Đảm bảo lợi ích kinh tế của ngƣời lao động
trong các doanh nghiệp dệt may ở tỉnh Thái Bình

Phạm Thị Linh

Trƣờng Đại học Kinh tế
Luận văn Thạc sĩ ngành: Kinh tế chính trị; Mã số: 60 31 01
Ngƣời hƣớng dẫn: TS. Tạ Thị Đoàn
Năm bảo vệ: 2011

Abstract: Giới thiệu về đặc trƣng, vai trò của lợi ích kinh tế; các yếu tố cấu thành lợi ích
kinh tế của ngƣời lao động trong các doanh nghiệp và mối quan hệ lợi ích kinh tế giữa
ngƣời lao động và ngƣời sử dụng lao động trong các doanh nghiệp. Phân tích, đánh giá
thực trạng việc thực hiện lợi ích kinh tế của ngƣời lao động trong các doanh nghiệp dệt
may tƣ nhân ở tỉnh Thái Bình những năm qua. Đề xuất phƣơng hƣớng và hệ thống các giải
pháp chủ yếu nhằm đảm bảo ngày càng tốt hơn lợi ích kinh tế của ngƣời lao động trong
các doanh nghiệp dệt may tƣ nhân ở tỉnh Thái Bình.

Keywords: Thái Bình; Lợi ích kinh tế; Ngƣời lao động; Doanh Nghiệp

Content
MỞ ĐẦU

1.Tính cấp thiết của đề tài
Thái Bình là một tỉnh nằm trong vùng kinh tế trọng điểm phía Bắc, có nhiều thuận lợi cho
phát triển kinh tế - xã hội nói chung và phát triển công nghiệp nói riêng, đặc biệt là ngành công
nghiệp dệt may. Trong những năm qua ngành dệt may Thái Bình từng bƣớc trở thành một ngành
công nghiệp mũi nhọn của tỉnh và đã đạt đƣợc những thành tựu đáng kể. Tuy nhiên so với yêu cầu
đặt ra, doanh nghiệp dệt may ở Thái Bình còn những hạn chế nhất định, đặc biệt là hạn chế trong
vấn đề đảm bảo lợi ích kinh tế cho ngƣời lao động làm việc trong các doanh nghiệp dệt may. Điều
này thể hiện qua thực trạng điều kiện lao động của ngƣời lao động trong các doanh nghiệp dệt

Ngoài ra còn một số công trình nghiên cứu, bài báo có liên quan đến vấn đề lợi ích kinh tế
của ngƣời lao động nhƣ “Lợi ích kinh tế - động lực thu hút mọi nguồn lực cho phát triển kinh tế -
xã hội ở Việt Nam hiện nay” của PGS.TS Đào Duy Huân trên Tạp chí Phát triển kinh tế số 200
xuất bản năm 2007; “Vấn đề bảo vệ người lao động trong Bộ Luật lao động” của tác giả Nguyễn
Văn Phần đăng trên Tạp chí Lao động và xã hội số 5 xuất bản năm 1994; “Lợi ích kinh tế - một số
vấn đề lý luận và thực tiễn” của PTS Hồ Tấn Phong đăng trên Tạp chí Phát triển kinh tế số 27
xuất bản năm 1993,…
Nhìn chung, các công trình nghiên cứu nói trên đã tiếp cận vấn đề lợi ích, lợi ích kinh tế, vai
trò của lợi ích trong sự phát triển của xã hội, của con ngƣời và mối quan hệ giữa các lợi ích dƣới
nhiều góc độ khác nhau, nhƣng mới chỉ đề cập đến vấn đề lợi ích một cách chung chung đặt trong
tổng thể các mối quan hệ khác liên quan đến ngƣời lao động và ngƣời sử dụng lao động. Nhìn
chung chƣa có công trình nào nghiên cứu vấn đề lợi ích kinh tế của ngƣời lao động trong các
doanh nghiệp dệt may ở Việt Nam dƣới góc độ kinh tế chính trị, còn nghiên cứu vấn đề này trong

