- Luận văn tốt nghiệp -
Nguyễn Huyền Trang
Lời cảm ơn
Lời đầu tiên trong luận văn này, tôi xin chân thành cảm ơn các thầy cô
giáo Khoa Giáo dục tiểu học - trờng Đại học S phạm Hà Nội, đặc biệt là Tiến
sĩ Phó Đức Hoà và Thạc sĩ Đào Quang Trung đã trực tiếp hớng dẫn và tận
tình giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện đề tài này.
Tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới ban giám hiệu, các giáo viên và các
em học sinh của trờng Tiểu học Cát Linh đã nhiệt tình cộng tác và giúp đỡ tôi
trong thời gian vừa qua. Đồng thời tôi cũng gửi lời cảm ơn những ngời bạn đã
cổ vũ và giúp đỡ tận tình cho tôi ngay từ những ngày đầu nghiên cứu.
Mặc dù có nhiều cố gắng nhng đứng dới góc độ là một sinh viên nên
trong quá trình nghiên cứu và thực hiện đề tài tôi không thể tránh khỏi những
thiếu sót. Vì vậy, sự đóng góp chân thành của các thầy cô và các bạn là món
quà quý nhất dành cho tôi.
Hà Nội, tháng 6/2002
Tác giả:
Nguyễn Huyền Trang
1
- LuËn v¨n tèt nghiÖp -
NguyÔn HuyÒn Trang
phÇn më ®Çu
2
- LuËn v¨n tèt nghiÖp -
NguyÔn HuyÒn Trang

3
- Luận văn tốt nghiệp -
Nguyễn Huyền Trang
I. lý do chọn đề tài
Giáo dục là thớc đo của sự phát triển, sự tiến bộ và văn minh của mỗi xã

học algorit hoá, dạy học chơng trình hoá Việc sử dụng các phơng pháp này
đặc biệt là dạy học chơng trình hoá sẽ góp phần nâng cao chất lợng và hiệu
quả đào tạo, tích cực hoá hoạt động nhận thức của học sinh. Tuy nhiên các ph-
ơng pháp này vẫn cha đợc sử dụng rộng rãi trong nhà trờng tiểu học do nhiều
nguyên nhân.
Thứ nhất, giáo viên còn cha nhận thức một cách đúng đắn và đầy đủ về
đổi mới phơng pháp dạy học. Họ cho rằng đổi mới phơng pháp theo hớng lấy
học sinh làm trung tâm đơn thuần chỉ là sử dụng nhiều phơng pháp hỏi - đáp,
cho học sinh đọc trớc sách giáo khoa để tới lớp nhắc lại những điều đã học
nhằm củng cố kiến thức. Thậm chí, một số giáo viên còn cho rằng họ là nguồn
duy nhất truyền thụ kiến thức cho học sinh chứ không nghĩ rằng học sinh có
thể tiếp thu kiến thức từ nhiều nguồn khác nhau. Chính điều này đã khiến họ
khó hoà nhập vào xu thế đổi mới phơng pháp.
Thứ hai, sự thiếu thốn và hạn chế về cơ sở vật chất cũng là nguyên
nhân cản trở việc sử dụng rộng rãi các phơng pháp mới trong nhà trờng s
phạm nói chung và nhà trờng tiểu học nói riêng.
Thứ ba, bản thân các nhà trờng cũng cha đợc trang bị đầy đủ và kịp thời
những cơ sở lý luận cần thiết về các phơng pháp dạy học tích cực cho các cán
bộ, giáo viên của trờng.
Những nguyên nhân kể trên đã cho ta thấy việc nghiên cứu và đa các
phơng pháp dạy học mới vào sử dụng trong nhà trờng là hết sức cần thiết.
Trong phạm vi hạn hẹp của luận văn tốt nghiệp, chúng tôi chỉ dừng lại ở
nghiên cứu việc sử dụng phơng pháp dạy học chơng trình hoá ở nhà trờng tiểu
học với tên đề tài: Nghiên cứu việc sử dụng phơng pháp dạy học chơng
trình hoá với sự hỗ trợ của phần mềm Power Point thông qua môn Tiếng
Việt ở Tiểu học .
II. Mục đích nghiên cứu
5
- Luận văn tốt nghiệp -
Nguyễn Huyền Trang

