1

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
VIỆN VIỆT NAM HỌC VÀ KHOA HỌC PHÁT TRIỂN NGUYỄN THỊ THU HẰNG SỐNG ĐẠO CỦA CỘNG ĐỒNG GIÁO DÂN
GIÁO XỨ SỞ KIỆN THỊ TRẤN KIỆN KHÊ
HUYỆN THANH LIÊM TỈNH HÀ NAM
(TRONG BỐI CẢNH XÂY DỰNG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA MỚI)
LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Việt Nam học


NGUYỄN THỊ THU HẰNG
SỐNG ĐẠO CỦA CỘNG ĐỒNG GIÁO DÂN
GIÁO XỨ SỞ KIỆN THỊ TRẤN KIỆN KHÊ
HUYỆN THANH LIÊM TỈNH HÀ NAM
(TRONG BỐI CẢNH XÂY DỰNG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA MỚI) Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Việt Nam học
Mã số: 60.31.60
Người hướng dẫn khoa học: GS.TS. Đ Quang Hưng Hà Nội - 2013
5


2.2.1. Nghi thức thánh lễ ngày chúa nhật và đời sống đạo 71
2.2.2. Nghi thức thánh lễ các ngày lễ trọng và đời sống đạo 73
2.2.3. Thánh lễ ngày lễ quan thầy và đời sống đạo . 83
6

2.3. Hội đoàn Công giáo và đời sống đạo 84
2.3.1. Hội đoàn đạo đức và đời sống đạo 85
2.3.2. Hội đoàn phục vụ lễ nghi tôn giáo và đời sống đạo 87
2.3.3. Hội đoàn bác ái xã hội và đời sống đạo 91
2.4. Phương diện kinh tế, văn hóa – xã hội, giáo dục và đời sống đạo 92
2.4.1. Khía cạnh kinh tế và đời sống đạo 92
2.4.2. Khía cạnh văn hóa – xã hội và đời sống đạo 89
2.4.3. Khía cạnh giáo dục và đời sống đạo 97
Chương 3: SỐNG ĐẠO VÀ ĐỜI SỐNG VĂN HÓA CỦA CỘNG ĐỒNG GIÁO
DÂN GIÁO XỨ SỞ KIỆN: GIÁ TRỊ - HẠN CHẾ VÀ GIẢI PHÁP 99
3.1. Sống đạo và những giá trị tích cực đối với công cuộc xây dựng đời sống văn
hóa mới ở các thôn làng. 99
3.1.1. Giáo lý Công giáo và những giá trị tích cực đối với công cuộc xây dựng
đời sống văn hóa mới ở các thôn làng. 99
3.1.2. Nghi lễ Công giáo và những giá trị tích cực đối với công cuộc xây dựng
đời sống văn hóa mới ở các thôn làng. 109
3.1.3. Hội đoàn Công giáo và những giá trị tích cực đối với công cuộc xây
dựng đời sống văn hóa mới ở các thôn làng. 110
3.1.4. Phương diện kinh tế, văn hóa - xã hội, giáo dục và những giá trị tích cực
đối với công cuộc xây dựng đời sống văn hóa mới ở các thôn làng. 112
3.2. Sống đạo và những hạn chế đối với công cuộc xây dựng đời sống văn hóa
mới ở các thôn làng 112
3.2.1. Giáo lý Công giáo và những hạn chế đối với công cuộc xây dựng đời
sống văn hóa mới ở các thôn làng 112
3.2.2. Nghi lễ Công giáo và những hạn chế đối với công cuộc xây dựng đời


Lun vn c bo v trc Hi ng chm lun vn, hp ti Vin
Vit Nam hc v Khoa hc Phỏt trin

Vào hồi giờ, ngày tháng năm 2013 Cú th tỡm hiu lun vn ti
Trung tõm Th vin i hc Quc gia H Ni
3
A. MỞ ĐẦU
1.Lý do chọn đề tài
Tôn giáo là mt hình thái ý thc xã hi cùng vi s i ca xã hi loài
i, còn tn ti và còn có ng lâu dài ti xã hi. Dù tôn giáo là
     t tr      o th gii khách quan
 vng nhu cu ca mt b phn i v nhn
thc th gii t nhiên, xã hi. Và vi h thng các giá tr 
vt cht hu hình, vô hình tn ti qua nhiu th k qua tôn giáo còn có tác dng c
bii vi s phát trin mi mt ca i sng xã hi
Trong các tôn giáo  Vit Nam, Công giáo là tôn giáo có s  ln th
hai sau Pht giáo. Tuy không có s  và chi phi mnh m, dai dng vào

