PHẦN I : ĐẶT VẤN ĐỀ
1.Lí do chọn đề tài
Lịch sử là môn khoa học nghiên cứu ,tái hiện lại một cách chân thực quá khứ
của xã hội loài người.Trong phạm vi nhà trường ,lịch sử là môn học có tác dụng
tốt nhất trong việc giáo dục đạo đức truyền thống yêu nước của dân tộc cho học
sinh ,hơn thế nữa là sự biết ơn sâu sắc ,kính trọng không chỉ đối với ông cha ,các
vị anh hùng dân tộc mà còn là sự biết ơn ,kính trọng đối với những người có
cống hiến lớn cho nhân loại .
Mặc dù có tầm ảnh hưởng quan trọng trong việc giáo dục thế hệ trẻ .Song
thực tế đáng buồn hiện nay là đa số học sinh không thích học môn lịch sử ,xem
nhẹ môn lịch sử ,các em tiếp thu kiến thức lịch sử một cách hời hợt ,thiếu chính
xác ,thiếu hệ thống ,có một số em có tinh thần học tập với môn học này thì gặp
phải khó khăn như :Học trước quên sau ,hoặc học xong rồi không nhớ gì cả
,hoặc có khi học thuộc rồi nhưng vẫn lúng túng trong quá trình làm bài Điều
này dẫn đến kết quả học tập môn lịch sử cũng như kết quả thi của các em trong
những năm gần đây qua các kì thi điểm rất thấp .
Nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên theo tôi xuất phát từ cả người dạy và
người học .Đối với giáo viên ,thực tế nhiều giáo viên chưa chuyên tâm đầu tư
vào việc nghiên cứu để tìm ra những phương pháp giảng dạy và học tập tốt ,phù
hợp cho từng đối tượng học sinh,chưa phát huy được tính tích cực ,sáng tạo,chủ
động tiếp thu kiến thức của học sinh ,mà chủ yếu vẫn vận dụng những phương
pháp dạy học truyền thống đọc chép ,biến giờ học sử thành giờ học nhàm chán
đối với học sinh Còn đối với học sinh ,từ thực tế dạy học đó ,nhiều học sinh cho
rằng môn sử là môn học có nhiều sự kiện ,khó học ,khó nhớ ,điều đáng buồn là
đa số các em cho rằng không hứng thú trong việc học môn lịch sử ,hoặc có số ít
học sinh có tâm huyết với môn học này thì lại khó khăn trong việc chưa tìm ra
được phương pháp học-nhớ phù hợp,chưa biết cách hệ thống kiến thức để có cái
nhìn tổng quát ,điều này dẫn đến tình trạng học sinh chán học và thờ ơ trong việc
tiếp thu kiến thức lịch sử .
Để phần nào khắc phục đựơc tình trạng trên ,qua thực tế giảng dạy nhiều năm
,bản thân tôi rút ra được một số kinh nghiệm trong dạy học lịch sử ,một trong