3
phạm vi tỉnh Thái Bình thì cho đến nay chƣa có công trình nào đã công bố. Do đó, nghiên cứu đề
tài này là cần thiết và có ý nghĩa lý luận, thực tiễn.
3.Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
* Mục đích:
Phân tích bản chất lợi ích kinh tế nói chung và lợi ích kinh tế của ngƣời lao động nói riêng
trong nền kinh tế thị trƣờng định hƣớng xã hội chủ nghĩa ở nƣớc ta hiện nay. Đồng thời phân tích,
đánh giá thực trạng việc đảm bảo lợi ích kinh tế của ngƣời lao động trong các doanh nghiệp dệt
may tƣ nhân ở tỉnh Thái Bình trong những năm qua. Từ đó đề xuất phƣơng hƣớng và các giải
pháp chủ yếu nhằm đảm bảo ngày càng tốt hơn lợi ích kinh tế của ngƣời lao động trong các doanh
nghiệp dệt may tƣ nhân ở tỉnh Thái Bình trong thời gian tới.
* Nhiệm vụ:
Để đạt đƣợc mục tiêu trên, luận văn thực hiện các nhiệm vụ cơ bản sau:
- Phân tích đặc trƣng, vai trò của lợi ích kinh tế; các yếu tố cấu thành lợi ích kinh tế của
ngƣời lao động trong các doanh nghiệp và mối quan hệ lợi ích kinh tế giữa ngƣời lao động và
ngƣời sử dụng lao động trong các doanh nghiệp.

nghiệp dệt may tƣ nhân ở tỉnh Thái Bình.
Chƣơng 3: Phƣơng hƣớng, giải pháp cơ bản nhằm đảm bảo lợi ích kinh tế trong các doanh
nghiệp dệt may tƣ nhân ở tỉnh Thái Bình.
Chƣơng 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ LỢI ÍCH KINH TẾ TRONG CÁC DOANH
NGHIỆP

1.1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ LỢI ÍCH KINH TẾ
1.1.1 Các quan niệm về lợi ích kinh tế, bản chất, đặc trƣng và vai trò của lợi ích kinh tế
Trong phần này luận văn trình bày một số quan điểm của tác giả nƣớc ngoài cũng nhƣ các
tác giả trong nƣớc về khái niệm lợi ích kinh tế, mối quan hệ giữa nhu cầu kinh tế và lợi ích kinh tế
. Từ đó tác giả đƣa ra một khái niệm chung nhất về lợi ích kinh tế: “Lợi ích kinh tế là một phạm
trù kinh tế khách quan biểu hiện của quan hệ sản xuất, đƣợc phản ánh trong ý thức trở thành động
cơ thúc đẩy con ngƣời hoạt động kinh tế nhằm thỏa mãn tối ƣu nhu cầu kinh tế của chủ thể tham
gia hoạt động đó”.
Xuất phát từ câu trả lời lợi ích kinh tế là gì, có thể chỉ ra lợi ích kinh tế có những bản chất
và đặc trƣng sau: lợi ích kinh tế là hình thức biểu hiện các quan hệ kinh tế và quy luật kinh tế; lợi
ích kinh tế luôn gắn với nhu cầu kinh tế; lợi ích kinh tế bao giờ cũng mang tính lịch sử và tính giai
cấp.
Việc đảm bảo lợi ích kinh tế có vai trò sau: lợi ích kinh tế là động lực thúc đẩy mọi tiến
bộ xã hội; lợi ích kinh tế là động lực mạnh mẽ thúc đẩy nền kinh tế phát triển, là biện pháp cơ bản
nhất để kích thích tính tích cực, năng động và sáng tạo của ngƣời lao động; lợi ích kinh tế còn có
vai trò quan trọng trong việc củng cố, duy trì các mối quan hệ kinh tế giữa các chủ thể sản xuất
kinh doanh.

5
1.1.2 Hệ thống lợi ích kinh tế ở Việt Nam hiện nay
Đứng trên góc độ toàn xã hội thì hệ thống lợi ích kinh tế ở nƣớc ta hiện nay bao gồm ba
phân hệ lợi ích kinh tế đó là lợi ích kinh tế cá nhân, lợi ích kinh tế tập thể, lợi ích kinh tế xã hội
hay còn gọi là lợi ích kinh tế nhà nƣớc.


