nghiên cứu - trao đổi
Tạp Chí luật học - 35

ThS. Nguyễn Văn Quang *
uyền hạn của tòa án trong xét xử sơ thẩm
các vụ án hành chính có thể đợc hiểu
theo hai nghĩa rộng, hẹp khác nhau. Theo
nghĩa rộng, đó là toàn bộ các quyền mà pháp
luật trao cho tòa án với t cách là ngời tiến
hành tố tụng để tham gia vào các giai đoạn
của tố tụng hành chính từ khởi kiện, thụ lí,
chuẩn bị xét xử cho đến xét xử sơ thẩm.
Theo nghĩa hẹp, quyền hạn của tòa án trong
xét xử sơ thẩm các vụ án hành chính là
quyền mà pháp luật trao cho tòa án khi xét
xử sơ thẩm các vụ án hành chính, thể hiện
trong nội dung của các phán quyết mà hội
đồng xét xử đa ra. Trong phạm vi bài này,
chúng tôi đề cập vấn đề quyền hạn của tòa án
trong xét xử sơ thẩm vụ án hành chính theo
nghĩa hẹp nêu trên.
1. Cơ sở lí luận xác định quyền hạn
của tòa án trong xét xử sơ thẩm các vụ án
hành chính
Bàn về quyền hạn của tòa án trong xét xử
sơ thẩm các vụ án hành chính, chúng tôi cho

của tòa án trong xét xử sơ thẩm các vụ án
hành chính. Phù hợp với đòi hỏi nêu trên, khi
xét xử các vụ án hành chính, tòa án không
đợc phép thay đổi nội dung của các quyết
định hành chính hoặc hành vi hành chính bị
kiện mà chỉ có quyền phán quyết về tính hợp
pháp của chúng mà thôi. Về mặt nguyên tắc,
trong xét xử sơ thẩm các vụ án hành chính
tòa án không đợc cản trở hoạt động quản lí
hành chính nhà nớc bằng việc sửa đổi hoặc
thay thế các quyết định quản lí hành chính
nhà nớc mà chỉ có quyền phán xét về tính
hợp pháp của chúng trên cơ sở các quy định
của pháp luật
2. Quyền hạn của tòa án trong xét xử
sơ thẩm các vụ án hành chính theo quy
định của pháp luật hiện hành
Quyền hạn của tòa án trong xét xử sơ
thẩm các vụ án hành chính thể hiện ở nội
Q

*
Giảng viên Khoa hành chính - nhà nớc
Trờng đại học luật Hà Nội nghiên cứu - trao đổi
36 - Tạp chí luật học

dung của các phán quyết mà hội đồng xét xử

thẩm của tòa án có các quyết định của tòa
án hoặc quyết định cụ thể song nội dung
các quyết định này nh thế nào thì Pháp lệnh
thủ tục giải quyết các vụ án hành chính lại
không quy định một cách rõ ràng. Điều này
đ gây khó khăn cho tòa án khi xét xử các vụ
kiện hành chính, bởi lẽ, tòa án không có
những chuẩn mực cụ thể về mặt pháp luật để
ra các phán quyết của mình. Theo tổng kết
của ngành tòa án, nhiều thẩm phán không
biết tuyên bản án hành chính nh thế nào cho
phù hợp với pháp luật. Trên thực tế, khi Pháp
lệnh thủ tục giải quyết các vụ án hành chính
có hiệu lực thi hành, Tòa án nhân dân tối cao
đ ban hành Công văn số 39/ KHXX ngày
6/7/1996 hớng dẫn thi hành một số quy
định của Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ
án hành chính. Tại mục 6 Công văn này có
ghi: đồng thời với việc ra quyết định hủy
bỏ quyết định hành chính hay kết luận hành
vi hành chính trái pháp luật, tòa án cần kiến
nghị với cơ quan đ ban hành văn bản quy
phạm pháp luật trái với văn quy phạm pháp
luật của cấp trên để cơ quan đó tự hủy bỏ.
Nh vậy, theo hớng dẫn này của Tòa án
nhân dân tối cao, khi xét xử sơ thẩm vụ án
hành chính, tòa án có quyền hủy bỏ quyết
định hành chính hay kết luận hành vi hành
chính là trái pháp luật. Trớc đây, trong Dự
thảo Luật tổ chức tòa án hành chính kèm