đối với những trường vùng cao ,trong điều kiện học tập còn nhiều khó khăn và
thiếu thốn ,thì việc sử dụng phương pháp này để ôn tập cho các em là rất phù
hợp .
2.Thực trạng vấn đề
Như trên đã nói do đặc thù của bộ môn lịch sử là môn học có nhiều sự kiện
,niên đại nên rất khó học, khó nhớ ,đặc biệt đối với các em học sinh khối 12 ,việc
ôn luyện kiến thức môn lịch sử chuẩn bị cho các kì thi :tốt nghiệp,đại học là
vấn đề thường xuyên đối với các em ,nhất là những em theo khối c.Tuy nhiên
thực tế hiện nay nhiều em chưa tìm ra được phương pháp học thích hợp, chưa
biết cách hệ thống kiến thức để có thể nhớ lâu ,hiểu sâu kiến thức .Tình trạng
trên dẫn đến học sinh chán học ,học không có hứng thú vì học trước quên sau
,hoặc học nhưng chỉ là qua loa đại khái ,khi thi chỉ chông chờ vào điều may
mắn ,hay bịa viết lung tung ,dẫn đến sai kiến thức lịch sử một cách nghiêm trọng
.
Với học sinh trường THPT Cẩm Thuỷ 3 ,là trường vùng cao ,đa số học sinh là
con em dân tộc thiểu số ,nên việc nhận thức ,tiếp thu kiến thức lịch sử là cả một
vấn đề đối với các em .Vì vậy việc tìm ra được những phương pháp học tập
mới ,hay cho học sinh đòi hỏi giáo viên phải có sự đầu tư nghiên cứu .
2
Thực tế vấn đề sử dụng phương pháp hệ thống hoá kiến thức trong dạy học
lịch sử đã có sách đề cập đến ,tuy nhiên hệ thống kiến thức qua sơ đồ ,bảng biểu
thì ít người đề cập đến ,có chăng chỉ sơ qua hoặc lồng gép.Còn đối với giáo viên
thì một số giáo viên có tâm huyết với nghề đã tìm thấy được việc sử dụng
phương pháp hệ thống hoá kiến thức lịch sử bằng sơ đồ ,bảng biểu là phương
pháp học tập hữu ích cho học sinh ,nên rất đầu tư cho việc tìm hiểu ,nghiên cứu
phương pháp này ,đặc biệt với phương pháp này càng thuận tiện hơn khi sử dụng
công nghệ thông tin .Tuy nhiên ,vẫn còn một số giáo viên quan niệm sai lệch cho
rằng việc sử dụng phương pháp này mất nhiều thời gian đầu tư nên chỉ hệ thống
bằng cách trình bày xuông ,hoặc nếu có sử dụng chỉ là qua loa đại khái ,mà
không giúp học sinh thấy được từ việc hệ thống hoá kiến thức qua sơ đồ ,bảng

trong từng mục ,từng bài ,hoặc từng chương ,biết cách khái quát kiến thức .Từ
đó giúp các em hạn chế được tình trạng nhầm lẫn kiến thức giữa các bài ,các
chương Mặt khác ,qua đó còn giúp các em có thể phát huy được tính tư duy
,logic vấn đề ,phân tích được sự kiện ,hiểu rõ được bản chất của vấn đề ,mối
quan hệ kiến thức trong bài ,trong chương .Từ đó giúp các em hứng thú hơn
trong học tập môn lịch sử .Tuy nhiên với phương pháp này ,giáo viên phải lưu ý
với học sinh chỉ được sử dụng trong vở ghi hoặc trong quá trình học ,tuyệt đối
không được sử dụng trong bài kiểm tra hoặc thi khi đề không yêu cầu .
*Hệ thống hoá kiến thức theo bảng biểu:
Phương pháp này thường được áp dụng cho những bài ôn tập ,tổng kết ,hoặc
những nội dung mang tính chất so sánh, liệt kê các sự kiện .Phương pháp hệ
thống này giúp các em liệt kê được các sự kiện chính trong từng mục ,từng bài
,hoặc từng chương ,hoặc giúp các em có thể so sánh ,đối chiếu giữa nội dung này
với nội dung kia ,giai đoạn này ,giai đoạn khác ,đặc biệt với phương pháp này
sẽ giúp các em khắc phục được tình trạng nhầm lẫn kiến thức giữa nội dung sự
kiện này với nội dung sự kiện khác ,kiến thức trọng tâm giai đoạn lịch sử này với
giai đoạn lịch sử khác Từ đó giúp các em hiểu sâu được bản chất của lịch sử
,quy luật phát triển của lịch sử và nhất là hiểu được ý nghĩa của việc học môn
lịch sử và dần yêu thích môn lịch sử hơn .Với phương pháp này giáo viên cũng
có thể lưu ý với học sinh có thể sử dụng vào bài kiểm tra ,bài thi khi đề bài yêu
cầu .
b/Cách thức thực hiện :
* Đối với phương pháp sơ đồ hoá kiến thức :
Trong dạy học lịch sử ,đặc biệt trong phần lịch sử Việt Nam giai đoạn (1919-
1945) có nhiều sự kiện và nội dung kiến thức nên nhiều học sinh không thể nhớ
hết được ,thậm chí hay nhầm lẫn .Vậy việc sử dụng phương pháp này sẽ giúp
các em tránh được tình trạng trên ,đồng thời phát huy tích tích cực và tư duy
logíc của học sinh.Qua sơ đồ học sinh có biểu tượng để nắm được kiến thức
trọng tâm ,trên cơ sở đó phân tích được từng sự kiện lịch sử . Phương pháp sơ
đồ hoá kiến thức này có thể vận dụng trong từng mục ,từng bài hoặc từng