6
- Mối quan hệ giữa việc làm, thu nhập và lợi nhuận
- Mối quan hệ giữa đào tạo, bồi dƣỡng tay nghề cho ngƣời lao động với lợi nhuận
- Mối quan hệ giữa điều kiện làm việc, thời gian làm việc, cƣờng độ lao động với năng suất
lao động và lợi nhuận.
Qua phân tích các mối quan hệ giữa các nhân tố lợi ích kinh tế của ngƣời lao động với lợi
ích kinh tế của ngƣời sử dụng lao động ta thấy lợi ích kinh tế của hai chủ thể này vừa mâu thuẫn,
vừa thống nhất với nhau.
1.4 KINH NGHIỆM THẾ GIỚI VÀ TRONG NƢỚC VỀ VIỆC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
LỢI ÍCH KINH TẾ TRONG CÁC DOANH NGHIỆP
1.4.1 Kinh nghiệm thế giới.
- Kinh nghiệm của Trung Quốc
- Kinh nghiệm của Singgapo
1.4.2 Kinh nghiệm trong nƣớc
- Kinh nghiệm của thành phố Hồ Chí Minh
- Kinh nghiệm của Bình Dƣơng
1.4.3 Những bài học kinh nghiệm rút ra đối với việc giải quyết vấn đề lợi ích kinh tế
trong các doanh nghiệp
Từ những kinh nghiệm thế giới và trong nƣớc về việc giải quyết vấn đề đảm bảo lợi ích kinh
tế cho ngƣời lao động trong các doanh nghiệp nêu trên có thể rút ra một số bài học kinh nghiệm
đối với nhà nƣớc, doanh nghiệp và tổ chức công đoàn trong vấn đề đảm bảo lợi ích kinh tế cho
ngƣời lao động trong các doanh nghiệp dệt may tƣ nhân ở Thái Bình.

Chƣơng 2
THỰC TRẠNG VIỆC ĐẢM BẢO LỢI ÍCH KINH TẾ TRONG CÁC DOANH NGHIỆP
DỆT MAY Ở TỈNH THÁI BÌNH

2.1 MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM CỦA NGÀNH DỆT MAY VIỆT NAM ẢNH HƢỞNG ĐẾN LỢI
ÍCH NGƢỜI LAO ĐỘNG LÀM VIỆC TRONG CÁC DOANH NGHIỆP DỆT MAY

là chủ yếu .
Ba là, cơ cấu nhóm tuổi lao động trong các doanh nghiệp dệt may ở Thái Bình chủ yếu là
từ 19 đến 29 tuổi; lao động nữ chiếm khoảng 80% lực lƣợng lao động toàn ngành.
Bốn là, cơ cấu trình độ chuyên môn chủ yếu là lao động nghề sơ cấp, phổ thông.
Năm là, công tác quản trị nhân sự trong nhiều doanh nghiệp yếu kém, thiếu quy chế lao
động cụ thể.
2.3 THỰC TRẠNG VIỆC ĐẢM BẢO LỢI ÍCH KINH TẾ CỦA NGƢỜI LAO ĐỘNG
TRONG CÁC DOANH NGHIỆP DỆT MAY TƢ NHÂN Ở TỈNH THÁI BÌNH
2.3.1 Thực trạng việc đảm bảo lợi ích kinh tế của ngƣời lao động trong khâu tuyển
dụng, kí kết hợp đồng và mức độ ổn định của việc làm
Hiện nay việc tuyển dụng lao động và đào tạo nghề trong tỉnh vẫn còn nhiều nhiêu khê, bất
cập. Lao động phổ thông đƣợc các doanh nghiệp dệt may tƣ nhân thông báo tuyển mộ rầm rộ
nhƣng cung vẫn không đủ cầu. Còn lao động kỹ thuật, công nhân lành nghề tốt nghiệp từ những

