SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ỨNG DỤNG BẢN ĐỒ TƯ DUY TRONG
QUẢN LÝ NHẰM NÂNG CAO CHẤT
LƯỢNG GIÁO DỤC Ở TRƯỜNG TRUNG
HỌC SƠ SỞ
MỤC LỤC
Phần 1: MỞ ĐẦU

I. Lý do chọn đề tài
II. Mục đích nghiên cứu
III. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
IV. Giới hạn và phạm vi nghiên cứu của đề tài
V. Giả thiết khoa học
VI. Nhiệm vụ nghiên cứu
VII. Phương pháp nghiên cứu
VIII. Thời gian nghiên cứu
IX.Dự kiến đóng góp mới của đề tài
Phần hai: NỘI DUNG

Chương I. CƠ SỞ LÝ LUẬN

1. Cơ sở lý luận về quản lý

hiện đại hóa. Nghị quyết Đại hội X cũng nhấn mạnh “Giáo dục và đào tạo cùng
với khoa học và công nghệ là quốc sách hàng đầu, là nền tảng và động lực thúc
đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước”. Để đáp ứng yêu cầu to lớn, cấp
bách về việc phát triển nguồn nhân lực, nâng cao nguồn nhân lực con người cần
tạo chuyển biến cơ bản toàn diện về giáo dục và đào tạo, đặc biệt là nâng cao
chất lượng dạy và học.
Những năm gần đây, giáo dục Việt Nam đã có những bước tiến vượt bậc,
đã thu dần khoảng cách với các nước trong khu vực. Tuy nhiên giáo dục và đào
tạo của chúng ta vẫn còn bộc lộ một số hạn chế bất cập. Chất lượng dạy và học
chênh lệch giữa các vùng miền; việc thi cử chưa khách quan, nội dung phương
pháp còn lạc hậu đang là những vấn đề đòi hỏi cần được khắc phục nhanh
chóng mới có thể đáp ứng được đòi hỏi của đất nước trong giai đoạn mới.
Trong hệ thống Giáo dục quốc dân, Trung học cơ sở là bậc học hình
thành và phát triển toàn diện nhân cách con người, đặt nền móng vững chắc cho
giáo dục phổ thông, cho toàn bộ hệ thống giáo dục quốc dân, chính vì vậy việc
nâng cao chất lượng giáo dục ở cấp học này có ý nghĩa vô cùng quan trọng.
Giáo dục Trung học cơ sở huyện Sa Pa hiện nay đã đạt được một số
thành tựu bước đầu về chất lượng giáo dục nói chung, chất lượng hoạt động dạy
học nói riêng, tuy vậy kết quả học tập ở các trường vùng dân tộc thiểu số vẫn
còn nhiều hạn chế, tỷ lệ học sinh có học lực yếu còn cao. Với những lí do trên
có thể khẳng định việc nâng cao chất lượng giáo dục trong các nhà truờng nói
chung và trường Trung học cơ sở nói riêng là vấn đề trọng tâm của hoạt động
giáo dục trong các nhà trường, do đó chúng tôi chọn nghiên cứu về đề tài “Ứng
dụng bản đồ tư duy trong quản lý nhằm nâng cao chất lượng giáo dục ở trường
Trung học sơ sở”. Bản đồ tư duy là một trong những phương pháp mới được áp
dụng trong quản lý và giảng dạy, mục tiêu góp phần nâng cao nhận thức và
năng lực về công tác quản lý, tổ chức các hoạt động và giảng dạy đáp ứng yêu
cầu đổi mới của ngành giáo dục.