VII. Phơng pháp nghiên cứu
1. Phơng pháp nghiên cứu tài liệu.
2. Phơng pháp điều tra.
3. Phơng pháp quan sát.
4. Phơng pháp thực nghiệm.
5. Phơng pháp lấy ý kiến chuyên gia.
7
- Luận văn tốt nghiệp -
Nguyễn Huyền Trang
Chơng I
Cơ sở lý luận của dạy học ch-
ơng trình hoá trong nhà tr-
ờng tiểu học
8
- Luận văn tốt nghiệp -
Nguyễn Huyền Trang
I. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Con ngời trong mỗi một giai đoạn lịch sử nhất định là sản phẩm của nền
giáo dục xã hội tơng ứng. Để có thể tạo ra những con ngời đáp ứng đợc yêu
cầu, đòi hỏi của xã hội các nhà giáo dục cần phải có những phơng pháp dạy
học phù hợp. Trên thực tế, một phơng pháp dạy học ra đời bao giờ cũng căn cứ
trên nhu cầu của ngời học, của xã hội và xuất phát từ ý tởng của con ngời. Ph-
ơng pháp dạy học rất quan trọng vì đó là con đờng truyền tải tri thức, kỹ năng
cần thiết cho học sinh giúp học sinh có những hiểu biết để từ đó có những
ứng xử phù hợp với thực tiễn xã hội. Vì vậy có thể nói, phơng pháp dạy học
luôn là vấn đề quan tâm hàng đầu của các nhà giáo dục. Đứng trên những góc
độ, quan điểm nhìn nhận khác nhau, mỗi nhà giáo dục lại đa ra những định
nghĩa khác nhau về phơng pháp.
- Theo I.V.K. Babanxki: Phơng pháp dạy học là phơng thức hoạt động
có liên hệ qua lại giữa giáo viên và học sinh, một hoạt động đã đợc sắp đặt,

Skinner.B.P sáng tạo ra. Sau đó nó đợc du nhập và phát triển mạnh mẽ ở nhiều
nớc trên thế giới đặc biệt là ở các nớc phát triển. Có rất nhiều quan điểm khác
nhau về bản chất của DHCTH. Một số quan niệm cho rằng DHCTH là một
hình thức tổ chức dạy học, một số khác lại cho rằng đó là phơng pháp tổ chức
dạy học. Chúng tôi tán đồng với ý kiến thứ hai vì DHCTH bao gồm cách thức
làm việc của giáo viên và học sinh, trong đó giáo viên là ngời soạn thảo chơng
trình, điều khiển, tổ chức học sinh chiếm lĩnh kiến thức còn học sinh là ngời
đợc điều khiển và tự điều khiển bản thân để lĩnh hội kiến thức.
ở nớc ta dạy học chơng trình hoá đợc đề cập tới vào những năm 90.
Năm 2001, sinh viên Trần Thị Thu Hà đã nghiên cứu về việc sử dụng phơng
pháp này trong dạy học Tiểu học với đề tài: Bớc đầu nghiên cứu việc sử dụng
phơng pháp dạy học chơng trình hoá với sự hỗ trợ của phần mềm dạy học
Sketchpad trong dạy học Toán ở Tiểu học.
10
- Luận văn tốt nghiệp -
Nguyễn Huyền Trang
II. dạy học chơng trình hoá với t cách là một phơng
pháp dạy học
1. Khái niệm về phơng pháp dạy học
1.1. Khái niệm về phơng pháp dạy học
Nh trên đã trình bày, chúng ta thấy có rất nhiều quan điểm khác nhau
về phơng pháp dạy học nhng theo chúng tôi, tựu chung lại chúng ta có thể
định nghĩa về phơng pháp dạy học nh sau:
Phơng pháp dạy học là cách thức, là con đờng tổ hợp các hoạt động
dạy của giáo viên, hoạt động học của học sinh nhằm thực hiện mục đích dạy
học đề ra. Đó chính là cung cấp cho học sinh kiến thức, hình thành kỹ năng,
kỹ xảo từ đó hình thành và phát triển nhân cách cho học sinh. (Đặng Vũ Hoạt
- Phó Đức Hoà - Giáo dục học Tiểu học - Trờng ĐHSP Hà Nội).
Phơng pháp dạy học là cái chủ quan, là cách tổ chức hoạt động của giáo
viên của học sinh nhng lại phản ánh cái khách quan là hệ thống tri thức, kỹ

