Công ty T Vấn và Phát Triển Chăn nuôi

Báo cáo tổng kết đề tài:

Hoàn thiện kỹ thuật sử dụng khoáng tự nhiên
của Việt Nam (Bentoite, zeolite) trong chế biến
và sản xuất thức ăn nhằm nâng cao hiệu quả
kinh tế chăn nuôi cnđt: Bạch Mạnh Điều 8833
Năm sinh: 12/6/1958 Nam/ Nữ: Nam
Học vị: Tiến sỹ khoa học nông nghiệ
p
Chức danh khoa học: Nghiên cứu viên chính - Chức vụ: Phó giám đốc
Điện thoại: Công ty: 04.37520264 Nhà riêng: 04.38385015
Mobile: 01689276981
Fax: 04.37522556 E-mail:
Tên tổ chức đang công tác: Công ty TNHH Nhà nước Một thành viên tư
vấn và Đầu tư Phát triển chăn nuôi
Địa chỉ công ty: Thụy Phương - Từ Liêm - Hà Nội
Địa chỉ nhà riêng: Tập thể Viện Chăn Nuôi-Thụy phương -Từ liêm-Hà nội

2
1. Tổ chức chủ trì dự án
Tên tổ chức chủ trì dự án: Công ty TNHH Nhà nước Một thành viên Tư
vấn và Đầu tư Phát triển Chăn nuôi
Điện thoại: 04.37520264 Fax: 04.37522556
Địa chỉ: Thụy Phương - Từ Liêm - Hà Nội
Họ và tên thủ trưởng tổ chức: TS. Phạm Công Thiếu
Số tài khoản: 931 - 01 - 059
Ngân hàng: Kho bạc Nhà nước huyện Từ Liêm - Hà Nội
Tên cơ quan chủ quản dự án: Viện Chă
n Nuôi
II. TÌNH HÌNH THỰC HIỆN
1. Thời gian thực hiện dự án
- Theo Hợp đồng đã ký kết: tháng 01 năm 2008 đến 15 tháng 6 năm 2010
- Thực tế thực hiện: từ tháng 7 năm 2008 đến tháng 7 năm 2010
- Được gia hạn 6 tháng (Đến tháng 6 năm 2010)
2. Kinh phí và sử dụng kinh phí:


Theo kế hoạch Thực tế đạt được
Số
TT
Nội dung
các khoản chi
Tổng SNK
H
Nguồn
khác
Tổng SNKH Nguồn
khác
1
Thiết bị, máy móc
mua mới
270 70 200 270 70 200
2
Nhà xưởng xây
dựng mới, cải tạo
104 104 104 104
3
Kinh phí hỗ trợ
công nghệ
480 480 480
4 Chi phí lao động 394 140 254 394
140
254
5
Nguyên vật liệu,
năng lượng
7139,5 1532,5 5607 7207 1532,5 5607

độc lập cấp Nhà nước
Thành lập Hội đồng khoa
học và công nghệ cấp Nhà
nước tư vấn tuyển chọn tổ
chức và cá nhân chủ trì
thực hi
ện Dự án độc lập
cấp Nhà nước trong kế
hoạch năm 2008 (kèm

4
để thực hiện trong kế
hoạch năm 2008
theo danh mục)
2
Quyết định số
200/QĐ-
BKHCN, Ngày
04 tháng 02 năm
2008
Quyết định về việc
thành lập tổ thẩm định
đề tài, dự án khoa học
và công nghệ cấp Nhà
nước năm 2008
Thành lập tổ thẩm định đề
tài, dự án khoa học và
công nghệ cấp Nhà nước
năm 2008 (kèm theo danh
mục)

chăn nuôi
5
Công văn số: 21/
CTTV-CV ngày
06 tháng 11 năm
2009
Công văn về việc điều
chỉnh kinh phí Dự án
SXTN
Đề nghị điều chỉnh kinh
phí dự án (kèm theo bản
giải trình kinh phí đề nghị
điều chỉnh)
6
Văn bản số 2882
/ BKHCN-
KHCNN, ngày
17 tháng 11 năm
2009
Văn bản trả lời công
văn 21/CTTV-CV về
việc điều chỉnh kinh
phí mua nguyên liệu
của dự án
Cho phép điều chỉnh kinh
phí dự án (theo giải trình
kinh phí đề nghị điều
chỉnh)
7
Công văn số 24/

