x 105 x
kӃt quҧ là bӋnh biӇu hiӋn vӅ cҧ phѭѫng diӋn lâm sàng và mô bӋnh hӑc giӕng vӟi
bӋnh bҥi liӋt ӣ ngѭӡi.
Tuy nhiên, kiӇu mүu cӫa chuӝt khác vӟi ngѭӡi ӣ chӛ sӵ sao chép bӝ máy tiêu hóa
cӫa poliovirus lan truyӅn theo ÿѭӡng tiêu hóa thì hoһc không ÿҫy ÿӫ hoһc không
xҧy ra. Vì thӃ rҩt khó có khҧ năng viӋc truyӅn thông tin di truyӅn tӯ chuӝt chuyӇn
gen sang loài hoang dҥi tҥo ra mӝt nguӗn vұt chӫ mӟi ÿӕi vӟi poliovirus. Tuy
nhiên ví dөÿó chӍ ra rҵng ÿӕi vӟi mӛi dòng mӟi cӫa ÿӝng vұt chuyӇn gen, cҫn
tiӃn hành nhӳng nghiên cӭu sâu hѫn ÿӇ xác ÿӏnh nhӳng con ÿѭӡng mà ÿӝng vұt
có thӇ bӏ nhiӉm, lѭӧng chҩt tiêm truyӅn cҫn có ÿӇ gây nhiӉm và quy mô phát tán
cӫa vi rút bӣi ÿӝng vұt nhiӉm trùng. Thêm vào ÿó, tҩt cҧ biӋn pháp nên ÿѭӧc thӵc
thi ÿӇ ÿҧm bҧo ngăn chһn chính xác chuӝt chuyӇn gen thө quan.
Thӵc vұt chuyӇn gen
Thӵc vұt chuyӇn gen thӇ hiӋn khҧ năng chӏu ÿӵng ÿѭӧc vӟi thuӕc diӋt cӓ hay
kháng vӟi côn trùng là mӝt vҩn ÿӅ gây tranh luұn lӟn hiӋn nay ӣ nhiӅn nѫi trên
thӃ giӟi. Các thҧo luұn tұp trung vào nhӳng chӫÿӅ an toàn thӵc phҭm cӫa nhӳng
thӵc vұt ÿó và nhӳng hұu quҧ lâu dài vӅ sinh thái hӑc cӫa viӋc nuôi trӗng chúng.
Nhӳng gen biӇu hiӋn ӣ thӵc vұt chuyӇn gen mà có nguӗn gӕc tӯÿӝng vұt hay
ngѭӡi sӱ dөng ÿӇ phát triӇn các sҧn phҭm chӳa bӋnh và dinh dѭӥng. Ĉánh giá
nguy cѫ cҫn xác ÿӏnh mӭc ÿӝ an toàn sinh hӑc thích hӧp cho sҧn xuҩt nhӳng thӵc
vұt ÿó.
Ĉánh giá nguy cѫÿӕi vӟi sinh vұt biӃn ÿәi gen
Ĉánh giá nguy cѫÿӇ làm viӋc vӟi sinh vұt biӃn ÿәi gen cҫn quan tâm ÿӃn ÿһc
ÿiӇm cӫa sinh vұt cho và sinh vұt nhұn.
Ví dө vӅ nhӳng ÿһc ÿiӇm cҫn quan tâm gӗm có:
Nguy hi͋m tr͹c ti͇p tͳ gen cho (sinh v̵t cho)
ViӋc ÿánh giá là cҫn thiӃt trong trѭӡng hӧp sҧn phҭm cӫa gen cho ÿã biӃt rõ ÿһc
tính sinh hӑc hay dѭӧc tính có thӇ làm tăng ÿӝc tính, ví dө nhѭ :
1. Ĉӝc tӕ
2. Cytokines
3. Hormones

5. Có sҹn cách xӱ lý không?
6. Tính nhҥy cҧm cӫa sinh vұt biӃn ÿәi gen ÿӕi vӟi kháng sinh hay nhӳng
hình thӭc ÿiӅu trӏ khác sӁ bӏҧnh hѭӣng nhѭ là mӝt hұu quҧ cӫa biӃn ÿәi
gen?