-Đối
tượng
của
CM
VN
Đ/C
vừa
và
nhỏ
-có
tinh
thần
dân
tộc
Lực
lượng
CM
đông
đảo
và
chủ
yếu
TS
Mại
Bản->
đối
tượng
của
CM
VN

3 tổ
chức
CM
TVCMĐ
VNQDĐ
Thành lập
Hoạt động
NAQ thành lập Hội(6/1925)
-Mở lớp huấn luyện, ra báo
TN ,xuất bản Đường CM,
,phong trào VSH
Trên cơ sở hạt nhân Nam
Đồng Thư Xã (25/12/1927 tổ
chức thành lập .
Một số chuyển sang Hội
TN ,số còn lại tiến tới thành
lập Đảng VS
Qua nhiều lần đổi tên
(7/1928) lấy tên TVCMĐ
Thành lập
Thành lập
Hoạt động
Hoạt động
Kết nạp bừa bãi ,thiếu KH
,ám sát cá nhân ,đỉnh cao k/n
Yên Bái -> thất bại
NAQ thành lập Hội(6/1925)
ĐD Cộng sản
Đảng
An Nam CS

cộng sản Đảng ,An Nam cộng sản Đảng và Đông Dương cộng sản liên Đoàn .Ba
tổ chức ra đời hoạt động không thống nhất ,nên yêu cầu cần phải hợp nhất các tổ
chức thành Đảng cộng sản duy nhất .Trước tình hính đó ,Nguyễn Ái Quốc đã về
Trung Quốc triệu tập Hội nghị thành lập Đảng (6/1-8/2/1930).Đảng cộng sản
Việt Nam ra đời có ý nghĩa to lớn đối với cách mạng Việt Nam .
Từ chỗ khái quát chung nhất kiến thức trong phạm vi toàn bài ,học sinh sẽ tự
phân tích ,trình bày những chi tiết nhỏ tiếp theo trong từng vấn đề .Với sơ đồ này
học sinh có biểu tượng trong đầu về kiến thức , cách học này học sinh sẽ rất dễ
hiểu và dễ nhớ .
Ví dụ 3 : Khi học xong chương 2 : Lịch sử Việt Nam giai đoạn 1930-1945 ,giáo
viên có thể hướng dẫn học sinh hệ thống kiến thức một cách tổng quan ,hiểu rõ
được quy luật phát triển của lịch sử ,thấy được mối quan hệ logíc giữa các giai
đoạn lịch sử và đặc biệt hiểu được một cách khái quát nhất trọng tâm kiến thức
của cả chương ,từ đó xác định được những vấn đề cơ bản của từng bài và tránh
được tình trạng nhầm lẫn kiến thức giữa bài này với bài kia.
7
PTCM 1939-1945
PTDC 1936-1939
-Nhật đảo chính Pháp
đảng chủ trương k/n
từng phần
-Nhật bị đồng minh
đánh bại.Tổng k/n
bùng nổ
CTTG2 bùng nổ
,Pháp thực hiện
c/thời chiến ->Đảng
chuyển hướng chỉ
đạo chiến lược CM
trong HN6,HN8