8
trƣờng đào tạo có chất lƣợng thật sự là “hàng hiếm” đối với doanh nghiệp. Còn về ký kết hợp
đồng lao động thì phần lớn ngƣời lao động ký hợp đồng lao động từ 1 đến 3 năm (chiếm 44,5%).
2.3.2 Thực trạng thu nhập của ngƣời lao động
Trong tiết này luận văn trình bày thực trạng về tiền lƣơng; về việc trả tiền làm thêm giờ cho
ngƣời lao động; về việc nâng lƣơng, nâng bậc cho ngƣời lao động; về việc nâng lƣơng, nâng bậc
cho ngƣời lao động. Nhìn chung hiện nay thu nhập của ngƣời lao động hoạt động trong ngành dệt
may Việt Nam đƣợc coi là thấp nhất cả nƣớc. Đối với doanh nghiệp dệt may tƣ nhân ở Thái Bình
thì thu nhập bình quân hàng tháng của ngƣời lao động chỉ khoảng 1,4 triệu đồng.
2.3.3 Thực trạng điều kiện làm việc, thời gian làm việc trong quá trình sử dụng lao
động
Về môi trƣờng, điều kiện an toàn, vệ sinh lao động của ngƣời lao động trong các doanh
nghiệp dệt may tƣ nhân so với các loại hình doanh nghiệp khác ở Thái Bình là tƣơng đối thấp.
Điều này thể hiện qua thực trạng chất lƣợng nhà xƣởng, tình hình trang bị phƣơng tiện bảo hộ cá
nhân cho ngƣời lao động, tỷ lệ lao động đƣợc huấn luyện an toàn vệ sinh lao động, vấn đề ô
nhiễm môi trƣờng…

Bình đã tạo việc làm cho 60.000 lao động, trung bình hàng năm tạo thêm việc làm cho 5 đến 10
nghìn lao động.
Về đảm bảo môi trƣờng làm việc cho ngƣời lao động: Công tác kiểm tra của các ngành các
cấp đƣợc duy trì thƣờng xuyên. Tuy nhiên chỉ có một số doanh nghiệp dệt may lớn là có môi
trƣờng lao động tƣơng đối tốt còn lại đa số các doanh nghiệp có nhà xƣởng chật hẹp, ẩm thấp,
không đảm bảo vệ sinh an toàn lao động.
Về thực hiện thời gian làm việc, thời gian nghỉ ngơi: So với các doanh nghiệp hoạt động
trong lĩnh vực khác thì thời gian làm việc của ngƣời lao động trong các doanh nghiệp dệt may tƣ
nhân ở Thái Bình tƣơng đối cao. Tuy nhiên so với toàn ngành dệt may nói chung thì con số này ở
mức trung bình.
Về đào tạo trình độ cho ngƣời lao động: Lao động trong các doanh nghiệp dệt may tƣ nhân
ở Thái Bình hiện nay chủ yếu là tự học, tự đào tạo theo phƣơng thức kèm cặp trong các nhà máy,
xí nghiệp. Điều đó một mặt giúp doanh nghiệp đào tạo đƣợc theo thế mạnh của mình, mặt khác
tiết kiệm đƣợc chi phí đào tạo, trả lƣơng trong thời gian học việc của công nhân.
2.4.2 Những tồn tại trong việc giải quyết vấn đề lợi ích kinh tế phát sinh trong quá
trình hoạt động trong các doanh nghiệp dệt may ở tỉnh Thái Bình
Từ việc nghiên cứu thực trạng việc đảm bảo lợi ích kinh tế của ngƣời lao động trong các
doanh nghiệp dệt may tƣ nhân ở Thái Bình có thể thấy vẫn còn tồn tại một số hạn chế sau về phía
ngƣời lao động, về phía ngƣời sử dụng lao động, về phía nhà nƣớc và về phía các tổ chức chính trị
- xã hội.
2.4.3 Nguyên nhân
Nguyên nhân của những tồn tại trên trƣớc hết là về phía chủ doanh nghiệp vì muốn nhanh
chóng thu lợi nhuận nên đã có tình vi phạm pháp luật lao động, bóc lột ngƣời lao động. Về phía
ngƣời lao động do phần lớn là lao động trẻ nên chƣa có kinh nghiệm, tay nghề…; hiểu biết về xã
hội, pháp luật nhất là pháp luật lao động còn rất hạn chế. Về phía các cơ quan quản lý nhà nƣớc