7. Có thӇ thӵc hiӋn ÿѭӧc viӋc thanh toán sinh vұt chuyӇn gen không?
Các quan tâm khác
Sӱ dөng nguyên vҽn ÿӝng vұt hoһc thӵc vұt cho mөc ÿích thӵc nghiӋm ÿӅu ÿòi
hӓi phҧi thұn trӑng. Ngѭӡi nghiên cӭu phҧi tuân theo nhӳng qui ÿӏnh, giӟi hҥn và
yêu cҫu khi làm viӋc vӟi nhӳng sinh vұt biӃn ÿәi gen ӣ các quӕc gia và cѫ quan
sӣ tҥi.
Các quӕc gia có thӇ có các cѫ quan chӭc năng xây dӵng nhӳng hѭӟng dүn vӅ làm
viӋc vӟi sinh vұt biӃn ÿәi gen và có thӇ giúp ÿӥ các nhà khoa hӑc phân loҥi công
viӋc ӣ cҩp an toàn sinh hӑc thích hӧp. Trong mӝt sӕ trѭӡng hӧp, sӵ phân loҥi có
thӇ khác nhau giӳa các quӕc gia hoһc các quӕc gia có thӇ quyӃt ÿӏnh phân loҥi
công viӋc ӣ mӝt mӭc thҩp hѫn hoһc cao hѫn khi sҹn có thông tin mӟi vӅ mӝt hӋ
thӕng véc tѫ/vұt chӫÿһc biӋt.
x 107 x
Ĉánh giá nguy cѫ là mӝt quy trình năng ÿӝng liên quan ÿӃn nhӳng phát triӇn mӟi
và sӵ tiӃn bӝ cӫa khoa hӑc. Thӵc hiӋn ÿánh giá nguy cѫ thích hӧp sӁÿҧm bҧo
rҵng nhӳng lӧi ích cӫa kӻ thuұt DNA tái tә hӧp vүn có thӇӭng dөng cho nhân
loҥi trong nhiӅu năm tӟi.
ĈӇ biӃt thêm thông tin xem tài liӋu tham khҧo sӕ (17) và (46 - 48).
x 108 x
x 109 x
PHҪN VI
An toàn hoá chҩt, cháy nә và ÿiӋn
x 110 x
x 111 x
17. Các hoá chҩt nguy hiӇm
Nhân viên làm viӋc trong phòng thí nghiӋm vi sinh vұt không nhӳng bӏ phѫi

tәn thѭѫng mӝt cách nghiêm trӑng. CNJng có nhӳng hóa chҩt khác ÿѭӧc
biӃt ÿӃn nhѭ là tác nhân gây ung thѭ hoһc quái thai.
x 112 x
B̫ng 13: Quy ÿ͓nh chung ÿ͙i vͣi nhͷng hoá ch̭t kͻ nhau.
HÓA CHҨT NHӲNG HÓA CHҨT KӶ
Các kim loҥi kiӅm nhѭ Na, K, Cs,
Li
CO
2
, hydrocacbon ÿã ÿѭӧc clo hoá,
nѭӟc
Các Halogens Ammoni, acetylene, các hydrocarbon
Axit acetic, hydrogen sulfide,
aniline, các hydrocarbon, axit
sulfuric
Các chҩt ô xy hoá nhѭ axit chromic,
axit nitric, peroxides, permanganates
Hѫi cӫa mӝt sӕ dung môi rҩt ÿӝc khi hít phҧi. Ngoài nhӳng các ÿӝc tính nghiêm
trӑng hѫn ÿã lѭu ý ӣ trên thì sӵ phѫi nhiӉm có thӇ gây ra nhӳng hұu quҧ vӅ sӭc
khӓe không thҩy ngay ÿѭӧc nhѭng có thӇ kӇÿӃn nhӳng triӋu chӭng nhѭ sӵ thiӃu
kӃt hӧp trên cѫ thӇ, uӇ oҧi hay các triӋu chӭng tѭѫng tӵ dүn ÿӃn các nguy cѫ bӏ
tai nҥn.
