Đánh giá kỹ năng thực hành công tác xã hội nhóm
Trong bối cảnh chung của toàn thế giới nói chung và bối cảnh của
Việt Nam nói riêng, cuộc sống ngày càng phát triển, con người càng có
những vấn đề cần giải tỏa, để đáp ứng nhu cầu cấp thiết đó của xã hội, thì
công tác xã hội ở Việt Nam đã đang ngày một hoàn thiện và phát triển như
một nghề chuyên nghiệp. Công tác xã hội nhóm cũng giống như những
phương pháp công tác xã hội khác, đã và đang tiếp cận trên nhiều lĩnh vực
xã hội trong đó có lĩnh vực công tác xã hội đối với thanh thiếu niên với
mong muốn cần trang bị thêm cho các em những kiến thức, kĩ năng cần
thiết.
Sau khi tìm hiểu đặc điểm của nhóm đối tượng tại xóm Lê Lợi- thôn
Lai Tảo- xã Bột xuyên- huyện Mỹ Đức- thành phố Hà Nội, nhóm chúng tôi
đã quyết định lựa chọn nội dung “ Nâng cao kiến thức về sức khỏe sinh
sản cho thanh thiếu niên”. Mục đích của việc thành lập nhóm nâng cao
hiểu biết về sức khỏe sinh sản cho thanh thiếu niên. Tôi đã cùng với nhóm
sinh viên tôi sử dụng các kiến thức kỹ năng được học trong nhà trường, với
những vai trò khác nhau nhằm trợ giúp nhóm hoạt động .
Nhóm đã tiến hành sinh hoạt nhóm với nhóm đối tượng trong hơn một
tháng. Thời gian làm việc với nhóm tuy không dài nhưng cũng đã thu được
những kết quả khả quan. Điều đặc biệt là các bạn trong nhóm sinh viên nói
chung và cá nhân tôi nói riêng đã được thực hành nhiều kỹ năng quan trọng.
1. Kĩ năng giao tiếp tạo lập mối quan hệ.
Đây có thể coi là một trong những kỹ năng quan trọng đầu tiên được
sử dụng trong Công tác xã hội nói chung và trong Công tác xã hội nhóm nói
riêng, thậm chí trong đời sống hằng ngày cũng rất quan trọng.
Lần đầu tiên tôi được tiếp xúc và sinh hoạt với những thanh thiếu niên
trong xóm. Bên cạnh những bạn cởi mở, thân thiện với chúng tôi thì cũng
có các bạn thờ ơ, thậm chí là có ác cảm với chúng tôi. Do vậy việc giao tiếp
lúc này gặp khó khăn. Để tạo mối quan hệ gần gũi với các bạn tôi cùng các
thành viên trong nhóm sinh viên đã tổ chức một buổi giao lưu văn nghệ.
Trong buổi giao lưu, tôi quan sát sự tương tác giữa các thành viên trong

quan hệ trong lần gặp gỡ đầu tiên cần phải có sự thành thật, cởi mở từ các
thành viên. Và tôi nhận thấy là một nhân viên xã hội nếu biết cách sử dụng
giọng nói, nét mặt, cử chỉ, trang phục, tính cách, không gian giao tiếp… phù
hợp kết hợp giao tiếp ngôn ngữ sẽ đem lại hiệu quả cao cho quá trình giao
tiếp. Tôi nhận thấy mình đã sử dụng khá tốt kĩ năng này, nhờ có tính hài ước
nên việc tạo lập mối quan hệ với các thành viên trong nhóm của tôi cũng
được thực hiện dễ dàng và đạt hiệu quả cao hơn. Trong quá trình sinh hoạt
cùng nhóm đối tượng, tôi luôn kết hợp việc quan sát, theo dõi hình thái giao
tiếp trong nhóm. Từ đó xác định những giao tiếp nào còn thiếu và còn yếu
để khích lệ đối tượng chủ động giao tiếp (Vd như bạn Bằng tuy là có khả
năng ca hát nhưng bạn còn khá rụt rè trong giao tiếp và chưa biết cách thể
hiện bản thân, vì vậy trong quá trình sinh hoạt tôi đã quan sát và khích lệ để
bạn tự tin hơn- PT1). Ngoài ra trong quá trình giao tiếp tôi luôn tập trung
lắng nghe và phản hồi tích cực. Điều này sẽ giúp đối tượng nhận thấy mình
đang được lắng nghe và tự tin hơn để bộc lộ bản thân.
2. Kỹ năng điều phối.
Kỹ năng này không chỉ có ý nghĩa quan trọng đối với nhân viên xã hội
nói chung mà còn góp phần không nhỏ làm nên thành công của công tác hội
nhóm. Đây là kỹ năng được sử dụng trong hầu hết các buổi sinh hoạt. Trong
những buổi đầu, khi các thành viên mới gặp nhau nhiều bạn còn rất e dè. Chỉ
có vài thành viên tự tin khi giới thiệu về bản thân. Do vậy, nhóm sinh viên
chủ động chỉ định từng người theo hình thức xoay vòng, những ai chưa chia
sẻ thì đều phải chia sẻ với mọi người trong nhóm.
Khả năng điều phối trước tiên thể hiện ở việc tạo bầu không khí nhóm
đầm ấm và mang tính xây dựng, kích thích các thành viêm tham gia nhiệt
tình và có hiệu quả vào hoạt động nhóm. Trong các buổi sinh hoạt chuyên đề
với nhóm đối tượng, nhóm chúng tôi đã sử dụng biện pháp kết hợp giữa việc
giải trí và học tập bằng việc tổ chức buổi sinh hoạt như một cuộc thi để tạo
cho các bạn không khí thoải mái, hào hứng và mang tính xây dựng, mỗi
thành viên đều có cơ hội để phát biểu ý kiến của mình. Đồng thời, chúng tôi

