A_Đặt vấn đề:
Việt Nam vẫn đang trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội mà xuất phát
từ một nớc nông nghiệp lạc hậu. Cái thiếu nhất của đất nớc ta là thiếu một lực lợng
sản xuất phát triển. Đất nớc ta cha có một cơ sở vật chất- kỹ thuật phù hợp với chủ
nghĩa xã hội. Quá trình xây dựng cơ sở vật chất- kỹ thuật ấy ở nớc ta chính là quá
trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nền kinh tế quốc dân.
Nội dung chủ yếu của công nghiệp hóa, hiện đại hóa đã đợc xác định và
khái quát: Phát triển nông- lâm- ng nghiệp gắn với công nghiệp chế biến là nhiệm
vụ quan trọng hàng đầu để ổn định tình hình kinh tế- xã hội đồng thời tăng tốc độ
và tỷ trọng của công nghiệp, mở rộng kinh tế dịch vụ theo hớng huy động triệt để
các khả năng sản xuất hàng tiêu dùng và hàng xuất khẩu; đẩy mạnh thăm dò, khai
thác chế biến dầu khí và một số loại khoáng sản, phát triển có chọn lựa một số
ngành trong công nghiệp t liệu sản xuất khác và các cơ sở thuộc kết cấu hạ tầng,
trong đó u tiên phát triển điện giao thông, thủy lợi và thông tin liên lạc.
Đó chính là con đờng tạo ra lực lợng sản xuất mới nhằm khai thác và phát
huy tốt nhất các nguồn lực bên trong và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực bên
ngoài. Mỗi bớc tiến của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa là một bớc tăng c-
ờng cơ sở vật chất- kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội, đồng thời cũng là một bớc củng
cố và hoàn thiện quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa, làm cho nền sản xuất xã hội
không ngừng phát triển, đời sống vật chất, văn hóa, tinh thần của nhân dân không
ngừng đợc nâng cao.
Chính vì vậy, thành công của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa nền
kinh tế quốc dân là nhân tố quyết định sự thắng lợi của con đờng xã hội chủ nghĩa
mà Đảng và nhân dân đã lựa chọn. Do đó, trớc hết phải hiểu rõ và nắm vững nội
dung cụ thể của công nghiệp hóa, hiện đại hóa là hết sức cần thiết, để chúng ta có
1
những bớc đi đúng đắn, góp phần nào có thể đợc vào sự nghiệp xây dựng, phát
triển và bảo vệ đất nớc.
Bởi vậy, nghiên cứu nội dung cơ bản của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện
đại hóa là nhiệm vụ quan trọng đối với mỗi sinh viên chúng ta, và có thể coi đó là
hành trang cùng với những kiến thức đã đợc giảng dạy để bớc vào cuộc sống.

Quan điểm này xuất phát từ nguyên lý: Cách mạng là sự nghiệp của
quần chúng. Công nghiệp hóa, hiện đại hóa là sự nghiệp cách mạng trọng đại của
nhân dân ta,đất nớc ta, nhằm mục đích dân giàu, nớc mạnh, xã hội công bằng văn
minh. Vì vậy, nó không phải là công việc riêng của một bộ phận,một giai cấp mà
là sự nghiệp của toàn dân, do nhân dân thực hiện. Công nghiệp hóa, hiện đại hóa
đòi hỏi phải huy động cao độ sức mạnh của toàn dân về mọi mặt : sức lao động,
tiền vốn, trí tuệ, tài năng,kinh nghiệm, kỹ thuật.. Cũng nh các sự nghiệp cách
mạng khác, nhân dân là ngời quyết định sự thành công của quá trình công nghiệp
hóa, hiện đại hóa đất nớc.