Kéo dài hay lһp lҥi sӵ phѫi nhiӉm dung môi lӓng có hòa tan nhiӅu chҩt hӳu cѫ có
thӇ làm hѭ hҥi da. ĈiӅu này có thӇ do tác ÿӝng tiêu mӥ, nhѭng các triӋu chӭng
khác nhѭ dӏӭng và ăn mòn cNJng xuҩt hiӋn.
ĈӇ biӃt thêm thông tin chi tiӃt vӅÿӝc tính cӫa hóa chҩt, xem phө lөc 5
Hóa chҩt gây nә
Các azide thѭӡng dùng ÿӇ khӱ khuҭn không ÿѭӧc phép tiӃp xúc vӟi ÿӗng hoһc
chì (chҷng hҥn trong các ӕng dүn chҩt thҧi hay ӕng nѭӟc), vì chúng có thӇ gây nә
dӳ dӝi ngay cҧ khi bӏ tác ÿӝng nhҽ.

4. NӃu chҩt ÿә ra là chҩt dӉ cháy thì hãy dұp ngay nhӳng ngӑn lӱa ÿang
cháy, khóa khí trong phòng và các khu vӵc lân cұn, mӣ cӱa sә (nӃu có
thӇ) và tҳt các thiӃt bӏ có thӇ phát ra tia lӱa ÿiӋn.
5. Tránh hít phҧi hѫi cӫa chҩt bӏÿә.
6. Xây dӵng hӋ thӕng thông hѫi khí thoát ra nӃu viӋc ÿó là an toàn.
7. Bҧo ÿҧm có các thiӃt bӏ cҫn thiӃt ÿӇ dӑn dҽp ÿӕng ÿә.
Khí nén và khí hóa lӓng
Thông tin liên quan ÿӃn lѭu giӳ khí nén và khí hóa lӓng có trong bҧng 14.
B̫ng 14. L˱u giͷ khí nén và khí hóa l͗ng
BÌNH CHӬA THÔNG TIN BҦO QUҦN
Bình khí nén và bình
khí hóa lӓng
a,b
Cҫn cӕÿӏnh (chҷng hҥn cӝt xích) vào tѭӡng hoһc ghӃ
băng ÿһc ÿӇ khӓi bӏ vô tình xê dӏch.
Phҧi ÿұy nҳp và ÿһt lên xe ÿҭy tay khi di chuyӇn.
Cҫn bҧo quҧn vӟi sӕ lѭӧng lӟn trong mӝt nѫi thích hӧp
ӣ khoҧng cách thích hӧp tӯ phòng thí nghiӋm. Khu vӵc
này cҫn khóa và dӉ nhұn biӃt.
Không nên bҧo quҧn gҫn chҩt phóng xҥ, ngӑn lӱa mӣ,
nhӳng nguӗn nhiӋt khác, các thiӃt bӏÿánh lӱa hay ánh
sáng trӵc tiӃp.
Bình khí nhӓ, dùng
mӝt lҫn
a,b
Không ÿѭӧc ÿӕt.
a
Nên khóa van áp suҩt cao chính khi không sӱ dөng bình khí và trong phòng không có
ngѭӡi
b

11. HӋ thӕng thông khí không ÿúng quy cách và không tѭѫng xӭng
Các thiӃt bӏ cӭu hӓa cҫn ÿһt gҫn cӱa ra vào và ӣ nhӳng vӏ trí thuұn lӧi ӣ hành
lang và lӕi ÿi. Các thiӃt bӏ này gӗm có vòi rӗng, xô (cát hoһc nѭӟc) và bình cӭu
hӓa. Bình cӭu hӓa nên kiӇm tra và bҧo trì thѭӡng xuyên và còn thӡi hҥn sӱ dөng.