II. Mục đích nghiên cứu

trường Trung học cơ sở.
3. Đề xuất các biện pháp ứng dụng Bản đồ tư duy trong quản lý nhằm
nâng cao chất lượng giáo dục ở trường Trung học cơ sở.
Khảo sát tính cấp thiết và khả thi của các biện pháp đề xuất.
VII. Phương pháp nghiên cứu
1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận.
Phân tích, tổng hợp, khái quát hóa các tài liệu khoa học và các văn bản
chỉ đạo về ứng dụng Bản đồ tư duy trong công tác quản lý ở các trường
Trung học cơ sở.
2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
2.1. Phương pháp nghiên cứu điều tra bằng các phiếu hỏi.
Phương pháp điều tra bằng các phiếu hỏi nhằm nghiên cứu thực trạng về
việc ứng dụng Bản đồ tư duy trong quản lý chất lượng giáo dục ở các trường
học của Phòng Giáo dục và Đào tạo.
2.2. Phương pháp phỏng vấn.
Phương pháp tổng kết kinh nghiệm:
Bằng tổng kết kinh nghiệm năm học vừa qua, để đánh giá được thực
trạng ứng dụng bản đồ tư duy trong công tác quản lý của các trường, đề xuất
những giải pháp hữu hiệu trong việc ứng dụng Bản đồ tư duy trong quản lý.
2.3. Nhóm phương pháp xử lý số liệu.
Sử dụng các công thức toán thống kê để xử lý các số liệu đã thu thập
được cho đề tài.
VIII. Thời gian nghiên cứu: Tháng 12 năm 2011.
IX. Dự kiến đóng góp mới của đề tài
Đề xuất các giải pháp ứng dụng Bản đồ tư duy trong quản lý phù hợp
hơn góp phần nâng cao chất lượng giáo dục ở các trường Trung học cơ sở.

Phần hai: NỘI DUNG

Chương I. CƠ SỞ LÝ LUẬN

hội, ), trong đó môi trường nhà trường có vai trò quyết định.
b. Vai trò của Giáo dục và Đào tạo
Hiện nay, cuộc cách mạng khoa học công nghệ phát triển ngày càng
nhanh. Kinh tế tri thức có vai trò ngày càng nổi bật trong quá trình phát triển
lực lượng sản xuất. Trong bối cảnh đó, giáo dục đã trở thành nhân tố quyết định
đối với sự phát triển kinh tế xã hội. Các nước trên thế giới kể cả những nước
đang phát triển đều coi giáo dục là nhân tố hàng đầu quyết định sự phát triển
nhanh và bền vững của mỗi quốc gia.
Giáo dục và Đào tạo là một vấn đề hết sức quan trọng trong đời sống
chính trị của mỗi nước, là biểu hiện trình độ phát triển của mỗi nước. Vì vậy,
ngay từ khi giành được chính quyền, Hồ Chí Minh đã chỉ rõ “một dân tộc dốt là
một dân tộc yếu”. Do đó xác định Giáo dục và Đào tạo là một nhiệm vụ quan
trọng của cách mạng Việt Nam.
4. Cơ sở lý luận về Bản đồ tư duy
a. Khái niệm:
Bản đồ tư duy là phương pháp được đưa ra như là một phương tiện
mạnh để tận dụng khả năng ghi nhận hình ảnh của bộ não. Đây là cách để
ghi nhớ chi tiết, để tổng hợp, hay để phân tích một vấn đề ra thành một dạng
của lược đồ phân nhánh.
Bản đồ tư duy còn gọi là sơ đồ tư duy, lược đồ tư duy,…là hình thức ghi
chép nhằm tìm tòi đào sâu, mở rộng một ý tưởng, tóm tắt ý chính của một nội
dung, hệ thống hóa một chủ đề…bằng cách kết hợp việc sử dụng hình ảnh,
đường nét, màu sắc, chữ viết.
b. Vai trò của bản đồ tư duy
Bản đồ tư duy được hiểu là một hình thức ghi chép theo mạch tư duy của
mỗi người bằng việc kết hợp nét vẽ, màu sắc và chữ viết. Đặc biệt đây là một
sơ đồ mở, việc thiết kế Bản đồ tư duy theo mạch tư duy của mỗi người, không
yêu cầu tỷ lệ, chi tiết khắt khe như bản đồ địa lý, có thể vẽ thêm hoặc bớt các
nhánh, mỗi người vẽ một kiểu khác nhau, dùng màu sắc, hình ảnh, các cụm từ
diễn đạt khác nhau, cùng một nôi dung nhưng mỗi người có thể “thể hiện” nó