Công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nớc đợc thực hiện trong điều kiện
nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần. Cơ cấu kinh tế nhiều thành phần cho phép
khai thác và sử dụng có hiệu quả các yếu tố sản xuất, các tiềm năng và nguồn lực
của đất nớc, thúc đẩy tăng trởng kinh tế nhanh,góp phần vào sự nghiệp công nghiệp
hóa,hiện đại hóa. Trong cơ cấu kinh tế nhiều thành phần, mỗi thành phần kinh tế
có lợi thế so sánh riêng về kỹ thuật, vốn, lực lợng lao động,kinh nghiệm quản lý..
trong đó kinh tế Nhà nớc giữ vai trò chủ đạo, kinh tế Nhà nớc làm đòn bẩy đẩy
nhanh tăng trởng kinh tế và tạo nền tảng cho chế độ xã hội mới. Kinh tế Nhà nớc
nắm giữ các ngành, các lĩnh vực, các khâu quan trọng nhất của nền kinh tế đợc
trang bị bằng kỹ thuật và công nghệ hiện đại đủ sức chủ đạo và đinh hớng phát
triển các thành phần kinh tế khác.
4
1.2.3 Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nền kinh tế lấy việc phát huy
nguồn lực con ngời làm yếu tố cơ bản cho sự nghiệp phát triển nhanh và bền vững.
Động viên toàn dân cần kiệm xây dựng đất nớc, không ngừng tăng tích
lũy cho đầu t phát triển. Tăng trởng kinh tế gắn liền với cải thiện đời sống nhân
dân, phát triển văn hóa, giáo dục, thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội, bảo vệ
môi trờng.
Con ngời vừa là mục đích vừa là động lực của sự phát triển kinh tế-xã
hội nhanh và bền vững.Nguồn nhân lực là yếu tố quyết định để tạo ra công nghệ
hiện đại và sử dụng chúng để tạo ra của cải cho xã hội, là yếu tố quyết định để

Trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở nớc ta, đòi hỏi phải
kết hợp công nghệ truyền thống với công nghệ hiện đại; phải tranh thủ đi nhanh
vào công nghệ hiện đại ở những khâu quyết định. Điều đó cho phép kết hợp tuần tự
với nhảy vọt, khai thác có hiệu quả các công nghệ cổ truyền vừa nhanh chóng hiện
đại hóa ở các khâu quyết định. Sự kết hợp đó là phù hợp với điều kiện cụ thể của
đất nớc và cho phép thực hiện công nghiệp hóa rút ngắn, đồng thời chống lại t t-
ởng bảo thủ trì trệ và nóng vội, phiêu lu trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại
hóa.
1.2.5 Lấy hiệu quả kinh tế xã hội làm tiêu chuẩn cơ bản để xác định
phơng án phát triển, lựa chọn dự án đầu t và công nghệ.
Đầu t chiều sâu để khai thác tối đa năng lực sản xuất hiện có. Trong đó
phát triển mới, u tiên quy mô vừa và nhỏ, công nghệ tiên tiến, tạo nhiều việc làm,
thu hồi vốn nhanh; đồng thời xây dựng một số công trình lớn thật cần thiết và có
hiệu quả. Tạo ra những mũi nhọn trong từng bớc phát triển. Tập trung thích đáng
nguồn lực cho các lĩnh vực, các địa bàn trọng điểm. Đồng thời quan tâm đáp ứng
nhu cầu thiết yếu của mọi vùng trong nớc, có chính sách hỗ trợ những vùng khó
khăn, tạo điều kiện cho các vùng đều phát triển.
6
Quan điểm mới về công nghiệp hóa, hiện đại hóa đòi hỏi khi xác định
các phơng án phát triển, lựa chọn dự án đầu t và công nghệ, xác định quy mô, bố trí
và phân phối các nguồn lực ở các địa bàn.. phải lấy hiệu quả kinh tế- xã hội làm
tiêu chuẩn cơ bản để xem xét.T tởng chỉ đạo là phải đầu t chiều sâu để khai thác tối
đa năng lực sản xuất hiện có. Trong phát triển mới, u tiên quy mô vừa và nhỏ, công
nghệ tiên tiến, tạo nhiều việc làm, thu hồi vốn nhanh; đồng thời xây dựng một số
công trình thật cần thiết và có hiệu quả, tạo ra các mũi nhọn trong từng bớc phát
triển. Trong việc bố trí nguồn lực cần tập trung thích đáng cho các lĩnh vực, các địa
bàn trọng điểm, đồng thời đáp ứng nhu cầu thiết yếu của mọi vùng trong nớc, hỗ
trợ các vùng khó khăn, tạo điều kiện cho các vùng đều phát triển .