thánh" c"Khía ca giáo lý Thiên chúa và công
tác xây dng np sng mi   ng bào Thiên chúa giáo i s o ca
i dân Công giáo  thành ph Hà Ni và thành ph H  ca Nguyn
H
4
V v so và ng qua li gia li so và n
thng ca dân tc nht là nhng tham lun trong cuc hi tho v np sng
o ca Vin Nghiên cMi tác gi, vi nhng chiu cnh, góc
 tip cn khác t ra và gii quyt nhng v n và thc
tin cp bách. Tuy nhiên vit v ng ca li so i vi công cuc xây
di si  ci Công giáo mà c th là  cng
i Công giáo giáo x S Kin- th trn Kin Khê  huyn Thanh Liêm  tnh Hà
t công trình nào nghiên cu.
3. Mục đích, nhiệm vụ.
3.1. Mục đích.
T o Công giáo c xem xét nhìn nhn nhiu  khía
cnh chính tr. Tuy nhiên   o Công giáo 
t th, phi vt th, i sng, tinh thn. Thông qua mt giáo
x c th  n mc tiêu tìm hiu nh
ci vi công cuc xây di sng mi  i sng
o ca cng giáo dân
3.2. Nhiệm vụ.
-Tìm hiu lch s hình thành m ca giáo x S Kin
- Ch ra nhng biu hin so ca cng giáo dân giáo x S Kin qua
giáo lý, nghi l, h và các n kinh t,  - xã hi, giáo dc
- Ch ra nhng giá trí tích cc và hn ch nhnh ca li so i vi
công cuc xây di si   xut mt s gii pháp góp
phn nâng cao li so y.
4.Phạm vi nghiên cứu.
Luu ni dung giáo lý, l lut, l nghi, h

Kin: giá tr, hn ch và gii pháp.
B. NỘI DUNG
Chương 1
KHÁI QUÁT CHUNG VỀ GIÁO XỨ SỞ KIỆN
1.1. Lịch sử hình thành và phát triển giáo xứ Sở Kiện
S Kin là giáo x có lch s i. Tuy nhiên u giáo x giáo h
khác  Vit Nam vic tìm hiu lch s giáo x thông qua s hình thành các h o là
vic làm khó bi s hn ch ca nguu. Các h o  S Kic hình thành
c th  nào qua các thi k c rõ. Ch bit rng cho
n nay giáo x  tng tri qua hai tên gi mt là K S và hai là S Kin. t
tên giáo x t tên ca nhiu giáo x, giáo h khác  Vit Nam là ly
 to thành tên giáo x.
1.1.1.Tên gọi của giáo xứ
S Kin là tên gi ngày nay ca giáo x.    Kin b u có t
khong 80 thi linh mc Nguyn Khc Qu. S Kin là cách ghép tên ca hai
làng: làng Kin (Kin Khê)  và làng S (Ninh Phú) nm sát
nhà th. T  v c, giáo x c bin vi tên gi K S. Tên gi
K S chính thn ca giáo hi t khi nào thì hic
bit. Ch bit rng t  ph ca phn Tây 
thc chuyn t K v mt S Kin ngày nay thì tên gi K S bu
xut hin nhiu trên các sách kinh, sách hc, bia m hay các công trình kin trúc tôn
giáo. Tên gi K S là ly theo tên làng S 
1.1.2. Cơ sở vật chất tôn giáo của giáo xứ.
Trong khong cui th k XVIII th trn Ki
cc bin là mt lau si
i k  xut hin ca các hong tôn giáo.
Theo truyn khu trong khong th   t s nhà truy n rao
ging Phúc âm bng sông. Trong thi bung rao gic
thc hin ch yu trên thuyn.
n nu th k XIX tin cho vic rao ging dy d bo mi

