GIÁO TRÌNH
PHƯƠNG PHÁP GIÁO
DỤC HÀNH ĐỘNG
TRONG CẤP NƯỚC VÀ VỆ SINH HỘ
GIA ĐÌNH

Tháng 9 năm 2010
MỤC LỤC
I VÌ SAO CHỌN PP GDHĐ? Error: Reference source not found
1 PP GDHĐ là gì? Error: Reference source not found
2 Vì sao chọn GDHĐ ? Error: Reference source not found
3 Những nguyên tắc của pp GDHĐ Error: Reference source not found
II TIẾN TRÌNH ÁP DỤNG PP GDHĐ Error: Reference source not found
1 Bước 1: Xác định ai sẽ đơn vị đầu mối Error: Reference source not found
2 Bước 2: xác định địa bàn thực hiện và nhân rộng Error: Reference source not found
3 Bước 3: Thảo luận với chính quyền địa phương Error: Reference source not found
4 Bước 4: Chuẩn bị kế hoạch và chi phí chi tiết Error: Reference source not found
5 Bước 5: Thuê chuyên gia tập huấn Error: Reference source not found
6 Bước 6: Thiết kế bảng kiểm định hộ gia đình Error: Reference source not found
7 Bước 7: Lựa chọn và tập huấn cho tuyên truyền viên (TTV) địa phương Error:
Reference source not found
8 Bước 8: TTV tổ chức các cuộc họp hộ gia đình Error: Reference source not found
9 Bước 9: Giám sát hỗ trợ tiến trình ở cộng đồng Error: Reference source not found
10 Bước 10: hội thảo đánh giá và rút kinh nhiệm cải thiện Error: Reference source not
found
III CÁC THÔNG TIN KHÁC Error: Reference source not found
1 Câu hỏi và trả lời ở chương trình WIND ở Tiền Giang Error: Reference source not
found
2 Thực hiện ở Tiền Giang Error: Reference source not found
3 Nguồn lực khác
IV. PHỤ LỤC

trong các hộ gia đình thông qua các cuộc họp nhóm các hộ gia đình.
2 Vì sao lựa chọn pp GDHĐ?
GDHĐ mang lại sự thay đổi hành vi nhìn thấy được. Sức khoẻ của con người chỉ thay đổi
khi có sự thay đổi về hành vi.
GDHĐ là phương pháp đơn giản và thực tế. Đơn gian để địa phương nào cũng có thể áp
dụng được; thực tế thực hành chứ không lý thuyết suông vì người dân nông thôn họ dễ làm
theo những gì họ thấy hơn là những gì họ chỉ có nghe. Nếu việc tập huấn cho TTV tốt và các
cuộc họp nhóm hộ gia đình thực hiện tốt thì GDHĐ sẽ mang lại kết quả tốt ngay từ bản than
TTV đến cho sự chuyển đổi hành vi của cộng đồng, đôi khi sự thay đổi này xảy ra rất là
nhanh chóng.
GDHĐ còn giúp xây dựng mối quan hệ tình làng nghĩa xóm giữa các hộ trong cộng đồng và
tăng cường tính tự tin của mọi người để giải quyết những vần đề khó khăn của riêng họ.
Các hoạt động của GDHĐ chủ yếu là các hoạt động ở cộng đồng của các tổ chức quần
chúng như: hội phụ nữ, hội nông dân, họp thôn, bản nên có tính bền vững. Chỉ cần cung
cấp tài liệu, kỹ năng, phương pháp thực hiện là các TTV ở cộng đồng (hội phụ nữ, hội nông
dân, trưởng thôn) có thể thực hiện được. Do đó hoạt động của phương pháp GDHĐ là bền
vững.
Phương pháp này đã được thực hiện tốt, được chứng minh ở Việt Nam – đây không phải là
cách tiếp cận mới hoàn toàn nhưng bởi nó đơn giản và không cần nhiều chi phí. Nguyên gốc
của pp này được phát triển trong lĩnh vực an toàn nghề nghiêp cho nông dân, thợ mỏ, công
nhân công nghiệp do tổ chức Lao động quốc tế tài trợ ở một số tỉnh. Phương pháp GDHĐ
cũng đã đượ áp dụng ở các nước khác vùng đông nam á để cải thiện điều kiện làm việc hiệu
quả và an toàn ở những nơi làm việc như các hầm mỏ.
Trong chương trình mục tiêu quốc gia về CN&VSNT giai đoạn II (NTPII), phương pháp
GDHĐ đã được áp dụng thí điểm ở 2 xã của tỉnh Ninh Thuận đó là xã Hoà Sơn, Lương Sơn;
Tỉnh Đăklăk ở 2 xã: YangReh và Ea Drong. ở Ninh Thuận thì do TT Y tế dự phòng kết hợp
với hội liên hiệp phụ nữ các cấp thực hiện. ở Đắc lăk thì do Trung tâm nước và vệ sinh NT
thực hiện. Tuy nhiên ở cấp xã, thôn thì hội phụ nữ và hội nông dân là đơn vị chính thực hiện.