sau k/n Yên Bái
-Đảng cCS Việt Nam
ra đời
-Khẳng định đường lối
của Đảng
-Xây dựng liên minh
công –nông
-Thành lập chính quyền
XV
-Là cuộc diễn tập đầu
tiên
Đảng CS Việt Nam
ra đời (3/2/1930)
8
Qua sơ đồ trên học sinh sẽ khái quát được kiến thức của toàn bộ chương 2
,có cái nhìn tổng quan về lượng kiến thức trọng tâm trong từng giai đoạn lịch
sử .Từ đó thấy được quy luật phát triển của lịch sử một cách rõ nét .Cụ thể như
sau : Từ khi Đảng cộng sản VN ra đời ,trực tiếp lãnh đạo phong trào CMVN qua
các thời kì 1930-1931,1932-1935,1936-1939,đặc biệt 1939-1945,mỗi thời kì có
một nhiệm vụ khác nhau nhưng tựu chung lại nó là các cuộc diễn tập chuẩn bị
cho CMT8 thành công .Đặc biệt qua sơ đồ này học sinh còn thấy được vai trò to
lớn của Đảng qua các thời kì phát triển cũng như thoái trào.Từ cái nhìn khái quát
trên học sinh có biểu tượng để phân tích triển khai những ý cơ bản trong bài .
*Đối với phương pháp bảng biểu hoá kiến thức :
Phương pháp này giáo viên có thể hướng dẫn các em trong những bài tổng
kết ,ôn tập , liệt kê sự kiện ,hoặc những nội dung khác nhau để so sánh .Với kiểu
phương pháp này giúp học sinh liệt kê được toàn bộ những sự kiện chính trong
bài theo các mốc thời gian ,hoặc có thể so sánh nội dung này với nội dung kia ,từ
đó tránh được tình trạng nhầm kiến thức hoặc thiếu các sự kiện .
Ví dụ 1 : Bài 14 mục III:Hoạt động của Nguyễn Ái Quốc .Sau khi trình bày

-cơ sở CM tan vỡ
.PTCM tạm lắng
-Đấu tranh giữ
vững lập trường
của Đảng
-ĐH lần nhất của
Đảng (3/1935) ->
PTCM phục hồi
-T/đ khủnghoảngKT
-Pháp khủng bố
trắng sau k/n Yên
Bái
-Đảng CSVN ra đời
-Khẳng định đường
lối của Đảng
-Xây dựng liên
minh công –nông
-Thành lập cq XV
-Là cuộc tập dượt
lần1
9
Giai đoạn
Nội dung
1930-1931 1936-1939
Kẻ thù Đế quốc và PK Phản động Pháp và tay sai
Nhiệm vụ Chống đế quốc và PK
giành độc lập cho dân tộc
và RĐ cho dân cày
Chống phát xít ,chống chiến
tranh ,chống bọn phản động

-ĐD:Pháp và tay sai ra
sức bóc lột nhân ĐD-
>mâu thuẫn dân tộc gay
gắt
->11/1939 HNBCHTW
Đảng được triệu tập
-TG:CMCTTG2 bước sang
năm thứ 3->6/1941 Đức
tấn công liên Xô
-CATBD:Nhật mở rộng xâm
lược TQ và nhảy vào ĐD
-Đ D:Nhật –Pháp câu kết với
nhau thống trị nhân dân Đ D-
> mâu thuẫn dân tộc gay
gắt >5/1941 NAQ triệu tập
HNBCHTW Đảng lần VIII
Nội dung -Nhiệm vụ :giương cao
ngọn cờ đánh đuổi đế
quốc và tay sai làm cho
ĐD hoàn toàn độc lập
-Khẩu hiệu : Tạm gác
khẩu hiệu CMRĐ ,dề ra
khẩu hiệutịch thu RĐ
-Nhiệm vụ : Tiếp tục giương
cao ngọn cờ gpdt,chống Pháp
-Nhật
-Khẩu hiệu ;Tiếp tục tạm gác
khẩu hiệu CMRĐ ,đề ra khẩu
hiệu giảm tô ,giảm tức
-Phương pháp CM : Đi từ