Các loҥi bình cӭu hӓa và cách sӱ dөng trình bày ӣ bҧng 15.
x 115 x
B̫ng 15. Các lo̩i bình cͱu h͗a và cách s͵ dͭng
LOҤI DÙNG CHO KHÔNG DÙNG CHO
Nѭӟc Giҩy, gӛ, vҧi
Cháy ÿiӋn, cháy dung dӏch
dӉ cháy và kim loҥi nóng
chҧy
Bình chӳa cháy
Carbon dioxide (CO
2
)
Lӱa ÿiӋn, khí và dung
dӏch dӉ cháy
Kim loҥi kiӅm, giҩy
Bӝt khô Dung dӏch và khí dӉ
cháy, kim loҥi kiӅm,
ÿiӋn
ThiӃt bӏ và dөng cө có thӇ
tái sӱ dөng, vì muӝi cháy rҩt
khó làm sҥch
Bӑt Dung dӏch dӉ cháy Lӱa ÿiӋn
Thông tin chi tiӃt, xem tài liӋu tham khҧo (49)
Các nguy hiӇm vӅÿiӋn
ViӋc kiӇm tra và khҧo sát thѭӡng xuyên tҩt cҧ các thiӃt bӏÿiӋn, kӇ cҧ hӋ thӕng nӕi
ÿҩt là rҩt cҫn thiӃt.

2. Các ҧnh hѭӣng di truyӅn nhѭ các triӋu chӭng xuҩt hiӋn ӣ thӃ hӋ con cháu cӫa
nhӳng ngѭӡi bӏ phѫi nhiӉm. Ҧnh hѭӣng di truyӅn cӫa phѫi nhiӉm vӟi phóng xҥ
ÿӃn tuyӃn sinh dөc bao gӗm tәn thѭѫng nhiӉm sҳc thӇ hoһc ÿӝt biӃn gen. Sӵ
chiӃu xҥ vào tӃ bào mҫm trong tuyӃn sinh dөc vӟi lѭӧng phóng xҥ cao có thӇ
cNJng là nguyên nhân gây chӃt tӃ bào, kӃt quҧ là làm giҧm khҧ năng sinh sҧn trên
cҧ giӕng ÿӵc và giӕng cái hoһc làm thay ÿәi kinh nguyӋt ӣ phө nӳ. Sӵ phѫi
nhiӉm cӫa bào thai ÿang phát triӇn, ÿһc biӋt trong khoҧng tӯ 8-15 tuҫn cӫa thai kǤ
có thӇ tăng nguy cѫ dӏ tұt bҭm sinh, suy giҧm tinh thҫn hoһc ung thѭ do phóng xҥ
gây ra sau này.
Các nguyên t̷c b̫o v͏ kh͗i phóng x̩ ion
ĈӇ hҥn chӃ các tác hҥi cӫa phóng xҥ ion thì viӋc sӱ dөng ÿӗng vӏ phóng xҥ nên
ÿѭӧc kiӇm soát và tuân theo các tiêu chuҭn quӕc gia thích ÿáng. Bҧo vӋ phóng xҥ
cҫn ÿѭӧc thӵc hiӋn theo bӕn nguyên tҳc sau ÿây:
1. Hҥn chӃ tӕi ÿa thӡi gian bӏ phѫi nhiӉm.
2. Giӳ khoҧng cách tӕi ÿa vӟi nguӗn phóng xҥ.
3. Che chҳn nguӗn phóng xҥ
4. Thay thӃ viӋc sӱ dөng kӻ thuұt radionuclides bҵng non-radiometric.
Các hoҥt ÿӝng ÿѭӧc bҧo vӋ gӗm có nhӳng yӃu tӕ sau ÿây:
1. Thͥi gian: Có thӇ làm giҧmthӡi gian phѫi nhiӉm xҧy ra trong quá trình ÿiӅu
khiӇn các vұt liӋu phóng xҥ bҵng cách:
- Thӵc hành các kӻ thuұt mӟi và chѭa quen thuӝc mà không dùng
radionuclide cho ÿӃn khi thành thҥo
- Làm viӋc vӟi radionuclide mӝt cách thұn trӑng, ÿúng lúc và không vӝi
vàng
- Phҧi bҧo ÿҧm rҵng tҩt cҧ các nguӗn phóng xҥÿѭӧc cҩt lҥi chӛ bҧo quҧn
ngay sau khi sӱ dөng
- Thҧi bӓ thѭӡng xuyên các chҩt thҧi phóng xҥ ra khӓi phòng thí nghiӋm
- Hҥn chӃ tӕi ÿa thӡi gian ӣ trong khu vӵc phóng xҥ hoһc phòng thí
nghiӋm
- Quҧn lý thӡi gian làm viӋc và lұp kӃ hoҥch cho nhӳng thao tác cӫa

