Xây dựng và áp dụng tiêu chuẩn
(Phần 1)
Các vấn đề chung về tiêu chuẩn hoá
1. Các khái niệm cơ bản
1.1. Tiêu chuẩn
Có nhiều định nghĩa khác nhau, thay đổi theo thời gian, phản ánh quan
điểm khác nhau về tiêu chuẩnHiện tại, tổ chức Tiêu chuẩn hoá quốc tế (ISO) đưa
ra một định nghĩa tiêu chuẩn, được nhiều quốc gia, tổ chức công nhận rộng rãi,
định nghĩa này như sau:Tiêu chuẩn là tài liệu được thiết lập bằng cách thoả thuận
và do một cơ quan được thừa nhận phê duyệt nhằm cung cấp những quy tắc,
hướng dẫn hoặc đặc tính cho các hoạt động hoặc kết quả hoạt động để sử dụng
chung và lặp đi lặp lại nhằm đạt được mức độ trật tự tối ưu trong một khung cảnh
nhất định.
1.2. Tiêu chuẩn hoá
Khác với tiêu chuẩn, định nghĩa về Tiêu chuẩn hoá không thay đổi nhiều,
về bản chất Tiêu chuẩn hoá là hoạt động bao gồm: đưa ra tiêu chuẩn và áp dụng
tiêu chuẩn.Định nghĩa đầy đủ của ISO vê Tiêu chuẩn hoá như sau:Tiêu chuẩn hoá
là một hoạt động thiết lập các điều khoản để sử dụng chung và lặp đi lặp lại đối
với những vấn đề thực tế hoặc tiềm ẩn, nhằm đạt được mức độ trật tự tối ưu trong
một khung cảnh nhất định.

2. Mục đích của tiêu chuẩn hoá

Mục đích của tiêu chuẩn hoá đã được thể hiện trong định nghĩa của tiêu
chuẩn hoá đó là “nhằm đạt tới một trật tự tối ưu trong một hoàn cảnh nhất định”.
Cụ thể, các mục đích đó là:
a. Tạo thuận lợi cho trao đổi thông tin (thông hiểu): Phục vụ cho mục đích
này là những tiêu chuẩn định nghĩa, các thuật ngữ, quy định các ký hiệu, dấu hiệu
để dùng chung. Ví dụ ký hiệu toán học, nguyên tố hoá học, ký hiệu tượng trưng
các bộ phận, chi tiết trên bản vẽ, ký hiệu vật liệu…
b. Đơn giản hoá, thống nhất hoá tạo thuận lợi phân công, hợp tác sản xuất,

chuẩn được áp dụng rộng rãi
- Không ra lệnh hay cưỡng bức.
Tiêu chuẩn chỉ là một tài liệu có thể sử dụng trong hợp đồng hay trong văn
bản pháp luật.

3. Đối tượng của tiêu chuẩn hoá

Đối tượng của tiêu chuẩn hoá là các chủ đề của tiêu chuẩn. Chủ đề tiêu
chuẩn hoá có thể là sản phẩm (viên gạch, bu lông, bánh răng, đường ống), nguyên
vật liệu (than, sắt thép, xi măng, cát, sỏi…), máy móc thiết bị (động cơ ô tô, động
cơ điện, máy bơm, máy nén khí…).
Đối tượng của tiêu chuẩn có thể là một quá trình (ví dụ: phương pháp xác
định nhiệt lượng của than đá…), cũng có thể là nhưng đối tượng không phải sản
phẩm như (đơn vị đo lường, ký hiệu các nguyên tố hoá học, ký hiệu toán học, dấu
hiệu chỉ đường…)
Nội dung một tiêu chuẩn có thể quy định về một đối tượng, cũng có thể quy
định một vài khía cạnh của một đối tượng. Tên của tiêu chuẩn phản ảnh đối tượng
của tiêu chuẩn.