trong dạy học (chẳng hạn nh máy vi tính, máy chiếu) các giáo viên phải
thay đổi phơng pháp dạy học của mình cho phù hợp và có hiệu quả.
Bên cạnh đó, việc sử dụng các phơng pháp dạy học còn phụ thuộc vào
các hình thức tổ chức dạy học. Nhìn chung, các phơng pháp dạy học chỉ phát
huy tối đa u điểm của mình khi đợc sử dụng phối hợp với nhau một cách hợp
lý và phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh cụ thể.
Phơng pháp dạy học phụ thuộc vào trình độ s phạm của từng giáo viên.
Các nhà s phạm đều có thể dễ dàng mô tả phơng pháp dạy học vấn đáp song
sử dụng phơng pháp này sao cho có hiệu quả là tuỳ thuộc vào khả năng của
mỗi ngời. Vì vậy, mỗi giáo viên cần phải không ngừng nâng cao trình độ của
mình để có thể phối hợp tối u các phơng pháp dạy học trong giảng dạy. (Đặng
Vũ Hoạt - Phó Đức Hoà - Giáo dục học Tiểu học - Trờng ĐHSP Hà Nội).
2. Hệ thống các phơng pháp dạy học Tiểu học hiện nay
12
- Luận văn tốt nghiệp -
Nguyễn Huyền Trang
Có nhiều cách phân loại các phơng pháp dạy học. Đứng trên những góc
độ nhìn nhận khác nhau về phơng pháp dạy học, các nhà giáo dục lại đa ra các
cách phân loại phơng pháp dạy học khác nhau. Tuy nhiên, chúng ta có thể
khái quát về hệ thống các phơng pháp dạy học Tiểu học hiện nay nh sau:
Hệ thống các phơng pháp dạy học Tiểu học hiện nay gồm 5 nhóm:
1. Nhóm các phơng pháp dạy học dùng lời và chữ bao gồm:
+ Phơng pháp thuyết trình
+ Phơng pháp vấn đáp
+ Phơng pháp nghiên cứu sách giáo khoa
2. Nhóm các phơng pháp dạy học trực quan bao gồm:
+ Phơng pháp quan sát.
+ Phơng pháp trình bày trực quan
3. Nhóm các phơng pháp dạy học thực hành bao gồm
+ Phơng pháp làm thí nghiệm