dung chính của buổi sinh hoạt.
Ngoài ra, kỹ năng điều phối còn thể hiện ở cách mà chúng tôi chuyển
các nội dung từng phần trong kế hoạch một cách hợp lý không quá thời gian
quy định nhưng cũng không được quá ngắn mà vừa đủ để chuyển tải hết
những nội dung đã chuẩn bị.
Như vậy, bản thân tôi thấy rằng nhóm chúng tôi cũng đã thực hiện khá
tốt kỹ năng này, tuy nhiên đôi lúc một số thành viên trong nhóm còn lúng
túng trong việc xử lý các tình huống bất ngờ. Ở góc độ cá nhân tôi nhận thấy
rằng đây là một kỹ năng khó thực hiện, nhưng lại hết sức quan trọng. Để
điều phối được mối quan hệ các thành viên trong nhóm đòi hỏi người nhân
viên xã hội phải là người nắm chắc các kiến thức, kỹ năng cần thiết và có
cách dẫn dắt khéo léo kết hợp với việc quan sát, lắng nghe và phản hồi tích
cực…Trong quá trình sinh hoạt với nhóm tôi đã được thực hành và trải
nghiệm những cảm xúc khi thực hành kỹ năng này.
3. Kỹ năng giải quyết xung đột nhóm.
Khi làm việc với bất cứ một nhóm nào thì tất yếu sẽ có xung đột
nhóm xẩy ra. Vai trò của người nhân viên xã hội là biết xử lý các xung đột
xẩy ra trong nhóm một cách tích cực để hoạt động ngày càng hiệu quả.
Vì mỗi cá nhân đều có những đặc điểm, tâm lý khác nhau, do vậy
trong quá trình hoạt động không thể không xảy ra mâu thuẫn. Tuy nhiên, tôi
nhận thấy xung đột xảy ra trong nhóm đối tượng mà chúng tôi hỗ trợ chủ
yếu là do sự khác nhau về quan điểm và cách nhìn nhận của các bạn về vấn
đề chung cần thảo luận. Thực tế khi sinh hoạt, do nhiều bạn trong nhóm còn
chưa nắm được những kiến thức cơ bản về những chuyên để thảo luận nên
trong lúc sinh hoạt khi một bạn phát biểu sai thì một số bạn khác trêu trọc
(VD như hôm bạn Đức nói sai bạn Bá lại bảo bạn Đức là “ đồ ngu”. Vì thế,
giữa hai bạn đã xảy ra cãi vã, xô xát. Lúc này tôi đã khéo léo, nhẹ nhàng
giảng giải cho bạn Bá hiểu là không nên nói bạn như vậy. Mục đích của
chúng ta khi đến đây để cùng thảo luận tìm hiểu thêm những kiến thức hay,
bổ ích. Vì vậy, trong lúc thảo luận chắc chắn sẽ có bạn đưa ra ý kiến không