4

vệ sinh nông thôn là đơn vị cấp kinh phí còn Hội lien hiệp phụ nữ tỉnh là đơn vị đầu
mối và cũng là đơn vị thực hiện.
- Ở Ninh Thuận và Đắc Lắc, kinh phí là của chương trình mục tiêu quốc gia về
CN&VSMT NT, đơn vị thực hiện ở Đắc lắc là TTN&VSMT nông thôn, ở Ninh Thuận là
TT Y tế dự phòng phối hợp với HLHPN thực hiện.
Có một điều không kém phần quan trọng là tìm các đơn vị hỗ trợ thực hiện pp GDHĐ. Thí dụ
như hội phụ nữ, thông qua các hoạt động, chương trình riêng của hội sẽ đóng vai trò quan
trọng cho các vấn đề sử dụng nguồn nước an toàn, vệ sinh hộ gia đình, xem những công
việc này có nằm trong một phàn nhiệm vụ của họ không? Ý kiến rất hay đó là thảo luận với
Hôi phụ nữ cấp tỉnh để họ có thể có sự hỗ trợ làm sao triển khai pp này.

5
UBND xã cũng đóng vai trò quan trọng, họ cần phải hoàn toàn tham gia vào hoạt động ngay
từ đầu và theo dõi tiến trình thực hiện tai xã họ.
2 Bước 2: Xác định địa bàn và nhân rông mô hình GDHĐ
Sẽ áp dụng mô hình GDH Đ ở đâu và vì sao? Có khởi đầu thực hiện ở 2 xã và lập kế hoạch
nhân rộng sang các xã trong huyện và các huyện khác trong tương lai không?. Làm sao xác
định những ưu tiên nơi thực hiện trước? mô hình này có được áp dụng ở những xã nghèo,
xa trung tâm không hay chỉ những xã dễ dàng cho đơn vị thực hiện đến thăm? Một quyết
định cần thiết nữa là vấn đề nhân rông mô hình và nơi nào sẽ thực hiện trước để điều này
tác động đến số lượng ngân sách, nguồn nhân lực là rất cần thiết.
Về nguyên tắc chung thì tốt nhất nên áp dụng nhỏ và rút kinh nghiệm trong quá tròng triển
khai hơn là áp dụng quá nhiều nơi cùng một lúc do sự khó khăn để hỗ trợ và khuyến khích
quá nhiều xã trong cùng thời gian.
3 Bước 3: Thảo luận với chính quyền địa phương
Điều quan trọng là thảo luận về kế hoạch với chính quyền cấp huyện, xã để họ hiểu mục
đích của mô hình GDHĐ và làm sao họ có thể hỗ trợ bạn trong quá trình thực hiện. Những
cuộc thảo luận này cần được tiến hành rất sớm trong giai đoạn lập kế hoạch. Những hiểu
biết về địa phương sẽ giúp bạn lập kế hoạch và hiểu sâu về các vấn đề địa phương, những
khó khăn và nhu cầu của địa phương cũng như sự khác nhau giữa các xã. Chính quyền địa

chương trình thì nên lồng ghép vào các cuộc họp thường xuyên của tổ chức hội hay
cộng đồng như họp nhóm hội nông dân, phụ nữ, họp thôn …).
4. Kinh phí hỗ trợ TTV hàng tháng: để tổ chức cuộc họp, thăm hộ gia đình, ghi chép báo
cáo…. (Nên gắn nhiệm vụ này là một trong những nhiệm vụ của TTV thì khi chương
trình kết thúc thì hoạt động vẫn được thực hiện thường xuyên)
5. Kinh phí giám sát đánh giá: đi lại cho cán bộ cấp tỉnh, huyện, xã đi giám sát hỗ trợ
TTV thực hiện và ghi nhận hình ảnh để tổ chức cuộc hội thảo chia sẻ kinh nghiệm.
(Nên đưa các danh muạc này vào bảng nhiệm vụ của cán bộ khi đi giám sát các hoạt
động thường xuyên của tổ chức thì hoạt động này sẽ bền vững hơn)
6. Hội thảo đánh giá chia sẻ kinh nghiệm và lập kế hoạch tiếp theo (sẽ thực hiện trong 1
ngày tại xã, thường thực hiện sau 6 tháng hoặc 1 năm, nên có kinh phí quà tặng
những hộ gia đình điển hình, làm tốt nhiều cải thiện).
7. Tham quan học hỏi kinh nghiệm: với những xã mới có thể tổ chức cho TTV đi tham
quan những xã đã thực hiện tốt để về triển khai tại xã mình.
5 Bước 5: Thuê chuyên gia tập huấn về pp GDHĐ
Không phải ai cũng có thể trở thành giảng viên GDHĐ được. Giảng viên/ chuyên gia này cần
phải có những kỹ năng giảng dạy, kỹ năng phát triển khuyến khích người dân địa phương,
phải có kinh nghiệm về phát triển cộng đòng và nhất là phương pháp GDHĐ để hướng dẫn
bạn cả các quá trình thực hiện. Thực tế đây không phải là cách dạy bình thường mà cần áp
dụng triệt để phương pháp có sự tham gia, tôn trọng những ý kiến của người dân ở trong
cộng đồng.
Bạn có thể xem phần phụ lục để biết về các chuyên gia/ giảng viên có kinh nghiệm.
6 Bước 6: Phát triển bảng kiểm định hộ gia đình- in ấn tài liệu
Thiết kế và sản xuất cho GDHĐ là bước quan trọng đầu tiên.
Bạn cần chuyên gia hỗ trợ bạn để tìm và chụp các hình ảnh (bao gồm hình ảnh hiện trạng
và các hình ảnh cải thiện phù hợp tại địa phương để làm tài liệu và so sánh tiến trình thay
đổi trong quá trình thực hiện mô hình GDHĐ tại địa phương). Chuyên gia sẽ đi cùng bạn và
cùng với các cán bộ địa phương như Y tế xã, hội phụ nữ, hội nông dân, chính quyền địa
phương và hướng dẫn bạn làm bảng kiểm định, thống nhất với nhóm về các vấn đề ưu tiên
cần cải thiện đối với từng địa phương để đưa vào bảng kiểm định hộ gia đình. Thí dụ nơi