Cùng với sự phát triển của khoa học kỹ thuật, việc ứng dụng rộng rãi
các phơng tiện kỹ thuật hiện đại vào giáo dục và dạy học đã dẫn tới việc xuất
hiện các thuật ngữ công nghệ giáo dục, công nghệ dạy học.
Để hiểu rõ về công nghệ giáo dục trớc hết ta hãy tìm hiểu xem công nghệ là
gì.
3.1.1. Khái niệm công nghệ
Công nghệ là khoa học nghiên cứu sự vật, phơng thức, phơng pháp xử lý, chế
tác làm biến đổi trạng thái, tính chất của sự vật nhằm thoả mãn các nhu cầu của con
ngời.
3.1.2. Công nghệ giáo dục
14
- Luận văn tốt nghiệp -
Nguyễn Huyền Trang
Cho tới nay, các nhà giáo dục đã đa ra hai nhóm khái niệm về công
nghệ giáo dục. Đó là công nghệ giáo dục theo nghĩa hẹp và công nghệ giáo
dục theo nghĩa rộng.
Theo nghĩa hẹp, công nghệ giáo dục là quá trình áp dụng các phơng
tiện kỹ thuật và các phơng tiện hỗ trợ vào giáo dục nhằm nâng cao chất lợng
học tập của học sinh (Đặng Vũ Hoạt). Nh vậy, công nghệ giáo dục chỉ đợc
xem nh là việc sử dụng các phơng tiện kỹ thuật trong dạy học chứ không quan
tâm tới việc thiết kế quá trình dạy học cũng nh những điều kiện để có thể tiến
hành quá trình này một cách thuận lợi.
Trong khi nghiên cứu và áp dụng các thành tựu của khoa học vào giảng
dạy, các nhà giáo dục đã có cách nhìn mới về công nghệ giáo dục và từ đó
khái niệm công nghệ giáo dục ngày càng đợc mở rộng và hoàn thiện.
Theo nghĩa rộng, công nghệ giáo dục là một khoa học nghiên cứu về
giáo dục xác lập các nguyên tắc hợp lý của hoạt động đào tạo và các điều
kiện thuận lợi nhất để tiến hành quá trình đào tạo cũng nh xác lập các phơng
pháp và phơng tiện có hiệu quả nhất để đạt đợc mục tiêu (Đặng Vũ Hoạt - Lý
luận dạy học đại học). Nói một cách khác, công nghệ giáo dục là một hệ

công nghệ hoá quá trình dạy học.
Theo quan điểm của công nghệ giáo dục, quá trình dạy học gồm có 4
thành tố cơ bản:
- Đầu vào (nguyên liệu): là trình độ ban đầu của học sinh trớc khi bớc
vào quá trình dạy học (năng lực, phẩm chất). Khi xác định đầu vào cần căn
cứ vào những đặc điểm tâm sinh lý, khả năng của học sinh so với yêu cầu của
đầu ra để có thể tổ chức quá trình dạy học có hiệu quả.
- Đầu ra mong muốn (mục đích, mục tiêu của dạy học) sản phẩm sản
xuất ra cần phải đạt đợc những yêu cầu mà mục đích và mục tiêu dạy học đề
ra hay nói cách khác là đáp ứng đợc yêu cầu, đòi hỏi của xã hội. Đầu ra ở đây
là một sản phẩm đặc biệt. Nó cần phải có sự mềm dẻo, linh hoạt để thích ứng
với cuộc sống không ngừng biến động.
- Các phơng pháp, phơng tiện kỹ thuật phục vụ cho dạy học.
16
- Luận văn tốt nghiệp -
Nguyễn Huyền Trang
Theo quan điểm của công nghệ dạy học đây là công cụ cơ bản để đạt tới
mục đích dạy học. Tuỳ thuộc vào từng môn học cụ thể mà giáo viên sử dụng
các phơng pháp, phơng tiện dạy học khác một cách hợp lý nhằm đạt đợc mục
đích đề ra.
- Đánh giá kết quả dạy học.
Đây là vấn đề đợc các nhà giáo dục rất quan tâm. Công nghệ dạy học
cho phép ta đánh giá đợc kết quả học tập của học sinh thông qua các số liệu
cụ thể. Tuy nhiên, để việc đánh giá học sinh đợc toàn diện chúng ta cần kết
hợp cả đánh giá về mặt định lợng và định tính. Trong khi tiến hành đánh giá
cần sử dụng phối hợp các phơng tiện kỹ thuật hiện đại.
- Nội dung dạy học
Trong thế giới không ngừng biến động của chúng ta, lợng thông tin
hàng năm tăng lên rất nhanh. Vì thế nội dung dạy học cần phải đợc chọn lọc
và cập nhật một cách thờng xuyên. Tuỳ thuộc vào đặc điểm tâm sinh lý và