chúng ta phát huy nội lực trong nhóm.
Nhóm chúng tôi thành lập gồm có 9 thành viên là các thanh thiếu niên
của xóm. Qua tìm hiểu thông tin từ nhiều nguồn khác nhau đặc biệt là qua
các buổi làm việc, tiếp xúc với nhau, nhóm chúng tôi mỗi người đều có
những thế mạnh riêng. Và khi nắm được các thế mạnh của các thành viên
trong nhóm thì trong quá trình sinh hoạt chung của cả nhóm, chúng ta sẽ biết
cách phát huy điểm mạnh một cách tốt nhất (vd như bạn Vinh là người có
trách nhiệm và có khả năng lãnh đạo, cả nhóm đã thống nhất bầu bạn làm
trưởng nhóm).
Để tiến hành kết nối được những nguồn lực quan trọng như trên đòi
hỏi nhóm sinh viên cần phải có kỹ năng tìm hiểu thông tin, sắp xếp, tổ chức
sinh hoạt vào những thời gian thuận lợi, chuẩn bị nội dung sinh hoạt thật
linh động để kết nối các nguồn lực bên ngoài đối với nhóm. Nhìn chung kỹ
năng này đã được nhóm sử dụng khá tốt, các thành viên trong nhóm đối
tượng đều có cơ hội bộc lộ mình.

5. Kỹ năng thu hút sự tham gia.
Muốn thu hút được sự tham gia của các thành viên trong nhóm vào tất
cả các hoạt động nhóm. Nó đòi hỏi cả một tiến trình, phải tạo điều kiện cho
các thành viên tham gia ngay từ đầu. Trong buổi sinh hoạt đầu tiên, nhóm
sinh viên không chờ các bạn chủ động chia sẻ nữa mà chủ động chỉ định
từng người theo hình thức xoay vòng, những ai chưa chia sẻ thì đều phải
chia sẻ với mọi người trong nhóm. Bằng cách đó, mọi thành viên trong
nhóm đều được tham gia ngay từ đầu.
Trong mỗi buổi sinh hoạt nhóm đối tượng, chúng tôi đều cố gắng lôi
kéo, thu hút sự tham gia của tất cả các thành viên cùng thảo luận và phát
biểu ý kiến của mình, đồng thời chúng tôi luôn cố gắng tạo bầu không khí
thoải mái, đầm ấm giúp các thành viên không còn cảm giác xa lạ. Và qua
những buổi sinh hoạt như thế, rất nhiều thành viên trong nhóm đối tượng đã
phát hiện ra những năng khiếu của mình mà trước đây các bạn chưa biết đến.

khi làm việc và xẩy ra những mâu thuẫn nội bộ không đáng có. Ngoài ra,
còn phải phù hợp với điểm mạnh của từng người. Làm được như vậy, sẽ
giúp nhóm phát huy hết khả năng của từng thành viên trong công việc và
công việc của nhóm sẽ đạt hiệu quả cao. Do vậy, trong khi làm việc với
nhau, nhóm chúng tôi đánh giá xem ai có khả năng thuyết trình, ai giỏi văn
nghệ,…sẽ được phân công những công việc phù hợp với sở trường của
người ấy. Và sau mỗi buổi họp chúng tôi thường tóm tắt lại toàn bộ nội dung
trong buổi sinh hoạt, và phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng người chuẩn bị
nội dung phải chuẩn bị cho buổi sinh hoạt tiếp theo.
Ngoài ra, trong các buổi sinh hoạt cùng nhóm đối tượng bản thân tôi
cũng như các thành viên trong nhóm còn sử dụng kết hợp các kĩ năng quan
sát, kĩ năng lắng nghe, kĩ năng phản hổi, kĩ năng thấu cảm,… Tuy chưa thực
sự thực hiện tốt các kĩ năng, nhưng qua hơn một tháng làm việc cùng với
nhóm đối tượng chúng tôi đã có cơ hội thực hành các kĩ năng này, tôi tin đây
sẽ là những bài học khinh nghiệm quý giá cho công việc sau này của chúng
tôi.
Trên đây là những đánh giá kỹ năng mà cá nhân tôi cũng như nhóm
chúng tôi đã vận dụng được trong quá trình thực hành môn Công tác xã hội
nhóm với nhóm tuyên truyền và giáo dục kiến thức về sức khỏe sinh sản cho
thanh thiếu niên tại xóm Lê Lợi- thôn Lai Tảo- xã Bột Xuyên- huyện Mỹ
Đức- thành phố Hà Nội. Dù còn nhiều hạn chế, nhưng bản thân tôi nói riêng
và cả nhóm tôi nói chung đã cố gắng hết mình nhằm đạt được mục tiêu đã đề
ra, mong thầy cô và các bạn đóng góp ý kiến để giúp nhóm hoạt động ngày
càng tốt hơn.