Tuy nhiên, Dự án luật này không đợc
Quốc hội thông qua. Trong quá trình xây
dựng Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án
hành chính cũng có nhiều ý kiến cho rằng để
phù hợp với các văn bản pháp luật về tố tụng
khác (nh Pháp lệnh thủ tục giải quyết các
vụ án dân sự, Pháp lệnh thủ tục giải quyết
các vụ án kinh tế ) không cần thiết phải đa
quy định cụ thể về quyền hạn trong xét xử sơ
thẩm các vụ án hành chính của tòa án. Nếu
cần, có thể hớng dẫn trong công văn của
Tòa án nhân dân tối cao là đủ. Chúng tôi cho
rằng, việc không quy định cụ thể quyền hạn
của tòa án trong xét xử sơ thẩm các vụ án
hành chính là khiếm khuyết của pháp luật
bởi lẽ đối tợng của xét xử hành chính là
quyết định hành chính, hành vi hành chính
vốn dĩ rất phức tạp, việc quy định rõ ràng về
quyền hạn của tòa án trong xét xử sơ thẩm
các vụ án hành chính là hết sức cần thiết.
Tuy còn thiếu những quy định cụ thể của
pháp luật liên quan đến vấn đề nêu trên
nhng trong thực tế, khi xét xử các vụ án
hành chính, hội đồng xét xử sơ thẩm thờng
ra các phán quyết sau đây:
+ Bác yêu cầu của ngời khởi kiện, giữ
nguyên quyết định hành chính, hành vi hành
chính bị kiện.
Khi xét xử sơ thẩm, nếu hội đồng xét xử

cho quyết định hành chính cũ, tòa án phải
yêu cầu cơ quan, cán bộ có thẩm quyền thực
hiện công việc này chứ tòa án không có thẩm
quyền sửa hoặc ban hành quyết định hành
chính mới thay thế cho quyết định hành
chính bị hủy.
Trong trờng hợp tòa án xác định rằng cơ
quan, cán bộ có thẩm quyền có nghĩa vụ phải
thực hiện hành vi hành chính theo quy định
của pháp luật mà không thực hiện thì tòa án
sẽ yêu cầu buộc họ phải thực hiện những
hành vi hành chính này.
+ Quyết định vấn đề bồi thờng thiệt
hại.
Điều 3 Pháp lệnh thủ tục giải quyết các
vụ án hành chính quy định: Ngời khởi kiện
vụ án hành chính có thể đồng thời yêu cầu
đòi bồi thờng thiệt hại; trong trờng hợp
này các quy định của pháp luật dân sự, pháp
luật tố tụng dân sự cũng đợc áp dụng để
giải quyết yêu cầu đòi bồi thờng thiệt hại.
Nh vậy, khi xét xử các vụ án hành chính,
tòa án cũng có quyền quyết định vấn đề bồi
thờng thiệt hại khi đợc ngời khởi kiện
yêu cầu. Những thiệt hại này phát sinh từ
quyết định hành chính, hành vi hành chính
bất hợp pháp mà tòa án đ tuyên. Mức bồi nghiên cứu - trao đổi

pháp luật để xác định rằng tòa án có hay
không có quyền kiểm tra tính hợp lí của các
quyết định hành chính, hành vi hành chính bị
kiện. Điều này rất quan trọng, bởi lẽ, trong
trờng hợp tòa án thấy rõ ràng quyết định
hành chính, hành vi hành chính bị kiện là bất
hợp lí, liệu tòa án có thể hủy quyết định hành
chính hoặc đình chỉ hành vi hành chính bị
kiện vì lí do bất hợp lí đó không?
Có ý kiến cho rằng, các quy định của
Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án hành
chính cũng đ chỉ cho chúng ta thấy là tòa án
chỉ có quyền kiểm tra tính hợp pháp của các
quyết định hành chính, hành vi hành chính.
Để chứng tỏ điều này, ngời ta viện dẫn Điều
1 của Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án
hành chính trong đó có đoạn có quyền
khởi kiện vụ án hành chính để yêu cầu tòa án
bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình.
Chúng tôi cho rằng, quy định này cha nói
một cách trực tiếp phạm vi quyền hạn kiểm
tra của tòa án đối với các quyết định hành
chính, hành vi hành chính bị kiện. Vấn đề
này có thể tham khảo Luật tố tụng hành
chính của nớc Cộng hoà nhân dân Trung
Hoa với việc quy định nguyên tắc trong xét
xử các vụ án hành chính là tòa án xét xử các
việc hành chính bằng việc thẩm tra tính hợp
pháp của các quyết định hành chính, hành vi
hành chính