trong đó nguyên vật liệu cần đợc chuyển hoá là học sinh.
Tình huống sản xuất đó có thể đợc mô tả nh sau:Xét trong một hệ hạn
chế dạy học, ở đầu vào học sinh có trình độ là N và ở trong tình huống A. Qua
quá trình chuyển hoá về nguyên tắc, ở đầu ra học sinh phải đạt đợc một trình
độ N cao hơn N vì khi đó các em đã tiếp thu đợc những kiến thức nhất định
bằng hoạt động tích cực của bản thân. Giả sử nh một giáo viên tiểu học muốn
tổ chức cho học sinh học về trạng ngữ. Khi đó ta có thể sơ đồ hoá tình huống
học tập nh sau:
18
Hoạt động
chuyển hoá
Phơng
tiện
Sự bắt buộc
Đánh giá phản hồi
Đầu vào Đầu ra
- Luận văn tốt nghiệp -
Nguyễn Huyền Trang
- Đầu vào: học sinh ở tình huống A, cha hiểu trạng ngữ là gì, tác dụng và
cách sử dụng trạng ngữ ra sao. Trong khi đó, các em đã biết cách xác định
thành phần câu và viết câu hoàn chỉnh (học sinh ở trình độ N).
- Đầu ra: học sinh đã có những kiến thức nhất định về trạng ngữ, biết đặt
câu có trạng ngữ theo yêu cầu (học sinh có trình độ mong muốn).
- Phơng tiện: là các đồ dùng học tập của học sinh nh thớc kẻ, bút chì
đồ dùng dạy học nh máy chiếu, bảng phụ
- Sự bắt buộc là những điều kiện khách quan nh số học sinh trong lớp,
thời gian, học
Để có thể thiết kế một chiến lợc dạy học hiệu quả điều đầu tiên mà giáo
viên cần quan tâm là xác định chính xác mục tiêu dạy học - đầu ra mong
muốn. Trong quá trình học tập, học sinh phần tích những tình huống khác, so

3.2.2.2. Quá trình dạy học theo quan niệm điều khiển học
Điều khiển học (Cibernetique) là khoa học về sự điều khiển các hệ vận
động phức tạp. Quan điểm cơ bản làm nền tảng cho điều khiển học là một hệ
những vận động thống nhất khi nó thờng xuyên đợc điều khiển.Vào đầu
những năm 40, Notrit Wiener, nhà bác học ngời Mĩ đã sáng lập ra ngành điểu
khiển học với mục đích ban đầu là nghiên cứu, xây dựng một mô hình tơng đ-
ơng giữa hoạt động của các hệ thống nhân tạo và hệ thống tự nhiên. Dần dần,
cùng với sự phát triển của khoa học kỹ thuật và sự biến đổi của thời gian, điều
khiển học đợc chia thành nhiều ngành nhỏ nghiên cứu các lĩnh vực khác:
Các ngành của điều khiển học bao gồm:
- Lý thuyết hệ
- Lý thuyết thông tin
- Lý thuyết điều khiển và điều chỉnh
- Lý thuyết trò chơi
20
- Luận văn tốt nghiệp -
Nguyễn Huyền Trang
- Lý thuyết Algorit
Đứng trên những quan điểm khác nhau các lý thuyết trên nhìn nhận bản
chất của quá trình dạy học ở những góc độ khác nhau.
- Theo lý thuyết hệ, quá trình dạy học là một hệ vận động phức tạp và có
thể điều khiển đợc.
- Theo lý thuyết thông tin, quá trình dạy học là quá trình truyền đạt, xử
lý, lu trữ và vận dụng các thông tin đó.
Theo cách nói của lý luận dạy học hiện đại thì hoạt động dạy của giáo
viên chính là truyền đạt thông tin còn hoạt động học của học sinh chính là xử
lý, lu trữ và vận dụng các thông tin đó. Giả sử giáo viên muốn dạy cho học
sinh một kiến thức về hình học, khi đó nguồn tin chính là những thức mà giáo
viên cần truyền đạt. Song giáo viên (bộ phận truyền tin) không thể truyền
thông tin một cách trực tiếp tới học sinh, do đó thông tin đó cần đợc mã hoá.