Cui nh, Th ph hành chính tôn giáo c chuyn ht v Hà Ni,
S Kin không còn là trung tâm tôn giáo mà ch còn là giáo x. Nhà th Chính toà K
S tr thành nhà th x.
T 1930 75 là thi k  và bing ca giáo x. Cùng vi
s tàn phá ca hai cuc chin tranh, cng vi s khc nghit ca thi tit và nhng
c chuyi ci cách  min B mt giáo x mang nhiu sc màu.
1980 khi   
    .  II 
ân.
1.1.3 .Dòng tu của giáo xứ
T Công giáo ca phn t
K  K S, Dòng Mt  p tc thc thi s mnh ca
dòng. V thi chính xác ca Dòng Mn Thánh giá K S theo tài liu chính
thc ca giáo x thì hin vp c  n
thánh các n  dòng tu n t  K S t u
mut là t . Theo lch s h o Ki
1920, dòng có 15 ch i Pháp.
Khong nh 1927, dòng tp trung vào các hong dy ch và
dy ngh cho con em giáo dân. t
ng cu bn. Công vic ca dòng lúc này là tip nhng tr m côi, tàn tt
 c gn 100 cháu thoát
7
cnh m côi [1]. Ngày nay,  a vào các hong giáo dc, các
n m   tay ngh.
1.2. Đặc điểm giáo xứ Sở Kiện
1.2.1. Cộng đồng giáo dân giáo xứ Sở Kiện
*

    
 toàn

c sinh hot ca làng có màu vàng sm, c, nguc
máy thì nhc thi sinh hot thì  có ch thoát)
Ninh Phú không phi là làng có truyn thng cách mng làng có 7 lit s và 8
nh binh
Họ đạo Kiện, p nghip ti làng Kin.Làng Kin t trong lch s 
tc bin là làng Công giáo toàn tòng, làng o c khong 250
, thm chí còn s. Cng h o Kin Khê là s tp hp ci
8
dân bn nhn nay vi trên 30 dòng h
ng trong làng,  bic dòng h o
u tiên ch bit chim s ng ln là dòng h Nguyn, Trn, Lê, Bùi
V kinh tn làng Công giáo Kin Khê là làng thun nông (50%). i
làng còn làm ngh ch c, ch buôn bán.
V cng sng làng ngõ xóm  
c hoàn thin bng bên Sng sng c a bi các
h sn xut vôi, t bãi rác tp kt  chân Cu Kin, t  khai thác ch bi
a bàn th trn và t ch Kin
V truyn thng cách mng ng nim làng cng hin cho
c 18 lit s.
1.2.2. Đời sống đạo ở cộng đồng giáo dân giáo xứ Sở Kiện
So là v n ca các tôn giáo nói chung, ca o Thiên Chúa nói
 c manh nha hình thành t thi kì
trung c. Theo nhiu công trình nghiên cu lch s Công giáo Pháp,  n
gia ca hai cuc chin tranh th gii th nht và th hai, khi xut hin phong trào
Công giáo tin hành (actioncatholiqueu thc hình hài
ca khái nii hàm khái ni cn
yu t 
 Vicó l t so xut hin ít nht t 849, trong Nhng
K St, 1903 (d 
a giá tr c ca t này. Phu nh 1970 vi s

c và bên c  gìn li so truyn thng t i.
Chương 2
NHỮNG BIỂU HIỆN SỐNG ĐẠO
CỦA CỘNG ĐỒNG GIÁO DÂN GIÁO XỨ SỞ KIỆN

So là v n ca các tôn giáo nói chung, co Công giáo nói
c nhng bing và mnh m ca th gii sng xã
hi hii, bc tranh so  cng giáo dân Vit Nam nói chung, cng
giáo dân S, Kiu sc thái.
2.1. Giáo lý Công giáo và đời sống đạo của cộng đồng giáo dân giáo xứ Sở Kiện
Trong h thi a
chúa và tám mi phúc tht có th coi là tn chiu rõ nét nht li sng o
ca cng giáo dân Ninh Phú, Kin Khê
2.1.1.Bí tích Công giáo và đời sống đạo
i vi cui Công giáo, các bí tích luôn gi mt v trí vô cùng quan
trng. Dù i nhiu s bing ca lch s xã hCông giáo S,
Kin vn duy trì các l tc thc hành các bí tích ra ti, thánh th, hôn phi, hòa gii
và xc du.
V vic thc hành bí tích ra ti  cng giáo dân S, Kin.Trong tâm thc
ca mình, ci Công giáo S, Kin vn ht sc gìn gi và coi trng bí tích
này. Khi con tr va mn gi l tc mang con
n nhà th  làm l ra ti. c làm l ra ti, con tr có thêm mt tên
thánh. t tên thánh  ng theo l y, m nào con v
Không ch coi trng bí tích ra ti, cng giáo dân S, Ki
vc bit coi trng bí tích thánh th. Theo kt qu kho sát câu hi s 1  phiu
tra vic thc hành bí tích Công giáo  cng giáo dân Ninh Phú, Kin Khê vn có
53% tr l ng. Theo kt qu câu hi s ng
x  ngày ch nht.     n nâng niu bing 
t qu câu hi s 3 ng xuyên chu l không thì t l
ng xuyên là 21%, thnh thong 59%, ít khi là 19 %, ch có 1% không bao gi.

