Bộ Xây dựng
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI
Bài giảng
THỦY VĂN ĐÔ THỊ
Ngành kỹ thuật hạ tầng đô thị

Chương 1. MỞ ĐẦU
1.1. NHIỆM VỤ VÀ NỘI DUNG MÔN HỌC
1.1.1. Khái niệm về thuỷ văn học
Thủy văn học là ngành khoa học nghiên cứu quy luật tồn tại và vận
động của nước trong tự nhiên
1.1.2. Nhiệm vụ và nội dung môn học

Các quá trình hình thành và vận động của nước trên các khu vực hoặc
lưu vực sông.

Xác định cân bằng nước trên các khu vực, lưu vực và tài nguyên nước
của chúng.

Xác định các đặc trưng của dòng chảy và quy luật diễn biến của các đặc
trưng đó theo thời gian và không gian trong mối quan hệ với các nhân tố
ảnh hưởng.
Chương 1. MỞ ĐẦU
1.1.3. Đặc điểm của hiện tượng thuỷ văn & phương pháp nghiên cứu
a. Đặc điểm của hiện tượng thủy văn
Hiện tượng thủy văn xảy ra muôn hình muôn vẻ nhưng tựu trung nó
mang những đạc điểm cơ bản sau đây:

Hiện tượng thủy văn có nguyên nhân hình thành vật lý rõ rệt



Chương 1. MỞ ĐẦU
1.1.3. Đặc điểm của hiện tượng thuỷ văn & phương pháp nghiên cứu
b. Phương pháp nghiên cứu
3. Phương pháp phân tích số liệu thống kê của hiện tượng thủy văn

Áp dụng lý thuyết xác suất thống kê để tìm ra quy luật của hiện tượng
thủy văn, tính toán các giá trị xuất hiện của đại lượng thủy văn ứng với
độ tin cậy, những xác suất xuất hiện khác nhau.
Chương 1. MỞ ĐẦU
1.2. VÀI NÉT VỀ LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN KHOA HỌC THUỶ VĂN
1.2.1. Trên thế giới

Loài người từ thời cổ đại đã biết sử dụng các quy luật thủy văn

Khoảng 100 năm TCN đã có lý thuyết tuần hoàn và cân bằng nước ở La
Mã

Thế kỷ 17-19 các công trình giao thông- thủy lợi được xây dựng nhiều

Đầu thế kỷ 20 hàng loạt các công trình thủy văn được áp dụng rộng rãi

Ngày nay với sự phát triển CNTT ngành thủy văn ngày càng phát triển
Chương 1. MỞ ĐẦU
1.2. VÀI NÉT VỀ LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN KHOA HỌC THUỶ VĂN
1.2.2. Ở Việt Nam

Từ đầu công nguyên người Việt đã biết quan sát và lợi dụng hiện tượng
thủy văn (dẫn nước ngọt, làm muối, đắp đê, đánh trận…)



Tuần hoàn lớn: một phân hơi
nước di chuyển vào lục địa – rơi
xuống thành mưa (các dạng
nước rơi khác) – dòng chảy mặt,
dòng chảy ngầm ra biển

Tuần hoàn nội địa: tuần hoàn của
nước trong một khu vực nhất
định trong nội địa
1.4.2. Phương trình cân bằng nước
a. Phương trình cân bằng tổng quát
Nguyên lý cân bằng nước: Trên một lưu vực của một con sông hay một
đoạn sông nếu xét trong một khoảng thời gian nhất định thì lượng nước
chuyển vào lưu vực sẽ cân bằng với tổng lượng nước đi ra và bị giữ lại trên
lưu vực.
Chương 1. MỞ ĐẦU
1.4.2. Phương trình cân bằng nước
a. Phương trình cân bằng tổng quát
Phần nước chuyển vào trong một khoảng thời gian đang xét gồm:
Chương 1. MỞ ĐẦU
X – lượng mưa trung bình
rơi xuống lưu vực
Y1 – lượng dòng chảy mặt
vào lưu vực
Z1 – lượng nước ngưng tụ
từ khí quyển và đọng lại trong
lưu vực
W1 – lượng dòng chảy
ngầm chảy vào lưu vực

Đồng thời ký hiệu: u2- u1 = ± Δu ; Z2 -
Z1= Z
Phương trình cân bằng có dạng:
X + Y1 + W1 + Z1 + u1 = Y2 + W2 + Z2 + u2
↔ X + Z1 + u1 = Y + Z2 + u2
↔ X = Y + Z ± Δu (mm)
1.4.2. Phương trình cân bằng nước
b. Phương trình cân bằng nước của lưu vực sông trong thời đoạn bất kỳ
Chương 1. MỞ ĐẦU
* Đối với lưu vực hở là lưu vực
có đường phân nước mặt và
đường phân nước ngầm không
trùng nhau.

Phương trình cân bằng có dạng:
X + Y1 + W1 + Z1 + u1 = Y2 + W2 + Z2 + u2
↔ X = Y + Z ± Δu ± ΔW
trong đó: ± ΔW = W2- W1 và Y = Y2 (mm)
1.4.2. Phương trình cân bằng nước
c. Phương trình cân bằng nước của lưu vực trong nhiều năm
Chương 1. MỞ ĐẦU
Chương 2. SÔNG NGÒI VÀ LƯU VỰC
2.1. SÔNG VÀ HỆ THỐNG SÔNG
2.1.1. Một số khái niệm

Sông: là dòng nước chảy tự nhiên theo chỗ trũng của địa hình, có lòng
dẫn ổn định và có nguồn cung cấp nước mặt và nước ngầm.

Sông chính: sông trực tiếp đổ ra biển hoặc hồ lớn


loại như sau:

Nguồn sông: là nơi bắt nguồn của dòng chảy

Thượng lưu: là đoạn đầu trực tiếp nối với nguồn sông

Trung lưu: là đoạn tiếp sau thượng lưu

Hạ lưu: là đoạn cuối cùng cuả dòng sông

Cửa sông: là nơi đổ ra biển
Chương 2. SÔNG NGÒI VÀ LƯU VỰC
2.1. SÔNG VÀ HỆ THỐNG SÔNG
2.1.4. Lòng sông và bãi sông

Lòng sông: là phần sông có nước chảy ngay cả về mùa cạn

Bãi sông: là phần đất hai bên hoặc ở giữa bị ngập toàn bộ (hay một
phần) trong mùa lũ
Chương 2. SÔNG NGÒI VÀ LƯU VỰC
2.1. SÔNG VÀ HỆ THỐNG SÔNG
2.1.5. Các đặc trưng địa lý thuỷ văn của sông
a. Vị trí nguồn sông và cửa sông

Xác định trên bản đồ mạng lưới sông ngòi bằng tọa độ địa lý
b. Độ dài sông L, km

Khoảng cách theo đường nước chảy từ nguồn đến cửa sông
c. Mật độ lưới sông D, km/km2