Tên tổ chức
đăng ký theo
Thuyết minh
Tên tổ chức
đã tham gia
thực hiện
Nội dung
tham gia chủ
yếu

Sản phẩm chủ
yếu đạt được
Ghi
chú
1
Bộ môn
Nghiên cứu
về dinh
dưỡng thức
ăn
Bộ môn
Nghiên cứu về
dinh dưỡng
thức ăn
Hoàn thiện kỹ
thuật sử dụng
khoáng tự nhiên
trong sản xuất
thức ăn chăn
nuôi

Trại chăn nuôi
gia cầm Phù
Linh Vệ Linh
Sóc Sơn Hà
Nội
Hoàn thiện kỹ
thuật sử dụng
khoáng tự nhiên
trong sản xuất
thức ăn chăn
nuôi

Xác định tỷ lệ
bổ sung khoáng
tự nhiên trong
thức ăn gà, vịt

4
Tổng Hội Địa
Chất Việt
Nam
Điều tra bổ sung
khoáng tự nhiên
của Việt nam

Đánh giá về trữ
lượng khoáng tự
nhiên của Việt
Nam


Đánh giá chất
lượng khoáng tự
nhiên của Việt
Nam
Xác định thành
phần hóa học
sản phẩm
khoáng tự nhiên

7
Trung tâm
phân tích thí
nghiệm địa
chất
Đánh giá chất
lượng khoáng tự
nhiên của Việt
Nam
Xác định thành
phần hóa học
nguyên liệu
khoáng tự nhiên
Việt Nam 8
Trung tâm
kiểm tra vệ
sinh Thú y
TW 1

quy trình sản
xuất
- Sản xuất thức
ăn chăn nuôi có
bổ sung phối
trộn khoáng tự

nhiên
7
10
Công ty Cổ
phẩn Sản xuất
và Thương
mại Hà Lan
Hoàn thiện kỹ
thuật sử dụng
khoáng tự nhiên
trong sản xuất
thức ăn chăn
nuôi
Thức ăn bổ sung
khoáng tự nhiên
trong sản xuất
thức ăn chăn
nuôi lợn, gia
cầm


Công ty
TNHH sản
xuất và
thương mại
Đại Uy
Sử dụng sản
phẩm khoáng tự
nhiên trong sản
xuất thức ăn
chăn nuôi công
nghiệp
Sản phẩm thức
ăn gia súc có bổ
sung khoáng tự
nhiên

14
Công ty Cổ
phần Thức ăn
gia súc TW
Sử dụng sản
phẩm khoáng tự
nhiên trong sản
xuất thức ăn
chăn nuôi công
nghiệp
Sản phẩm thức
ăn gia súc có bổ
sung khoáng tự
nhiên

8
2
KS. Trần
Thanh Hưng
Trần Thanh
Hưng
Kế toán dự án
Các báo cáo tại
chính dự án

3
TS. Trần Quốc
Việt
TS. Trần Quốc
Việt
Hoàn thiện kỹ
thuật sử dụng
khoáng tự
nhiên của Việt
Nam
Xác định tỷ lệ
phối trộn khoáng
tự nhiên trong
thức ăn nuôi lợn
thịt
4
TS. Ninh Thị
Len
TS. Ninh Thị
Len

đầu vào cho
sản xuất
khoáng tự
nhiên
Điều tra trữ
lượng; tình hình
khai thác sử
dụng khoáng tự
nhiên; Giải pháp
ổn định chất
lượng nguyên
liệu cho sản xuất

7
TS. Phạm công
Thiếu
TS. Phạm công
Thiếu
Tham gia các
chuyên đề
hoàn thiện kỹ
thuật sử dụng
khoáng tự
nhiên
Xác định tỷ lệ bổ
sung khoáng tự
nhiên trong thức
ăn chăn nuôi gà