10
thì chƣa xây dựng và thực hiện tốt cơ chế ba bên để giải quyết những vấn đề phát sinh; công tác
thanh tra chƣa đƣợc thực hiện thƣờng xuyên, các chế tài xử lý chƣa đủ mạnh…


11
Trong nhóm giải pháp này luận văn đề ra các giải pháp về: Nâng cao trình độ nhận thức về
quyền lợi, nghĩa vụ của ngƣời lao động; nâng cao trình độ chuyên môn tay nghề, tác phong công
nghiệp.
3.3.3 Nhóm giải pháp về ngƣời sử dụng lao động
Đối với nhóm giải pháp này cần chú ý tới giải pháp: Tăng cƣờng hiểu biết về pháp luật,
chấp hành nghiêm quy định về nghĩa vụ của chủ doanh nghiệp đối với ngƣời lao động theo luật
lao động; tạo điều kiện để ngƣời lao động học tập bồi dƣỡng nâng cao trình độ tay nghề.
3.3.4 Nhóm giải pháp về nâng cao trách nhiệm vai trò của các cơ quan quản lý nhà
nƣớc, các tổ chức chính trị - xã hội trong việc bảo vệ lợi ích kinh tế của ngƣời lao động trong
các doanh nghiệp dệt may
Trong thời gian tới Nhà nƣớc và các cơ quan hữu quan cần rà soát, đánh giá lại các doanh
nghiệp trên địa bàn tỉnh, thúc đẩy việc thành lập công đoàn cơ sở; xây dựng và công bố hệ thống
chính sách, văn bản pháp quy để đảm bảo lợi ích cho ngƣời lao động; kiện toàn bộ máy kiểm tra,
giám sát; nâng cao hơn nữa chất lƣợng hoạt động của các đoàn thể, các tổ chức chính trị xã hội,
bồi dƣỡng nghiệp vụ và có chế độ đãi ngộ cán bộ công đoàn… 12
KẾT LUẬN
Lợi ích kinh tế là sự biểu hiện của những quan hệ kinh tế đối với việc thỏa mãn nhu cầu vật
chất của con ngƣời. Lợi ích kinh tế là hình thức biểu hiện của những mối quan hệ xã hội, nó là cơ
chế tác động chung của tất cả các qui luật kinh tế. Do đó muốn có mối quan hệ xã hội tốt đẹp,
phải quan tâm đến việc giải quyết mối quan hệ lợi ích kinh tế giữa các chủ thể kinh tế trong xã
hội. Tuy nhiên để có nền kinh tế phát triển bền vững thì mối quan hệ kinh tế đó phải đƣợc giải
quyết trên quan điểm tiến bộ, phù hợp qui luật kinh tế và xu hƣớng phát triển của xã hội.
Luận văn đƣợc triển khai nghiên cứu trong điều kiện ngành dệt may nói chung và các doanh
nghiệp dệt may tƣ nhân ở Thái Bình nói riêng ngày càng phát triển nhanh chóng về số lƣợng.
Phần lớn các doanh nghiệp mới đƣợc hình thành, đang trong quá trình triển khai thực hiện, vốn
đầu tƣ nhỏ, sản xuất chƣa ổn định. Tuy vậy loại hình doanh nghiệp này đã và đang trở thành một

