Nghiên cứu khoa học

MỌT XYLOSANDRUS
CRASSIUSCULUS
(MOTSCHULSKY) VÀ
NẤM XANH HẠI KEO
TAI TƯỢNG Ở PHÚ
THỌ

1
MỌT XYLOSANDRUS CRASSIUSCULUS (MOTSCHULSKY) VÀ NẤM XANH HẠI KEO TAI TƯỢNG
Ở PHÚ THỌ

tại một số khu vực trồng Keo tai tượng ở Phú Thọ đã phát hiện được hiện tượng cây héo dần và chết.
Triệu chứng ban đầu rất dễ dàng nhận thấy là cây vẫn còn sống, lá cây có biểu hiện hơi vàng, trên
thân cây có nhiều mùn gỗ do mọt đẩy ra. Mùn gỗ có màu trắng kết lại với nhau và được đùn ra qua lỗ
thải phân trông giống như những chiếc tăm cắm vào thân cây. Nếu trời không mưa, không có gió to thì
những chiếc tăm mùn gỗ có thể dài tới 4-5cm. Cắt ngang thân cây bị hại, gỗ còn tươi, gỗ có những vết
bệnh màu xanh đen từ vỏ vào đến phần gỗ lõi, đó là nấm do mọt cấy vào thân cây để làm thức ăn.
Nấm phát triển nhanh trong thân cây gây hiện tượng tắc mạch dẫn, dẫn tới hiện tượng cây héo và
chết. Bài báo này trình bày kết quả về triệu chứng nhận biết bệnh và kết quả xác định mọt, một môi
giới truyền nấm gây bệnh cho cây.

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

- Thu mẫu, chụp ảnh và mô tả đặc điểm của cây bị hại và các triệu chứng ngoài tự nhiên
- Quan sát các đặc điểm gây hại và mô tả, chụp ảnh các đặc điểm của mọt trong phòng thí nghiệm
bằng kính hiển vi soi nổi Olympus SZ 40.
- Nuôi mọt để thu mọt trưởng thành trong lồng lưới, giám định mọt dựa trên chuyên khảo của Thomas
và cộng sự năm 1988.
- Đặc điểm sinh học và đặc điểm phân bố của mọt được tiến hành điều tra thực tế ngoài hiện trường,
kết hợp với những tài liệu đã công bố của các tác giả trong và ngoài nước.

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN

Mô tả triệu chứng và nhận biết bệnh

2

Triệu chứng đầu tiên có thể thấy là cây bị héo, lá màu bạc trắng còn treo trên cây (Hình 1). Tại
khu vực trồng Keo tai tượng ở Phú Thọ cũng có một số bệnh khác có triệu chứng tương tự như vậy
nhưng cây bị bệnh nấm xanh có hai đặc điểm khác biệt. Đặc điểm thứ nhất là trên thân cây bị bệnh
mùn gỗ do mọt đùn ra vỏ cây tạo thành hình giống như tăm tre màu trắng cắm xung quang thân cây,

3Hình 1: Cây bị bệnh nấm xanh Hình 2: Mùn gỗ do mọt đùn ra ngoài vỏ cây
Hình 3: Gỗ keo bị biến màu Hình 4: Mọt Xylosandrus crassiusculus Đặc điểm sinh học và tập tính của mọt Xylosandrus crassiusculus (Motschulsky)

Tất cả các giai đoạn phát triển của mọt từ trứng, sâu non, nhộng và mọt trưởng thành đều tìm
thấy trong đường hầm ở thân cây. Mọt qua đông trong đường hầm và bay ra ngoài bắt đầu vào mùa
xuân thường từ tháng 3, khi nhiệt độ không khí bắt đầu tăng. Vòng đời của mọt từ 55 đến 60 ngày.
Con cái làm nhiệm vụ đào đường hầm, khi giao phối xong thì bay ra ngoài, bắt đầu tấn công cây chủ
khác (Thomas et al., 1988).
Loài mọt này phân bố ở vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới, hiện nay được ghi nhận có phân bố ở
Đông Phi, Ấn Độ, Srilanca, Trung Quốc, Nhật Bản và các nước Đông Nam Á, New Guinea, Nam Thái
Bình Dương, Hawaii, vùng Đông Nam Hoa Kỳ (Wood 1982, Kovach & Gorsuch 1985, Chapin & Oliver
1986, Deyrup & Atkinson 1987). Loài mọt hại gỗ và làm chết Keo tai tượng Xylosandrus crassiusculus

Hung Vuong University

Female beetles bore into the sapwood of stems and young trees. They can easily attack damaged,
stressed or transplanted trees though healthy trees are also attacked. Visible symptoms include wilted
foliage and strands of boring dust protruding from small holes on the stem of Acacia mangium that
resemble tooth-pick. These insects make galleries into the heartwood of the tree, which they inoculate
with an ambrosia fungus which is used as their food source. The fungus causes blue stain disease for
the trees. Like other species of the tribe Xyleborini, the head of Xylosandrus crassiusculus is completely
hidden by the pronotum in dorsal view and the body is generally smooth and shining. Female X.
crassiusculus are 2.1-2.9 mm long; the mature color is dark reddish brown, darker on the elytral
declivity. Males are much smaller and differently shaped than females, being only 1.5 mm long; males
are flightless. Larvae are white, legless, "C" shaped, and have a well developed head capsule.

Key words: Blue stain disease, Acacia mangium, Xylosandrus crassiusculus,