ng sc thái riêng. Ngay trong hai cng này sng
c thù dù hai cng cùng nm chung trên mt dt.
2.1.2.1. Kinh Mười điều răn và đời sống đạo của cộng đồng giáo dân giáo xứ
Sở Kiện
Là               
 

* Những ứng xử với chúa
Vu r nht và th hai trong vic th i Công giáo c
dy rng ph





 . Và








. 
nh Thiên
. Tuy nhiên theo thánh ý chúa ngoài 
               các
  này là
(idol

ngun ci. Theo kt qu kho sát câu hi s 7 Trong nhà ông /bà có bàn th t tiên
không thì 100% tr li có . Và theo kt qu u tra câu hi s 8 Ông th
hin s tôn kính t tiên vào nhng dp nào? li vào dp tt âm l
i hi, l ng cu hn. 25 % vào các gi cu nguyn, 55% khi trong nhà có vic
ln xy ra. T  bu ý thn vic làm gia ph.
*Những ứng xứ với tha nhân.
Chúa không ch di phi yêu mn Chúa, kính trng m cha mà còn
phi yêu mn tha nhâni n sáu u Chúa dy v mi quan h
ng x gii vi trong cng
V  : 


Xut phát t quan nim, 
 
 


nasia 
thân xác. ha  
Công giáo 
  Khi tin
hành phng vn 20 em hc sinh cp ba làng Kin câu hNc
i hc không may có bé các em s làm gì vi thai nhi thì 2/3 tr li s thuyt phc gia
i và gi li em bé. 1/3 im lng ho
: Ch 
Chúa 
.
 Công giáo Công giáo , 
12
riêng  

Công giáo  nh

2.1.2.2. Kinh tám mối phúc thật và đời sống đạo của người giáo dân
 Công giáo.  
  

 
               Công giáo

Đức khó nghèo, thanh bần 
 


     Công giáo 
 

13


Đức sầu khổ 
.  
c li ln vi ng làm gì? thì t l
i li 69 %; nói li xin li 11%, im ln na 20 %,
Đức thương người (bác ái). 
, 
           y có  nhóm    
. Khi cho, 
. 
.
Đức trong sạch (khiết tịnh) Khikhông

giáo dân giáo xứ Sở Kiện
14
Ch nht có th coi là mt ngày hi nh ca cng giáo dân S, Kin. C
theo l ng sáng 7 gi, chiu 4 gi vào ngày ch nht, cng giáo dân
Ninh Phú và Kin Khê li  nhà thi già nhi tr, v
nhc chng,   . Có m  m là dù ngày n  t
nhii già và em nh   l m
v thc hành li linh mc xây dng giáo x lch s 
Các l tc giáo dân gìn gic vào nhà th giáo dân tin
n hai chic v sò có ch làm du thánh giá. Làm di
nam ngi vào gh i n ngi vào gh bên n   lúc các h o
trong giáo x  thì  ây thnh thong có cnh d l mt m quan: giáo
n sng xí ch n sau, hon nhà th
sng gc mt xung gh ng. Hoc có khi ht ch i ta b dép ngi
xut. Các m, các ch có em nh  con khóc lóc làm không gian thiêng b
xáo trn. Tuy nhiên, ngày nay  S Kin và các nhà th t np sng mi.
Ch nht là ngày phi kiêng vii vi làng chuyên làm rung, làm
 Kin Khê và Ninh Phú thì ngày này h  tuyt
i kiêng nhng vic nng nhc v th  ch ng v Chúa.
Bên cnh l ch nht hàng tun, nhp sng ci Công giáo còn chu s quy
nh và chi phi ca nhng ngày l li là các ngày l tr
mi chính là ngày hi thc s ca giáo dân.
2.2.2. Nghi thức thánh lễ các ngày lễ trọng và đời sống đạo của cộng đồng
giáo dân giáo xứ Sở Kiện
Vi các ngày l tri Công giáo nói chung, ci Công giáo
Ninh Phú, Kin Khê nói riêng so trong tình thn gìn gi nhng giá tr ca ngày
hi cng, nhng l tc co.
Giáng sinh là ngày hi ln nhi Công giáo. Vi tâm thc
ca mt mit có truyn tho, vào ngày này, cng hai h o Ninh
Phú và Kin Khê cùng st sng chun b ngày hi. Ni ta vn coi trng các