8

Tham gia phối
hợp nghiên cứu
chế biến
khoáng tự
nhiên
Giúp dự án hoàn
thiện quy trình
chế biến khoáng
tự nhiên tại mô
hình sản xuất

- Lý do thay đổi: Th.S Hoàng Hữu Hiệp bổ sung thay TS. Trịnh Vinh Hiển
(nghỉ do điều kiện sức khỏe); TS. Vũ Nọc Sơn thay TS. Nguyễn Hữu Tào
6. Tình hình hợp tác quốc tế
TT Theo kế hoạch Thực tế đạt được Ghi chú* 7. Tình hình tổ chức hội thảo, hội nghị
Số
TT

Theo kế hoạch Thực tế đạt được

Ghi chú*
1
Hội thảo Khoa học kết quả
triển khai Dự án: Điều tra

Người,
cơ quan
thực hiện
1
Điều tra bổ sung về
khoáng tự nhiên
2008 -
2009
2008 -
2009
- Công ty TNHH Nhà Nước một
thành viên Tư vấn và Đầu tư Phát

10
triển chăn nuôi;
-Tổng Hội Địa chất Việt Nam
2
Hoàn thiện quy
trình sản xuất
khoáng tự nhiên
(Khánh An)
2008 -
2009
2008 -
2009
- Công ty TNHH Nhà Nước một
thành viên Tư vấn và Đầu tư Phát
triển chăn nuôi;
- Trường Đại học Hách Khoa Hà
Nội;

Số lượng
Theo kế
hoạch
Thực tế
đạt được
1
Sản phẩm khoáng
tự nhiên bổ sung
thức ăn chăn nuôi
Tấn 800-1200 tấn Trên 1000
tấn
b) Sản phẩm Dạng II:
Yêu cầu khoa học
cần đạt
Số
TT
Tên sản phẩm
Theo kế
hoạch
Thực tế
đạt được
Ghi chú
1
Quy trình công nghệ ứng
dụng trong sản xuất khoáng
01 quy
trình
01 quy trình
Đã thông qua
hội đồng

phẩm
Theo
kế hoạch
Thực tế
đạt được
Số lượng,
nơi công
bố
1
Kết qủa
điều tra về
khoáng tự
nhiên của
Việt Nam
03 báo cáo về:
- Kết quả điều tra về trữ
lượng khoáng tự nhiên
- Kết quả điều tra chất
lượng khoáng tự nhiên;
- Tình hình khai thác và
sử dụng khoáng tự
nhiên
03 báo cáo về:
- Kết quả điều tra về trữ
lượng khoáng tự nhiên
- Kết quả điều tra chất
l
ượng khoáng tự nhiên;
- Tình hình khai thác và
sử dụng khoáng tự

nhiên 12
- Giải pháp ổn định
dung lượng hấp phụ của
sản phẩm khoáng tự
nhiên
- Xây dựng 01 quy trình
sản xuất khoáng tự
nhiên
- Giải pháp ổn định
dung lượng hấp phụ của
sản phẩm khoáng tự
nhiên
- Xây dựng 01 quy trình
sản xuất khoáng tự
nhiên
3
Kỹ thuật sử
dụng
khoáng tự
nhiên trong
sản xuất
thức ăn
chăn nuôi
09 báo cáo:
- Xác định tỷ lệ phối
trộn khoáng tự nhiên
trong thức ăn lợn thịt

- Xác định tỷ lệ phối
trộn khoáng tự nhiên
trong thức ăn lợn mang
thai
- Xác định tỷ lệ phối
trộn khoáng tự nhiên
trong thức ăn lợn đẻ và
nuôi con.
- Xác định tỷ lệ bổ sung
khoáng tự nhiên trong
thức ăn gà con
- Xác định tỷ lệ bổ sung
khoáng tự nhiên trong
thức ăn gà dò
- Xác
định tỷ lệ bổ sung
khoáng tự nhiên trong
thức ăn gà đẻ
- Xác định tỷ lệ bổ sung
khoáng tự nhiên trong
thức ăn vịt con
- Xác định tỷ lệ bổ sung
khoáng tự nhiên trong
thức ăn vịt dò
- Xác định tỷ lệ bổ sung 13
khoáng tự nhiên trong
thức ăn vịt đẻ

thức ăn chăn nuôi gia
cầm.