hiện, Nxb Tài chính, Hà Nội.
5. Cục Thống kê Thái Bình (2009), Niêm giám thống kê tỉnh Thái Bình.
6. Mai Đức Chính (2005), Quan hệ lợi ích giữa người lao động và người sử dụng lao động trong
các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tại thành phố Hồ Chí Minh, Luận văn Thạc Sĩ,
Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh.
7. Nguyễn Hữu Đổng (2001), Sự hình thành thu nhập cá nhân trong các doanh nghiệp nhà nước
theo hướng đảm bảo công bằng xã hội ở Việt Nam, Luận án Tiến Sĩ, Học viện Chính trị
Quốc gia Hồ Chí Minh.
8. Gatovskij (1996), Cải cách và lợi ích, Nguyễn Ái Đoàn dịch, Viện Thông tin khoa học xã hội,
Hà Nội.
9. Đào Duy Huân (2007), “Lợi ích kinh tế - động lực thu hút mọi nguồn lực cho phát triển kinh
tế - xã hội ở Việt Nam hiện nay”, Tạp chí Phát triển kinh tế (200), tr. 11 – 16.
10. Lê Quốc Hùng (1995), “Về vấn đề lợi ích của các bên trong bộ luật lao động”, Tạp chí Lao
động và xã hội (5), tr. 31 – 32.
11. Nguyễn Linh Khiếu (1999), Lợi ích, động lực phát triển xã hội, Nxb Khoa học xã hội, Hà
Nội.
12. Nguyễn Linh Khiếu (2002), Góp phần nghiên cứu quan hệ lợi ích, Nxb Chính trị Quốc gia,
Hà Nội.
13. Nguyễn Linh Khiếu (1994), “Mối quan hệ lợi ích riêng và lợi ích chung trong sự phát triển
của xã hội ta ngày nay”, Tạp chí Triết học (1), tr. 13 – 17.
14. Lênin, V.I. (1962), Bàn về công nghiệp nặng và điện khí hóa cả nước, Nxb Sự thật, Hà Nội
15. Liên đoàn lao động tỉnh Thái Bình (2010), Báo cáo kết quả điều tra về an toàn, vệ sinh, môi
trường lao động.
16. Liên đoàn lao động tỉnh Thái Bình (2010), Báo cáo tổng hợp khảo sát về hợp đồng lao động
và thỏa ước lao động tập thể.
17. Các Mác và Ăngghen toàn tập, tập 23, NxbTiến Bộ, Mátcơva.
18. Các Mác và Ăngghen toàn tập (1995), Tập 12, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
19. Nhiều tác giả (1982), Bàn về các lợi ích kinh tế, Nxb Sự thật, Hà Nội.

14

quan, tổ chức doanh nghiệp, ngành nghề trong tình hình mới, Nxb Lao động – xã hội, Hà
Nội.
37. Phạm Thăng (2005), “Quan niệm của Adam Smith về lợi ích kinh tế”, Tạp chí Phát triển kinh
tế (180), tr. 21 – 22.

15
38. Tỉnh đoàn Thái Bình (2010), Báo cáo tình hình tổ chức Đoàn và Liên hiệp Thanh niên trong
các doanh nghiệp ở tỉnh Thái Bình.
39. Nguyễn Tiệp (2004), “Một số đặc trƣng của điều kiện lao động ở nƣớc ta trong quá trình
công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập vào nền kinh tế thế giới”, Tạp chí Kinh tế và phát
triển (88), tr. 19 – 20.
40. Lê Khắc Trí (2005), “Hài hòa các lợi ích – yếu tố quan trọng để phát triển nguồn nhân lực,
nâng cao năng lực cạnh tranh và hiệu quả hoạt động của các tổ chức tín dụng”, Tạp chí Thị
trường tài chính tiền tệ (14), tr. 21 – 22.
41. Nguyễn Văn Trọng (2002), “Điều kiện lao động trong các doanh nghiệp vừa và nhỏ - Thực
trạng và giải pháp”, Tạp chí Lao động và xã hội (190), tr. 16 – 18.
42. Lƣu Quang Tuấn (2008), “Nguồn nhân lực ngành dệt may trong bối cảnh hội nhập: Thực
trạng và Giải pháp”, Tạp chí Lao động và xã hội (339), tr. 31 – 33.
43. Đào Duy Tùng (1982), Bàn về lợi ích kinh tế, Nxb Sự Thật, Hà Nội.
Các Website:
44. http://sokhdt.thaibinh.gov.vn
45. http://soldtbxh.thaibinh.gov.vn
46. www.thaibinhtrade.gov.vn
47. www.dpi.hochiminhcity.gov.vn
48. www.sldtbxh.hochiminhcity.gov.vn
49. www.ldld.hochiminhcity.gov.vn
50. www.binhduong.gov.vn
51. www.bhxhbinhduong.gov.vn