lý của kiểu giáo dục chơng trình hoá này tuân theo quy tắc tâm lý của
Descartes: chia nhỏ mỗi khó khăn mà ta cần xem xét thành bao nhiêu phần
nhỏ có thể chia ra đợc, nhng khi tổng kết lại thì thu đợc kết quả giải đáp cao
nhất.
* Phơng pháp dạy học chơng trình hoá
Dạy học chơng trình hoá là một phơng pháp s phạm bao gồm các câu
hỏi theo thứ bậc với kiểm tra tại chỗ lời giải. Lời giải tốt trớc tiên là nền tảng
cho lời giải của câu hỏi tiếp theo. Điều này giúp học sinh có thể kiểm tra ngay
xem nhận định của mình đúng hay sai từ đó có thể sửa chữa ngay những sai
lầm trong t duy, nhận định của bản thân. Qua đó, học sinh lĩnh hội tri thức và
cả cách thức giải quyết một vấn đề.
Dạy học chơng trình hoá đảm bảo mối liên hệ ngợc, mang tính khách
quan, tính điều khiển và cá biệt hoá cao độ học sinh với sự tham gia nhận thức
tích cực của các em.
22
- Luận văn tốt nghiệp -
Nguyễn Huyền Trang
Xét về mặt cấu trúc, nội dung của môn học đợc chia làm những đơn vị
tri thức nhỏ gọi là Ô. Nhiều ô kết hợp thành một bớc. Mỗi một bớc bao giờ
cũng có thể có nhiều Ô khác nhau: Ô thông báo, Ô thao tác (chứa các bài tập
hoặc những câu hỏi vận dụng), Ô liên hệ ngợc (chứa nhiều ô trả lời đúng sai
để thiết lập những mối liên hệ nghịch trong kiểm tra - tự kiểm tra), Ô kiểm tra
(chứa đựng bài kiểm tra).
Hiện nay có hai hệ thống dạy học chơng trình hoá là hệ thống đờng
thẳng (Skinner) và hệ thống phân nhánh (Crowder).
Chơng trình đờng thẳng của Skinner:
Trong chơng trình đờng thẳng của Skinner nội dung bài học đợc chia
thành từng liều tri thức nhỏ và học sinh sẽ lần lợt vợt qua từng liều tri thức
đó. Nếu ở bớc nào đó học sinh làm sai thì các em sẽ quay trở lại bớc trớc đó.
Chơng trình này đòi hỏi tất cả các học sinh đều đi theo một con đờng nhất

thể phát huy năng lực của bản thân. Tuy nhiên, trong chơng trình
phân nhánh, do học sinh lựa chọn các đáp án có sẵn nên đôi khi không
bao quát đợc tất cả các khả năng mà học sinh có thể đa ra. Về mặt này chơng
trình đờng thẳng lại có u điểm hơn.
Ta có thể hình dung chơng trình này qua mô hình sau:
Bớc 1:
24
Nh vậy là con đã nắm đợc khái niệm về trạng ngữ rồi đấy. Trạng ngữ là bộ
phận phụ của câu, bổ sung ý nghĩa cho câu.
Thông tin
Câu trả lời: (Đúng) (Đúng, cha đủ)(Không đúng)
Số 1 Số 2
Số 3
Không
đúng
vì
Cha
đủ
vì DH
CTHg 2
giờ
sáng,
trên đ
ờng
đIuả
cao.
trên các

thông tin ngời ta đã soạn các giáo án theo kiểu dạy học chơng trình hoá trên các
phần mềm dạy học - để giới thiệu cho học sinh tự học - rất tiện dụng và đem lại
hiệu quả cao.
III.Sử dụng phơng pháp dạy học chơng trình hoá kết
hợp với sự hỗ trợ của phần mềm dạy học Power Point
1. Phần mềm dạy học
Chúng ta đang đề cập tới việc sử dụng phơng pháp dạy học chơng trình
hoá kết hợp với sự của phần mềm dạy học. Vậy phần mềm dạy học là gì?
25