8/1945)
Trên đây là một số bài minh hoạ sử dụng phương pháp hệ thống hoá kiến
thức qua sơ đồ ,bảng biểu .Với phương pháp này giáo viên có thể áp dụng được
trong tất cả các bài học ở chương trình lịch sử lớp 12.
c/Kết quả thực hiện :
Qua gần 10 năm giảng dạy ở trường THPT Cẩm Thuỷ 3 ,việc tìm hiểu
nghiên cứu ra những phương pháp học tập mới,phù hợp với đối tượng học sinh
vùng cao,giúp học sinh dễ học ,dễ nhớ là cả một vấn đề trăn trở đối với bản thân
tôi .Trong những năm gần đây ,đặc biệt qua thực nghiệm của năm học 2011-
2012 ở lớp 12a3 tôi thấy việc áp dụng phương pháp này có khả thi ,đa số học
sinh học tập hứng thú hơn ,tiếp thu kiến thức dễ dàng hơn ,đặc biệt nhiều em biết
cách so sánh ,phân tích sơ đồ ,nhìn nhận sự kiện lịch sử một cách tổng quát và
rút ra được quy luật và bài học lịch sử.Điều nay được thể hiện rõ qua kết quả so
sánh sau :
Lớp Sĩ số Giỏi Khá TB Yếu Kém
SL % SL % SL % SL % SL %
12a3 50 05 10 30 60 15 30 0 0 0 0
12a4 49 01 2,0 18 36,7 28 57,1 02 4,1 0 0
11
Như vậy qua bảng đối chiếu ,so sánh trên ta thấy ở lớp 12a3 dạy thực
nghiệm phương pháp hệ thống hoá kiến thức qua sơ đồ bảng biểu ,số học sinh
tiếp thu kiến thức tốt hơn,chủ động hơn ,đặc biệt tỷ lệ % từ TB trở lên đạt
100% ,không có học sinh yếu kém.Ngược lại ở lớp 12a4 tôi không áp dụng
phương pháp này ,kết quả cho thấy ,số học sinh khá ,giỏi ít và chủ yếu là học
sinh TB ,vẫn có học sinh yếu . Từ kết quả thực nghiệm trên ,tôi có thể mạnh
dạn khẳng định rằng phương pháp hệ thống hoá kiến thức qua sơ đồ ,bảng biểu
hoàn toàn có thể áp dụng trong thực tiễn việc dạy và học bộ môn lịch sử ,đồng
thời mang lại hiệu quả học tập cao.
12
PHẦN III :KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT

vụ hữu ích hơn trong việc dạy và học môn lịch sử .
Cẩm Thuỷ ,ngày 20/05/2012
Người viết

Ngô Thị Hà
13
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Sách giáo khoa lịch sử 12 nâng cao -NXBGD
2. Sách giáo viên lịch sử nâng cao 12-Bộ GD&ĐT
3. Trương Ngọc Thơi :Câu hỏi và bài tập lịch sử 12-NXB đại học Quốc gia HN
4. Trương Ngọc Thơi : Học tốt lịch sử 12 nâng cao –NXB Đại học Quốc gia HN
5. Đổi mới việc dạy học lịch sử “Lấy học sinh làm trung tâm”-Hội giáo dục lịch
sử ,NXB Đại học Quốc gia HN
14
MỤC LỤC

Mục Nội dung Trang
I Mở đầu 1
1 Lý do chọn đề tài 1
2 Phạm vi nghiên cứu 1
II Giải quyết vấn đề 2
1 Cơ sở lý luận 2
2 Thực trạng vấn đề 2
3 Kết quả thực trạng 3
4 Các giải pháp và tổ chức thực hiện 3
III Kết luận và đề xuất 13
Tài liệu tham khảo 14
Mục lục 15
15