Đợt : 20 người tham gia,
h
ọc viên nắm được kỹ
thuật sơ chế khoáng
Đợt 2: 20 người tham
gia, học viên nắm được
kỹ thuật chế biến
khoáng
Đợt 3: Tại Ninh Bình,
có 40 người tham gia,
học viên nắm được kỹ
thuật bổ sung khoáng
trong thức ăn chăn nuôi
lợn.
Đợt 4: Tại Ninh Bình,
có 40 người tham gia,
học viên nắm được kỹ
thuật bổ sung khoáng
trong thức ăn chăn nuôi
gia cầm. d) Kết quả đào tạo
Yêu cầu khoa học
cần đạt
Số
TT

ăn chăn nuôi Anyfeed,
Khánh An, Yên Khánh,
Ninh Bình
Công suất đạt 7
tấn/ ca sản xuất

2
Sản phẩm
khoáng tự
nhiên
bentonite,
zeollite
2009-2010 Đã cung cấp 1025 tấn
sản phẩm khoáng tự
nhiên đạt chất lượng ổn
định cho 5 nhà máy sản
xuất thức ăn chăn nuôi
Chất lượng tốt,
sử dụng hiệu
quả, giá thành
hạ
2. Đánh giá về hiệu quả do đề tài, dự án mang lại:
a) Hiệu quả về khoa học và công nghệ:
Đã xây dựng được mô hình sản xuất khoáng tự nhiên
Đã hoàn thiện quy trình sản xuất khoáng tự nhiên
Sản xuất và tiêu thụ 1025 tấn sản phẩm bột khoáng tự nhiên, dùng bổ sung
thức ăn chăn nuôi tại các nhà máy sản xuất thức ăn công nghiệp.
b) Hiệu quả về kinh tế xã hội:
Dự án triể
n khai đã thành công trong lĩnh vực sử dụng nguồn khoáng tự

12/2008
- Nhìn chung dự án đã thực hiện đúng tiến độ, kết
quả đạt được đảm bảo đúng số lượng và chất lượng
theo kế hoạch đề ra.
- Cần đấy mạnh việc sản xuất để đảm bảo đủ số
lượng trong hợp đồng
- Hội đồng thống nhất nghiệm thu khối lượng công
vi
ệc đã triển khai các nội dung nghiên cứu và tài
chính của dự án năm 2008
2
Báo cáo
định kỳ
lần 2
4/2009
Chủ nhiệm đề tài đã thực hiện các nội dung theo
đúng thuyết minh đã được phê duyệt; Trong quá
trình thực hiện dự án, chủ nhiệm dự án thấy nội
dung nào cần thay đổi so với thuyết minh đã được
phê duyệt thì phải có văn bản chính thức để đề nghị
với Bộ KH & CN và Bộ NN& PTNT để xem xét
giải quyết
3
Báo cáo
định kỳ
lần 3
6/2009
- Về cơ bản dự án đã triển khai đủ số lượng, chất
lượng các nội dung theo thuyết minh dự án phê
duyệt