1.2.6 Kết hợp kinh tế với quốc phòng- an ninh
Xây dựng và bảo vệ Tổ quốc luôn luôn là hai nhiệm vụ chiến lợc có sự

tốc, vừa chạy trớc, đón đầu.
Là nớc tiến hành công nghiệp hóa, hiện đại hóa đi sau, chúng ta có lợi thế
của ngời đi sau. Không những có thể tiếp nhận đợc những công nghệ hiện đại mà
còn rút đợc nhiều bài học của các nớc đi trớc đăc biệt của các con rồng, con hổ
trên lĩnh vực (nh kinh nghiệm chuyển giao công nghệ, thu hút vốn đầu t, bảo vệ
môi trờng, giữ gìn bản sắc văn hóa truyền thống.. ). Cả kinh nghiệm thành công và
không thành công đều là bổ ích đối với chúng ta. Việt Nam lại nằm ở Đông Nam
á- khu vực đang phát triển năng động và tốc độ cao, lại chịu ảnh hởng của quy luật
lây lan đó cũng là điều kiện thuận lợi.
Đất nớc sau 10 năm đổi mới, đã ra khỏi khủng hoảng kinh tế- xã hội, nhiều
tiền đề cần thiết cho công nghiệp hóa, hiện đại hóa đã đợc tạo ra, chúng ta đã và
8
đang có những thế và lực mới, cả ở bên trong và bên ngoài để bớc vào một thời kỳ
phát triển mới.
Tài nguyên thiên nhiên của đất nớc ta đa dạng, phong phú, tuy không phải
là loại giàu nếu xét theo bình quân đầu ngời, song có thể phát triển một nền kinh tế
đa dạng, tạo thuận lợi cho giai đoạn đầu của quá trình phát triển. Nếu xét về mặt
này thì phần nào nớc ta có lợi thế hơn so với các NIEs ở giai đoạn bắt đầu công
nghiệp hóa. Tuy nhiên, không thể coi tài nguyên thiên nhiên là nguồn lực chủ chốt
cho quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
Nớc ta có 3260 km bờ biển. Các vùng biển và thềm lục địa thuộc chủ quyền
tài phán quốc gia rộng gấp ba lần diện tích đất liền, đây là một tiềm năng to lớn và
đa dạng. Nằm ở cửa ngõ giao lu quốc tế, có thể phát triển các loại hình vận tải quá
cảnh, viễn dơng, dịch vụ hàng hải, viễn thông quốc tế. Thực tế cho thấy NIEs đều
là những quốc gia lãnh thổ hải đảo, bán đảo với các ngành kinh tế biển đóng
vai trò mũi nhọn trong phát triển.
Về tài nguyên con ngời- nguồn lực quan trọng nhất, là điểm tựa cho quá
trình phát triển cả trớc mắt và lâu dài. ở các NIEs, nhân tố con ngời cũng là yếu tố
quyết định cho sự thành công của quá trình công nghiệp hóa. Nớc ta có đội ngũ lao
động có học vấn tơng đối khá, có khả năng tiếp thu kiến thức, kỹ năng nghề

Nhà nớc bị thi hành sai lệch dẫn tới chệch hớng, đó cũng là mảnh đất thuận lợi cho
diễn biến hòa bình..
Từ một điểm xuất phát quá thấp bớc vào công nghiệp hóa, hiện đại hóa, khả
năng huy động vốn cho quá trình này rất bị hạn chế, mà vốn là chìa khóa, là điều
kiện hàng đầu để thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Hiện nay, trong tổng số
vốn dùng để đầu t xây dựng cơ bản của Nhà nớc thì vốn trong nớc chỉ có 25% còn
75% là vay nớc ngoài. Quản lý và sử dụng kém hiệu quả cùng với tham nhũng.. sẽ
là nguy cơ gánh nặng nợ nần lớn lên và khả năng trả nợ khó khăn.
Bớc vào thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa từ một cơ cấu kinh
tế mất cân đối và kết cấu hạ tầng kém phát triển là những khó khăn, cản trở đáng
10