 

.
Công
giáo              

2.3. Hội đoàn Công giáo và đời sống đạo ở cộng đồng giáo dân giáo xứ Sở
Kiện
 S Kin trong lch s ng có các ha tui. Hin nay
trong xu th mi, h S King hóa.  vào
tính cht hong có th chia hCông giáo  S Kin thành ba loi
2.3.1. Hội đoàn đạo đức và đời sống đạo
Hi  S Ki1978. Các thành viên trong hi luôn tôn
th c bit là tràng ht mân côi. Các thành viên trong hi luôn
tham gia nhit thành vào các bui thi giáo lý, t chc dâng hoa cho các em nh ng
thc vào các hong bác ái xã hi. Các bà các m luôn st sng hoàn
thành trách nhigo  ng h i nghèo). Bên
cnh hi Mân côi là hi bà thánh ê giáo dc thiu n i con
c hnh ngoan hin .
Trong các ha Công giáo nói chung, hCông giáo  S Kin nói
riêng thì hc có l c t
tp hp ca các bà các m. Trong cuc sng nht h ng lúc không
thun ho. Tuy nhiên, v o, h
nhi con nhit thành và st sng ca chúai bà,
i mi v hin nay h là nhm vic gii vic nhà"
2.3.2. Hội đoàn phục vụ lễ nghi tôn giáo và đời sống đạo
Hi kèn tri vi mphc v các l nghi tôn giáo. Tuy
nhiên, ngày nay hi này còn tham gia phc v u co
y nhiêu ln thi bài
tin bit. Bài truyn thng ca h cuc sn t 

i sng trn thi sng trn th biu hin rõ nht là trong mi quan h
vi các mt ci sng là kinh t, i và giáo dc.
2.4.1. Khía cạnh kinh tế và đời sống đạo
Làng Công giáo Ninh Phú và Kin Khê v n là làng thun nông, có lch s
hình thành t i.   vào v trí thun li lc tính cn cù, tit
kim, sáng to, mnh dn áp dng khoa hc k thut vào sn xut nên nhìn chung ngày
 i sng ca các h       i mi. c bit là h o
Kin.ng thôn thì v n kinh t bên Kin
khm khá bên Ninh Phú. Trong 100 h kinh doanh có vn ln nht tnh Hà Nam
thì có 3 h ca làng Kin. Tuy nhiên so vi làng Công giáo 
Mát thì kinh t ca Kin Khê và Ninh Phú vn  c.
2.4.2.Khía cạnh văn hóa - xã hội và đời sống đạo
Nói v nhc trong khía cnh này mà khin mi
dân cm thy hài lòng và t hào nht v  là nhc t
các phong trào th dc th thao. Mc dù mc th tru
     c b bóng truyn   u lông, ca hát c a
c nhiu thành qu tt. Công giáo
n bình chc 427/560 h = 76,2%
17
c 472/513 h= 92 % g l 
vi mt bng chung ca huy
2.4.3.Khía cạnh giáo dục và đời sống đạo

 . 

.


. 
.  