dục đang có những kết quả vững chắc và đáng phấn khởi. Quy mô trường lớp
học được duy trì và phát triển phù hợp với địa phương. Đội ngũ giáo viên tăng
cả về số lượng và trình độ; cán bộ, giáo viên và nhân viên thực hiện nghiêm túc
quy chế chuyên môn, chấp hành chủ trương đường lối, chính sách pháp luật của
Đảng, Nhà nước, bám trường lớp, nhiệt tình với sự nghiệp giáo dục.
Cơ sở vật chất tiếp tục được tăng cường, đảm bảo điều kiện cho các hoạt
động giáo dục. Công tác tuyển sinh, duy trì số lượng và tỷ lệ chuyên cần học
sinh đảm bảo theo yêu cầu. Chất lượng giáo dục toàn diện học sinh có nhiều
chuyển biến. Công tác xây dựng trường chuẩn Quốc gia đang được triển khai
theo kế hoạch. Duy trì bền vững kết quả đạt chuẩn Quốc gia công tác phổ cập
giáo dục chống mù chữ, phổ cập giáo dục Tiểu học đúng độ tuổi và phổ cập
giáo dục Trung học cơ sở. Công tác xã hội hoá giáo dục được đẩy mạnh và thực
sự có hiệu quả.
2. Thực trạng về giáo dục ở các trường Trung học cơ sở
Đội ngũ cán bộ quản lý còn trẻ, chưa có kinh nghiệm trong công tác quản
lý nên lúng túng trong công tác chỉ đạo điều hành. Việc ứng dụng bản đồ tư duy
trong quản lý còn chậm.
Công tác huy động học sinh ra lớp nâng cao tỷ lệ chuyên cần học sinh ở
một số thời điểm còn thấp, chất lượng giáo dục không đồng đều giữa các vùng,
chất lượng giáo dục chuyển biến chậm. Đa số học sinh là người dân tộc thiểu
số, khả năng tiếp thu bài còn hạn chế.
Hệ thống cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học các trường tuy đã được đầu
tư song chưa đồng bộ. Một số trường còn thiếu về cơ sở vật chất: phòng học bộ
môn, hệ thống máy tính, máy chiếu, đồ dùng dạy học do đó ảnh hưởng đến
công tác triển khai tổ chức thực hiện nhiệm vụ năm học.
Công tác chỉ đạo nâng cao chất lượng ở một số trường chưa thực sự quyết
liệt, thiếu các giải pháp hữu hiệu để nâng cao chất lượng. Còn một bộ phận giáo
viên chưa đáp ứng được yêu cầu đổi mới phương pháp, khả năng vận dụng còn
hạn chế, chưa tích cực trong việc tự bồi dưỡng, nâng cao nghiệp vụ, chuyên
môn.

viên chỉ mới biết sử dụng bản đồ tư duy vào dạy học nhưng chưa khai thác
được triệt để tính năng và hiệu qủa của nó.
Nhiệm vụ đặt ra cho thực trạng trên là đề ra biện pháp hữu hiệu khi ứng
dụng bản đồ tư duy trong quản lý nhằm nâng cao chất lượng giáo dục.

KẾT LUẬN CHƯƠNG II

Các cán bộ quản lý, giáo viên các trường Trung học cơ sở đã được tập
huấn từ Dự án THCS II và Bộ Giáo dục và Đào tạo về việc sử dụng Bản đồ tư
duy nhưng trên thực tế việc áp dụng Bản đồ tư duy vào quản lý và giảng dạy
chưa đáp ứng được yêu cầu nâng cao chất lượng giáo dục ở mỗi nhà trường, do
nhiều yếu tố chủ quan như chưa sử dụng thành thạo Bản đồ tư duy, chưa tâm
huyết với nghề,…Từ thực trạng trên, chúng tôi có cơ sở để đề xuất các giải
pháp ứng dụng Bản đồ tư duy trong quản lý nhằm nâng cao chất lượng giáo dục
ở trường Trung học cơ sở.