30/12/09
Chủ nhiệm dự án đã thực hiện được các nội dung
theo đúng thuyết minh đã được phê duyệt.
Chủ nhiệm dự án khẩn trương thực hiện các nội
dung đã được phê duyệt và các quy trình phải được
đánh giá thông qua Hội đồng chuyên nghành…Chủ
nhiệm dự án và cơ quan chủ trì dự án phải thực
hiện chi tiêu tài chính theo đúng quy định Nhà nước
6
Báo cáo
định kỳ
lần 6
7/2010
- Cho đến nay (30/6/2010) thời gian thực hiện dự
án đã hết. Về cơ bản dự án đã triển khai đủ số
lượng, chất lượng các nội dung theo đúng thuyết
minh dự án được phê duyệt.
- Chủ trì đề tài cần hoàn thiện ngay các quy trình để
nghiệm thu cấp cơ sở dự án này.
- Cần nhanh chóng yêu cầu kế toán trưởng cũ đã
chuyển cơ
quan về hoàn thiện nốt phần thanh quyết
toán chứng từ tài chính của dự án.
- Cố gắng hoàn thành chỉ tiêu hoàn trả 60% vốn
cho nhà nước theo đúng kế hoạch.
7
Nghiệm
thu cấp
cơ sở
8/2010
TS. Bạch Mạnh Điều TS. Phạm Công Thiếu
1
MỞ ĐẦU
1. Đặt vấn đề
Nghiên cứu sử dụng khoáng tự nhiên (bentonite, zeolite) trong lĩnh vực thức ăn
và dinh dưỡng gia súc được các nhà khoa học của nhiều nước trên thế giới quan
tâm. Bentonite và zeolite ngoài việc cung cấp các khoáng chất có giá trị dinh
dưỡng, còn có tính hấp phụ và trao đổi cation.
Người ta đã xác định vai trò của bentonite và zeolite tác động tích cực đến quá
trình tiêu hoá: Khi phối trộn trong thức ăn công nghiệp có vai trò như chất kết
dính tạ
o viên đồng thời kìm hãm sự phát triển nấm mốc; Trong đường tiêu hóa
có tác dụng hấp phụ các độc tố Aflatoxin và một số vi khuẩn gây bệnh đồng thời
kích thích việc tiêu hóa, hấp thu dinh dưỡng trong thức ăn làm tăng hiệu quả sử
dụng thức ăn chăn nuôi…
Ở Việt Nam, việc sử dụng khoáng tự nhiên (bentonite, zeolite) trong lĩnh vực
dinh dưỡng thức ăn chăn nuôi ở mức độ áp dụng kết qu
ả nghiên cứu của nước
ngoài vào điều kiện chăn nuôi tại Việt Nam. Kết quả nghiên cứu tại Viện Chăn
nuôi năm 2006 đã xác định tỷ lệ bổ sung khoáng tự nhiên mức 3% và 5% trong
khẩu phần thức ăn chăn nuôi bò thịt, lợn thịt, vịt thịt, gà thịt và sinh sản đã chứng
tỏ hiệu quả kinh tế rõ rệt về tăng năng suất và nâng cao hiệu quả
kinh tế chăn
nuôi. Tuy vậy hoàn thiện kỹ thuật chế biến và sản xuất khoáng tự nhiên của Việt
nam cần phải tiến hành theo các bước đầy đủ:

Sét bentonite chủ yếu gồm các khoáng vật của nhóm montmorilonite Al
2
(Si
4
O
10
)(OH)
2.
n H
2
O. Sự tạo thành benonite liên quan với sự biến đổi hoá học
của tuf và tro núi lửa. Bentonite có cấu trúc tinh thể đa dạng. Tính chất cơ bản
của bentonite là khả năng trương nở lớn trong nước (do mạng lưới tinh thể của
bentonite có thể mở rộng cùng với tăng hàm lượng nước lên 6-30%), có tính hấp
phụ vả trao đổi cation cao. Cấu trúc tinh thể của bentonite rất phức tạp tạo thành
tầng lớp, có th
ể có cấu trúc kín hoặc khung phụ thuộc vào quá trình hình thành
và không tạo thành dây phân tử như cấu trúc của zeolite.
Khoáng sét tồn tại trong tự nhiên ở dạng các lớp mỏng, có kích thước nhỏ, có
tính dẻo, dễ phân tán trong nước. Chúng liên kết nhau bằng lực Van- der- Walls. 3
Bằng các phương pháp nghiên cứu cấu trúc người ta biết được khoáng sét là một
loại aluminosilicat được cấu tạo từ các tứ diện ôxit silic sắp xếp thành mạng tứ
diện hình lục giác, liên kết với các mạng bát diện (MeO
6
). Tất cả các loại khoáng
sét đều chứa hai nguyên tố silic và nhôm, ngoài ra còn chứa các nguyên tố Fe,
Mg, K và một lượng nhỏ Na, Ca, nhôm là nguyên tố lớn thứ hai sau silic trong

