết này chỉ đề cập xoay quanh nghĩa đen
của câu chuyện điện nước, các vấn đề kỹ thuật dưới góc nhìn của một
kiến trúc sư có thâm niên thiết kế và thi công các công trình lớn nhỏ
khác nhau.

Có chính có phụ

Ai cũng biết điện và nước là hai phần công năng cốt lõi của một ngôi
nhà. Không được kể đến một cách hoành tráng lộng lẫy như phần kiến
trúc – trang trí, cũng không bị lo lắng ám ảnh về sự bền chắc như khung
xương kết cấu nhưng điện nước lại là thành tố quyết định đến việc an
cư – sử dụng – tiện nghi của một ngôi nhà, là nhu cầu tối thiểu và không
thể thiếu trong khi nhà làm lỡ xấu một chút hay chưa có đồ trang trí
thì vẫn có thể ở tạm được! Tuy nhiên, điện nước không chỉ có đơn
thuần là điện và nước mà còn có hàng loạt các hạng mục liên quan khác
gọi chung là các hạng mục kỹ thuật như hệ thống lạnh, thông gió tự
nhiên, phòng cháy chữa cháy, âm thanh, ánh sáng, thông tin liên lạc, hệ
thống nghe nhìn, thang máy…

Vấn đề ở đây là mức độ cần thiết và tương thích của công trình đối với
các hạng mục kỹ thuật đó. Ví dụ như một ngôi nhà phố hay thậm chí là
biệt thự thông thường thì cần chi phải lắp đặt hệ thống điện ba pha, báo
cháy và chữa cháy tự động như nhà xưởng hay cao ốc. Một căn phòng
sinh hoạt bình thường thì trang bị hệ thống cách âm như rạp hát là không
hợp, trừ khi đó là không gian nghe nhạc hi-end riêng tư của chủ nhân.


Có qua có lại

Khi đã quyết định sử dụng các hạng mục kỹ thuật cụ thể thì công đoạn
tiếp theo cần phải lưu ý chính là chỉ định vị trí lắp cụ thể. Đây là công
việc của người thiết kế nhưng gia chủ cũng cần nên biết hoặc tham khảo
ý kiến cả đơn vị thi công nữa để chọn lựa cho đúng. Thực tế đã có những
nhóm thợ sau khi thấy gia chủ khá tin tưởng kiến trúc sư liền tỏ thái độ
buông xuôi: được rồi, cứ thử làm theo bản vẽ xem sao! Điều này dẫn tới
tình trạng thấy (bản vẽ) sai không nói, thấy (vật tư) lãng phí không góp
ý, cho nên các hồ sơ thiết kế luôn phải “thòng” sẵn một câu “kích thước
chỉ mang tính tham khảo, khi thi công phải kiểm tra thực tế tại công
trường” nhằm tránh bên gia chủ và nhà thầu thấy chưa hợp lý mà vẫn
làm rồi đổ thừa cho bản vẽ thiết kế!

Các hệ thống kỹ thuật nói chung đều bao gồm ba phần: phần điều khiển,
phần vận hành và phần bảo trì. Phần điều khiển chủ yếu là các công tắc
cần đảm bảo sự tiện lợi cho việc sử dụng, sinh hoạt của những người
sống trong nhà. Phần này mặc dù cũng có những nguyên tắc phổ biến
nhưng đôi khi người thiết kế cũng có thể tham khảo ý kiến của gia chủ
để đảm bảo việc sử dụng sau này của gia chủ được tiện lợi và an toàn (ví
dụ nhà có người già hay trẻ em, có yêu cầu gì đặc biệt )

Phần thứ hai là phần lắp đặt – vận hành. Phần này là phần kỹ thuật đơn
thuần nên vị trí lắp đặt buộc phải tuân thủ theo những quy định về kỹ
thuật đặc thù để đảm bảo hệ thống có thể vận hành trơn tru, tránh các sự
cố xảy ra trong quá trình sử dụng. Ví dụ phải có hệ thống tiếp đất an
toàn cho tất cả các thiết bị điện. Hoặc các sàn có dùng nước (phòng tắm,
sàn nước) phải có ống thoát tràn, phễu thu chống mùi hôi Một số nhà
cung cấp thiết bị điện nước có đặc thù tiêu chuẩn riêng nên gia chủ và

đề kinh phí và tiện dụng, bởi chuyện “tốt khoe xấu che” cũng phải tuỳ
nơi tuỳ chỗ. Những không gian trong tầng hầm, nhà xe, nhà kho, sân
thượng, xưởng sản xuất thì hệ thống kỹ thuật hoàn toàn có thể được
lắp nổi miễn sao đảm bảo các tiêu chuẩn về khoảng cách và bao che an
toàn để tránh gây nguy hiểm cho người làm việc trong khu vực đó.
Thậm chí ở những quán càphê, quán ăn, một số nhà thiết kế phá cách lại
sáng tạo bằng cách sử dụng cả những đường ống kỹ thuật làm yếu tố
trang trí, tạo ấn tượng và cá tính riêng.

Có trước có sau

Để đảm bảo việc sử dụng và lắp đặt các hệ thống kỹ thuật đúng quy
chuẩn về kỹ thuật cũng như về an toàn, việc thiết kế phải được chuẩn bị
chu đáo ngay từ trước với sự phối hợp chặt chẽ và có tính toán giữa các
bộ phận kiến trúc, kết cấu và kỹ thuật. Bộ phận kiến trúc sẽ quy định cụ
thể các vị trí có thể lắp đặt hệ thống kỹ thuật mà không ảnh hưởng đến
mỹ quan công trình và an toàn cho người sử dụng. Bộ phận kết cấu phải
tính toán gia cố hệ thống kết cấu trong trường hợp có hệ thống kỹ thuật
đi xuyên qua, đặc biệt là tại các vị trí xuyên dầm và xuyên sàn. Bộ phận
kỹ thuật kiểm tra phối hợp với hai bộ phận kiến trúc và kết cấu để đảm
bảo việc lắp đặt đúng theo quy định của nhà sản xuất, không ảnh hưởng
đến quá trình vận hành của máy móc thiết bị. Nếu việc phối hợp này
được làm tốt trong giai đoạn thiết kế thì khi tiến hành thi công sẽ thuận
lợi hơn rất nhiều. Còn bằng không thì việc thi công sẽ dễ dàng bị ách
tắc, chậm tiến độ do bộ phận này phải chờ bộ phận kia xử lý các tình
huống rồi mới thi công tiếp được.

Chuyện thường gây va chạm trong các công trình hiện nay chính là thiếu
sự phối hợp giữa các bộ phận dẫn đến giảm sút chất lượng và thẩm mỹ
công trình. Một bức tường mới sơn hoàn thiện xong thì xuất hiện anh