2. Khu vӵc bàn thí nghiӋm.
3. Khu vӵc chҩt thҧi phóng xҥ.
4. Ghi chép và phҧn ӭng kӏp thӡi.
Mӝt sӕ quy tҳc quan trӑng nhҩt bao gӗm
1. Khu v͹c phóng x̩
- ChӍ sӱ dөng chҩt phóng xҥ trong nhӳng khu chuyên dөng
- ChӍ cho phép các nhân viên cҫn thiӃt có mһt
- Sӱ dөng các thiӃt bӏ bҧo bӝ cá nhân nhѭ áo khoác phòng thí nghiӋm, kính
bҧo vӋ mҳt và găng tay dùng mӝt lҫn
- Theo dõi ngѭӡi bӏ phѫi nhiӉm phóng xҥ
Phòng thí nghiӋm sӱ dөng radionuclide nên thiӃt kӃÿӇÿѫn giҧn hoá sӵ ngăn
chһn, quét dӑn và khӱ nhiӉm. Khu vӵc làm viӋc vӟi radionuclide nên ÿһt trong
mӝt phòng nhӓ gҫn kӅ vӟi phòng thí nghiӋm chính hoһc trong mӝt khu vӵc riêng
biӋt trong phòng thí nghiӋm cách ly vӟi các ho
ҥt ÿӝng khác. Các biӇn báo thӇ
x 118 x
hiӋn biӇu tѭӧng nguy hiӇm phóng xҥ quӕc tӃ nên gҳn ӣ lӕi ÿi vào khu vӵc phóng
xҥ (hình 12).
2. Khu v͹c bàn làm vi͏c
- Sӱ dөng khay tràn có ngăn bҵng vұt liӋu hҩp thө dùng mӝt lҫn
- Giӟi hҥn lѭӧng phóng xҥ
- Chҳn nguӗn phóng xҥ tӯ các khu vӵc phóng xҥ, bàn thí nghiӋm và khu
chҩt thҧi phóng xҥ
Hình 12. Bi͋u t˱ͫng nguy hi͋m
phóng x̩ qu͙c t͇
- Ĉánh dҩu thùng ÿӵng phóng xҥ vӟi ký hiӋu phóng xҥ bao gӗm dҥng
phóng xҥ, ÿӝ phóng xҥ và thӡi gian phân tích.
- Sӱ dөng ÿӗng hӗÿo phóng xҥÿӇ giám sát khu vӵc làm viӋc, quҫn áo
và găng tay bҧo bӝ sau khi hoàn thành công viӋc.
- Sӱ dөng vұt chӭa vұn chuyӇn ÿã che chҳn ÿúng cách.

Khi cҫn thì phҧi bә nhiӋm mӝt chuyên viên an toàn sinh hӑc ÿӇ ÿҧm bҧo chѭѫng
trình và chính sách vӅ an toàn sinh hӑc ÿӇ tuân thӫ trong khҳp phòng thí nghiӋm.