Các phép bí tích cùng vi sau u r mi phúc tht là ni dung ct lõi
ca giáo lý Công giáo, chng nhiu giá tr tích cc cn thii vi công cuc xây
di sng mi   mi gó i có th thy
u này.
  cá nhân giáo lý Công giáo t c các giáo lý ca tôn giáo khác
có tác dng u khin hành vi, ng x c. Giáo lý Công giáo có rt nhiu
giá tr i vi sng cá nhân ci Công giáo i Công giáo S,
Kit trong bi cnh xã hi ta hin nay, có th k n mt s giá
tr to ln co Công giáo i vi sng cá nhân mi. 
támCông giáo 


Công giáo 

Công giáo 
kinh doanh buôn bán b. 
th sáu n mt giá tr tích cc là góp phn hình thành mt nt nép sng
lành mnh trong sáng cho  i.        
 

Giáo lý Công giáo 

 Công giáo 

Công giáo còn có
 công

   Công giáo  
Vi các gi ng x trong mi quan h 
phn duy trì truyn thng ình i Vit và b sung nhng nhân t mi:ng,

 .
3.1.3. Hội đoàn Công giáo và những giá trị đối với công cuộc xây dựng đời
sống văn hóa mới ở các thôn làng.
V n, h thng t chc và hình thc hong ca các hCông giáo
giáo x S Kic nhu cu sinh hot tôn giáo ca cng
c  các giáo x khác, ho
c  n trong cng c nn ti
 c bit là hi kèn trng không ch làm tròn trách nhim vi các
nghi l Công giáo ca giáo x mà còn có vai trò quan trng trong các ho
hóa xã hi  n hình là vii Công
giáo.Hi tuy mnht
nh vào công cum nghèo ca làng xã.Trong các h S Kin thì
hng tích cc nht là hi  Caritas.
i vi cá nhân, vic tham gia các hnh.Giá tr ln
nht khi tham gia các hi sng tinh thn vui khe, có li sng lành mnh.
c bit vi gii tr vic tham gia hc trong vic trau di
c, rèn luyn các k ng và làm vic.
3.1.4. Phương diện kinh tế, văn hóa-xã hội, giáo dục và những ảnh hưởng
tích cực đối với công cuộc xây dựng đời sống văn hóa mới ở các thôn làng
Vi nhng thành ti sng kinh t  trên, cng
i Công giáo S Kin không nh vào vic i din mo
i sng  hai làng Kin Khê và Ninh Phú. T nhi tích ci sng
kinh t to ti cho nhng thay v din mn. Nhng bii tích
20
cc v n, là ti quan tr u qu ca công cui
mi  thôn làng.
3.2. Sống đạo và những hạn chế đối với công cuộc xây dựng đời sống văn
hóa mới ở các thôn làng.
3.2.1. Giáo lý Công giáo và những hạn chế đối với công cuộc xây dựng đời
sống văn hóa mới ở các thôn làng

nhiên   n nào gây ra nhng bt hòa gia các th h.
c xách là mt phn không th thiu trong các l nghi. Công giáo thc s rt
chú trn vic này. Mc ci Công giáo 
quá rm r ay nhin nào làm i
sng ca các cng cùng sa bàn.
3.2.3. Hội đoàn Công giáo ở Sở Kiện và những hạn chế đối với công cuộc xây
dựng đời sống văn hóa mới ở thôn làng.
Có th nói, Công giáo là tôn giáo có thit ch rt cht ch. Sc mnh co
Công giáo nm ngay trong cách thc t chc kt cu có h thng t cao xung thp. Do
21
các thành viên khi tham gia các ht lòng m ng
ng nên khi có v n chính tr xi tham gia
hng s là nhi nhy ct huyc phn ng
li các v.Trong lch s n thm hin nay, theo li cng thôn
i dân s ng xy ra nht
gay gt dn các cuc biu tình chính tr gây mt trt t an ninh thôn xóm  mt
s giáo x khác  ph nhn  S King có nhng thi
m tht i sng cng.
Vic tham d hu ca mi cá nhân, tuy nhiên do sc ép tâm lý
ca cng mà nhii tr c không mun phi
vào. c sc mnh cc bit là  nhng cng m o
n Khê, giáo h t thu n khi
ng thành.
Trong các hCông giáo, ht ca ph n ca các bà, các
m ng phc tt
 nhau n c nhng lúc không thun ho. Bu không
khí hòa hi ng.
3.2.4. Phương diện kinh tế, văn hóa xã hội, giáo dục và những hạn chế đối
với công cuộc xây dựng đời sống mới văn hóa ở các thôn làng.
Tu chuyn dch kinh t  Ninh Phú và Kin Khê