CHƯƠNG III. GIẢI PHÁP

Trên cơ sở lý luận và căn cứ vào tình hình thực tế về công tác giáo dục
Trung học cơ sở huyện Sa Pa, kết quả khảo sát việc sử dụng Bản đồ tư duy của
các trường, chúng tôi đề xuất một số biện pháp ứng dụng Bản đồ tu duy trong
quản lý nhằm nâng cao chất lượng giáo dục. Chúng tôi khái quát các giải pháp
bằng Bản đồ tư duy sau:

1.
2.
3.
4.
5.
6.

Làm nổi bật sự việc: Thay cho những từ ngữ tẻ nhạt đơn điệu, sơ đồ Bản
đồ tư duy cho phép chúng ta làm nổi bật các ý tưởng trọng tâm bằng việc sử
dụng những màu sắc, kích cỡ, hình ảnh đa dạng. Đây không chỉ là một bức
tranh đầy màu sắc sặc sỡ thông thường, Bản đồ tư duy giúp tạo ra một bức
tranh mang tính lý luận, liên kết chặt chẽ các vấn đề.
2. Bản đồ tư duy sử dụng cả hai bán cầu não cùng một lúc
Bản đồ tư duy thật sự giúp các cán bộ quản lý tận dụng các chức năng
của não trái lẫn não phải khi sử dụng. Đây chính là công cụ vận dụng được sức
mạnh của cả bộ não. Nếu vận dụng đúng cách, nó sẽ hoàn toàn giải phóng
những năng lực tiềm ẩn trong mỗi người.
II. Ứng dụng Bản đồ tư duy để xác định mục tiêu của nhà trường
trong việc nâng cao chất lượng giáo dục.
Sau khi xác định được mục tiêu, đưa mục tiêu đó vào bản đồ tư duy để
cán bộ quản lý và giáo viên nhà trường thấy được những nội dung trọng tâm, cơ
bản của các hoạt động.
III. Ứng dụng Bản đồ tư duy trong xây dựng kế hoạch
Những năm trước đây, các trường học vẫn thường xuyên xây dựng kế
hoạch hoạt động nhưng những điều mình nghĩ ra, viết ra không nhớ được lâu
trong suốt năm học, do đó chúng tôi chỉ đạo các trường ứng dụng Bản đồ tư
duy vào việc xây dựng các kế hoạch hoạt động của nhà trường, ví dụ:
Kế hoạch của Phòng Giáo dục và Đào tạo Sa Pa

IV. Ứng dụng bản đồ tư duy trong báo cáo kết quả
Nhiều trường thực hiện rất tốt các hoạt động của giáo dục song chưa biết
cách báo cáo, báo cáo chưa nêu bật được những việc nhà trường đã làm và đạt
được. Vậy những kết quả đạt được trong năm học nếu được chọn lọc những
điều cốt lõi nhất, chúng ta sẽ nhận ra được nhà trường đã làm được gì và chưa
làm được gì, từ đó có phương hướng cụ thể trong thời gian tiếp theo.
Trên cơ sở vận dụng chủ trương, đường lối, Nghị quyết của Đảng, pháp
luật của Nhà nước về giáo dục và đào tạo, các kiến thức của các cơ sở lý luận
và thực trạng về hoạt động giáo dục của Phòng Giáo dục và Đào tạo Sa Pa,
chúng tôi đã đề xuất 06 giải pháp quản lý trong ứng dụng Bản đồ tư duy nhằm
nâng cao chất lượng giáo dục ở các trường Trung học cơ sở. Tính cần thiết và
khả thi của các biện pháp đã được khẳng định thông qua khảo nghiệm.