Chuyên viên an toàn sinh hӑc tiӃn hành các chѭѫng trình thay mһt cho lãnh ÿҥo
cӫa viӋn nghiên cӭu hay phòng thí nghiӋm. Ӣ các phòng thí nghiӋm nhӓ, chuyên
viên này có thӇ là nhà vi sinh vұt hӑc hoһc nhân viên kӻ thuұt ÿӇ có thӇ thӵc hiӋn
nhӳng nhiӋm vө này vӟi mӝt thӡi lѭӧng cӕÿӏnh. Dù là ӣ mӭc ÿӝ liên quan ÿӃn an
toàn sinh hӑc nhѭ thӃ nào ÿi chăng nӳa thì ngѭӡi ÿѭӧc chӍÿӏnh cNJng nên có
nhӳng khҧ năng chuyên môn cҫn thiӃt ÿӇ ÿӅ nghӏ, xem xét và xác nhұn các hoҥt
ÿӝng cө thӇ tuân theo các tiӃn trình an toàn sinh hӑc và ngăn chһn sinh vұt.
chuyên viên này nên áp dөng các quy tҳc, qui ÿӏnh và hѭӟng dүn cҩp quӕc gia và
quӕc tӃ có liên quan cNJng nhѭ hӛ trӧ phòng thí nghiӋm trong viӋc phát triӇn các
thao tác vұn hành chuҭn mӵc. Ngѭӡi ÿѭӧc chӍÿӏnh phҧi là ngѭӡi có mӝt nӅn tҧng
kӻ thuұt vӅ vi sinh vұt, hóa sinh và các kiӃn thӭc cѫ bҧn vӅ vұt lý và sinh hӑc.
Các kiӃn thӭc vӅ phòng thí nghiӋm và thӵc hành lâm sàng cNJng nhѭ các kiӃn thӭc
vӅ an toàn bao gӗm các thiӃt bӏ cách ly và các nguyên lý kӻ thuұt có liên quan
ÿӃn thiӃt kӃ, vұn hành và bҧo trì cѫ sӣ vұt chҩt cNJng rҩt ÿѭӧc hoan nghênh.
Chuyên viên an toàn sinh hӑc cNJng nên có kӻ năng giao tiӃp tӕt vӟi các nhân viên
khác nhѭÿiӅu hành, kӻ thuұt và trӧ giúp.
Các hoҥt ÿӝng cӫa mӝt chuyên viên an toàn sinh hӑc bao gӗm:
1. Tѭ vҩn kӻ thuұt vӅ an toàn và an ninh sinh hӑc
2. Ĉӏnh kǤ kiӇm tra vӅ mһt an toàn sinh hӑc trong nӝi bӝ phòng thí nghiӋm
vӅ phѭѫng pháp kӻ thuұt, qui trình và thѭӡng qui, các tác nhân sinh hӑc,
vұt liӋu và thiӃt bӏ.
3. Thҧo luұn vӟi nhӳng ngѭӡi có trách nhiӋm vӅ s
ӵ vi phҥm các qui trình
x 122 x
hoһc thѭӡng qui an toàn sinh hӑc.
4. Xác minh ÿӇ khҷng ÿӏnh tҩt cҧ các nhân viên ÿã ÿѭӧc ÿào tҥo phù hӧp vӅ
an toàn sinh hӑc.
5. Cung cҩp các khóa ÿào tҥo thѭӡng xuyên vӅ an toàn sinh hӑc.

3. Cán bӝ y tӃ
4. Bác sӻ thú y (trong trѭӡng hӧp có sӱ dөng ÿӝng vұt thí nghiӋm)
5. Ĉҥi diӋn cán bӝ kӻ thuұt.
6. Ĉҥi diӋn cán bӝ phө trách phòng thí nghiӋm.
x 123 x
Ӫy ban này cҫn tìm kiӃm lӡi khuyên cӫa các chuyên viên, chuyên gia vӅ an toàn
ӣ các bӝ phұn khác nhau (ví dө: an toàn phóng xҥ, an toàn công nghiӋp, phòng
cháy vv ) và yêu cҫu trӧ giúp tӯ các chuyên gia ÿӝc lұp trong các lƭnh vӵc có liên
quan khác nhau, các quan chӭc ÿӏa phѭѫng và các cѫ quan thѭӡng trӵc quӕc gia.
Các thành viên cӫa ӫy ban có thӇ giúp giҧi quyӃt nӃu có dӵ thҧo gây tranh cãi
hoһc nhҥy cҧm còn ÿang ÿѭӧc thҧo luұn.