nghiên cứu - trao đổi
Tạp Chí luật học - 39

huyện không có thẩm quyền thực hiện công
việc này.
- Nội dung của các quyết định hành
chính hoặc hành vi hành chính phải hợp
pháp. Điều này có nghĩa là nội dung của các
quyết định hành chính, hành vi hành chính
phải phù hợp với các quy định của pháp luật
hiện hành.
- Quyết định hành chính phải đợc ban
hành theo đúng trình tự, thủ tục, dới hình
thức đợc pháp luật quy định. Hành vi hành
chính phải thực hiện theo đúng trình tự, thủ
tục đợc pháp luật quy định. Ví dụ: Khi xử
phạt hành chính đối với ngời vi phạm với
mức phạt là 2.000.000 đồng thì ngời xử
phạt phải tiến hành lập biên bản vi phạm
hành chính trớc khi ban hành quyết định xử
phạt. Nếu không tiến hành lập biên bản mà
ra quyết định xử phạt hành chính thì quyết
định xử phạt hành chính trong trờng hợp
này bị coi là bất hợp pháp vì đ không tuân
thủ theo thủ tục đ đợc pháp luật quy định.
Tuy nhiên, cũng cần lu ý rằng, trong
quản lí hành chính nhà nớc, thông thờng
về một vấn đề có nhiều văn bản quy phạm
phạm pháp luật của các cơ quan có thẩm

hành đều bị coi là bất hợp pháp và cần phải
hủy. Tuy nhiên, trên thực tế, tình trạng vi
phạm về thủ tục ban hành quyết định hành
chính xảy ra còn nhiều, nhất là việc ban hành
các quyết định trong xử lí vi phạm hành
chính. Theo quy định của Pháp lệnh xử lí vi
phạm hành chính, trong trờng hợp phạt tiền
từ 20.000 đồng trở lên, cán bộ có thẩm
quyền xử phạt đều phải lập biên bản vi phạm
hành chính trớc khi ra quyết định xử phạt.
Trong thời hạn 15 ngày hoặc nếu có tình tiết
phức tạp là 30 ngày kể từ ngày lập biên bản,
cán bộ có thẩm quyền xử phạt phải ra quyết
định xử phạt đối với ngời vi phạm. Tuy vậy,
trên thực tế, trong nhiều trờng hợp, việc lập
biên bản vi phạm hành chính là rất khó khăn
(do có sự chống đối từ phía ngời vi phạm,
ngời vi phạm cố tình không kí vào biên
bản ) nhng cán bộ có thẩm quyền vẫn phải
ra quyết định xử phạt. Trờng hợp vi phạm
về thời hạn ra quyết định xử phạt hành chính
cũng xảy ra khá nhiều trên thực tế. Vậy có
nên coi các quyết định hành chính trong
trờng hợp này là bất hợp pháp hay không?
Trên thực tế, các tòa án giải quyết vấn đề này
không thống nhất. Có thẩm phán cho rằng đó
là quyết định hành chính bất hợp pháp cần
phải hủy. Ngợc lại, có thẩm phán lại xác
định quyết định hành chính đó vẫn đợc coi
là hợp pháp cần phải giữ nguyên nếu không

hành chính, có nghĩa là tòa án chỉ giải quyết
yêu cầu của ngời khởi kiện chứ không đề
cập các văn bản hoặc hành vi khác không
phải là đối tợng mà ngời khởi kiện yêu
cầu. Ví dụ: Trong vụ kiện về quyết định xử
phạt vi phạm hành chính của cán bộ có thẩm
quyền, ngời khởi kiện là ngời không chấp
hành quyết định hành chính khác nên đ bị
cán bộ có thẩm quyền xử phạt. Thực tế quyết
định hành chính mà ngời đó phải chấp hành
lại là quyết định trái pháp luật. Vì thế, quyết
định xử phạt hành chính bị kiện là quyết định
hành chính bất hợp pháp. Ngời khởi kiện
chỉ kiện quyết định xử phạt hành chính này
nên tòa án chỉ phán quyết về quyết định xử
phạt này mà không đề cập quyết định hành
chính bất hợp pháp mà ngời đó lẽ ra phải
chấp hành nhng thực tế đ không chấp
hành. Quan điểm thứ hai cho rằng, trong quá
trình xét xử, nếu tòa án phát hiện ra văn bản
pháp luật hoặc hành vi trái pháp luật thì tòa
án có quyền kiến nghị với các cơ quan, cán
bộ có thẩm quyền đ ban hành văn bản hoặc
có hành vi trái pháp luật hủy bỏ hoặc chấm
dứt hành vi trái pháp luật và áp dụng các
biện pháp khôi phục lại quyền, lợi ích hợp
pháp đ bị xâm phạm. Chúng tôi cho rằng
quan điểm thứ hai là hợp lí, phù hợp với mục
tiêu, nhiệm vụ chung đặt ra cho ngành tòa
án. Thực tế, trong Công văn số 39/KHXX

pháp đ bị xâm hại./.

(1). Xem Điều 5 Luật tố tụng hành chính nớc Cộng
hoà nhân dân Trung Hoa (Bản dịch tiếng Việt của Bộ
t pháp).