(A
O
)
Sét không
trương nở
Thành phần hóa
học chính
d
001
(A
O
)
Beidellit Si. Al 17 Glauconit Si. K. Fe
2+
. Fe
3+
10
Montmorillonit
Si. Al (Mg. Fe
2+

lượng nhỏ)
17 Celadonit
Si. K. Fe
2+
. Fe
3+
. Mg.
Al
10
Hình 1.2. Mạng tứ diện silic

←
Oxi đáy O : Oxi ; Ion Silio: Cation Me (Al. Mg. Fe )
O: Oxi đáy •: Ion silíc
Hình 1.3. Sự sắp xếp “lỗ” sáu cạnh của oxi 5
Trong tứ diện silic, bốn nguyên tử oxi bao quanh một nguyên tử silic nằm ở tâm,
đây là đơn vị cấu trúc cơ bản nhất, Silic có thể bị thay thế bởi nhôm và đôi khi
có thể bằng Fe3+. Tất cả các anion trong tứ diện đều là oxi. Các tứ diện SiO4
liên kết thành mạng tứ diện qua một nguyên tử oxi gọi là nguyên tử oxi chung.
Các nguyên tử oxi góp chung nằm trên một mặt phẳng được gọi là oxi đáy. Các
nguyên tử oxi ở
cuối mạng tứ diện gọi là oxi đỉnh (Hình 1.2). Các nguyên tử oxi
đáy liên kết và sắp xếp sao cho tạo nên một "lỗ" sáu cạnh mà mỗi đỉnh là nguyên
tử oxi. (hình 1.3).
Trong lớp bát diện, cation nằm ở giữa các anion thường là Al
3+
, Mg
2+
, Fe
2+
đôi

Đại diện cho nhóm náy là clorit
6
Hình 1.4. Liên kết tứ diện và bát diện qua anion oxy

Trong cùng một cấu trúc có 2 dạng diocta và triocta. Đối với dạng diocta, trong
mạng bát diện cứ 3 vị trí tâm, bát diện có 2 vị trí bị chiếm bởi ion hóa trị 3
(thông thường là Al3+) còn 1 vị trí bị bỏ trống. Trong khi đó dạng triocta mỗi vị
trí tâm bát diện đều bị chiếm bởi 1 ion hóa trị 2 (Mg2+). Sự kết hợp lý tưởng của
mạng tứ diện và bát diện cho cấu trúc cân bằng về điện tích. Tuy nhiên trong
thực tế cation trong tâm t
ứ diện hoặc bát diện bị thay thế bằng cation có hoá trị
nhỏ hơn, vì thế tạo ra điện tích âm trên bề mặt, sự thay thế này gọi là thay thế
đồng hình, ví dụ silíc trong tứ diện bị thay thế bởi sắt hay trong bát diện nhôm bị
thay thế bằng magie.
Điện tích âm trên bề mặt sẽ được trung hòa bằng các cation Ca2+, Na+, K+,
các cation này có thể bị thay thế bằng các cation khác, vì vậy chúng được gọi là
cation trao đổi.
Kh
ả năng thay thế của cation trao đổi phụ thuộc vào các yếu tố sau (Ninh Thị
Len và cs, 2006) [18]

Oxi đáy
Oxi đỉnh
Oxi và hiđroxin
Oxi đỉnh
Tứ di
ệ

ứ diện0
Hình 1.5a: Cấu trúc diocta 1: 1 (Kaolanh)
Hình 1.5b: Cấu trúc triocta 2:1+1 (Clorit )
Ca. Mg. Na. K Điện tích
Lớp hidrat << 1
Si Tứ diện 0
Al. R
2+
Bát diện<<1
92
R
2+
Hình 5c: Cấu trúc diocta 2:1 (Montmorillonit)
Si
M
g
Si
Al