CHƯƠNG IV. KẾT QUẢ

Sau khi áp dụng đề tài nghiên cứu về việc“Ứng dụng Bản đồ tư duy
trong quản lý nhằm nâng cao chất lượng giáo dục ở trường Trung học cơ sở”
chúng tôi đã thu được các kết quả sau:
Số trường sử dụng Bản đồ tư duy trong quản lý và dạy học: 11 trường.
Số trường ứng dụng Bản đồ tư duy vào quản lý các hoạt động giáo dục
của nhà trường: 11 trường.
Số trường ứng dụng Bản đồ tư duy vào quản lý các hoạt động giáo dục
của nhà trường đạt hiệu quả ở mức: 90%.
Số trường gặp một số khó khăn trong thiết kế bản đồ tư duy: 02 trường
a. Đối với các nhà quản lý
Việc ứng dụng Bản đồ tư duy để nâng cao chất lượng dạy học đã giúp
cho mỗi cán bộ quản lý tư duy về công tác quản lý một cách khoa học hơn, có
cái nhìn tổng quát toàn bộ kế hoạch từ chỉ tiêu, phương hướng, biện pháp, và
dễ theo dõi quá trình thực hiện đồng thời có thể bổ sung thêm các chỉ tiêu, biện
pháp, một cách dễ dàng so với việc viết kế hoạch theo cách thông thường.
Bản đồ tư duy có thể vận dụng được với bất kì điều kiện cơ sở vật chất
nào của các nhà trường hiện nay.
b. Đối với giáo viên và học sinh
Ứng dụng Bản đồ tư duy trong dạy học, giúp giáo viên đổi mới PPDH,
có cái nhìn tổng quan nhất về nội dung bài học, qua đó giúp học sinh tập có thói
quen tự tay ghi chép hay tổng kết một vấn đề, một chủ đề đã đọc, đã học theo

mới và hiệu quả, giúp các thầy cô nâng nhận thức cho các em học sinh.
II. Nhận định chung
Chất lượng giáo dục có vai trò quan trọng vì nó phản ánh trình độ dân trí,
hiểu biết của người dân một nước, là nền tảng cho chiến lược phát triển con người.
Việc nâng cao chất lượng giáo dục ở trường Trung học cơ sở là rất cần thiết, nó
góp phần quan trọng trong việc trang bị kiến thức cho các thế hệ tương lai, tạo cho
các em sự tự tin vững chắc bước tiếp con đường học vấn và tích luỹ kĩ năng sống,
có bản lĩnh, có trình độ, có đạo đức, có kiến thức để tham gia lao động sáng tạo đạt
hiệu quả cao nhất về sau. Song trong công tác chỉ đạo việc nâng cao chất lượng
giáo dục ở trường Trung học cơ sở muốn đạt hiệu quả cao, nhà lãnh đạo phải biết
lấy thành quả đạt được của các nhà trường làm thước đo tay nghề của các cán bộ
quản lý.
Công tác nâng cao chất lượng giáo dục đòi hỏi nhà quản lý biết lựa chọn
người có tâm huyết với nghề và không ngừng trau dồi chuyên môn nghiệp vụ để
tự hoàn thiện mình, tích cực tìm tòi các phương pháp, cách thức lãnh đạo phù hợp
và sáng tạo.
III. Khuyến nghị
Cách thức áp dụng đề tài nghiên cứu khoa học: Lựa chọn những giải pháp
thực hiện có hiệu quả triển khai trên diện rộng, phù hợp với từng vùng, từng dối
tượng.
Trên đây là đề tài nghiên cứu khoa học "Ứng dụng Bản đồ tư duy trong
quản lý nhằm nâng cao chất lượng giáo dục ở trường Trung học cơ sở” song chỉ
mang tính chất khái quát. Rất mong được sự đóng góp của đồng chí, đồng nghiệp
để góp phần nâng cao chất lượng giáo dục Trung học cơ sở của huyện Sa Pa ngày
một nâng cao.
Nhóm tác giả
Tổ Trung học cơ sở