hội nông dân, y tế … về mục tiêu của chương trình, các hoạt động, theo dõi hỗ trợ để tất cả
mọi người nắm được, tham gia đóng góp ý kiến và lựa chọn các Tuyên Truyền Viên (TTV)
thực hiện. Cần quán triệt cho mọi người hiểu về tính bền vững của các hoạt động sau khi
không có sự hỗ trợ của chương trình.
Các TTV nên chọn là những người năng động, muốn cải thiện điều kiện nước và vệ sinh tại
gia đình mình và hỗ trợ các hộ chung quanh cùng thực hiện. Sau khi được tập huấn những
TTV này phải là những người gương mẫu thực hiện trước và sẽ tổ chức các cuộc họp với
các hộ chung quanh ngay tại nhà mình hoặc chọn một gia đình thực hiện tốt để họp. Việc
chọn họp tại gia đình là có mục đích tiện lợi cho các thành viên các họ khác quan sát và chia
sẻ kinh nghiệm.
Các TTV cần hiểu rõ nhiệm vụ của mình trước khi tập huấn. Khi họ hiểu vai trò nhiệm vụ của
họ thì họ mới tập trung vào các nội dung của cuộc tập huấn và chú ý đế những việc họ sẽ
phải làm sau khi tập huấn.
Khoá tập huấn cho TTV sẽ được chuyên gia có kinh nghiệm tiến hành tại xã với ít nhất 3
ngày, trong đó TTV vừa được tập huấn kiến thức, kỹ năng, đóng vai ở lớp, thăm hộ gia đình
để điền vào bảng kiểm định vừa được thực hiện tổ chức điều hành cuộc họp mẫu với các hộ
gia đình. Các cán bộ cấp tỉnh, huyện, xã sẽ cũng được tập huấn, theo sát và tham gia các
phần của nội dung tập huấn (dưới sự hỗ trợ của chuyên gia/ giảng viên) để có thể hiểu các
bước, các hoạt động để quản lý hỗ trợ sau này và cũng có thể tự thực hiện ở các xã khác.
8 Bước 8: Tổ chức các cuộc họp và thăm hộ gia đình
Sau khi được tập huấn, các TTV sẽ chủ động tổ chức các cuộc họp với các hộ gia đình mà
mình phụ trách. Mỗi cuộc họp nên mời 5 hộ (nên mời cả chồng và vợ cùng tham gia thì sẽ
tốt hơn) và cuộc đầu tiên sẽ làm ở nhà TTV, những cuộc sau thì tổ chức ở hộ gia đình nào
mà có nhiều cải thiện nhất. Vì mục đích là vừa tiện lợi cho sự đi lại của các hộ gia đình và
vừa tiện cho việc quan sát các mô hình đã cải thiện để chia sẻ kinh nghiệm tại chỗ.
Cách tiến hành một cuộc họp, TTV đã được tập huấn ở lớp, nó bao gồm các bước sau:
- Chào hỏi, giới thiệu mục đích cuộc họp
- Giới thiệu các nội dung trong bảng kiểm định hộ gia đình

8

cho các đơn vị đang thực hiện lập kế hoạch hoạt động thếp theo và cũng cho đơn vị đầu mối
lập kế hoạch nhân rộng mô hình GDHĐ này ra các địa bàn khác.
Vì pp GDHĐ là phương pháp tập trung vào thực hành nên khi cán bộ đi thực địa cần có máy
ảnh kỹ thuật số chụp nghi lại những cải thiện để so sánh sự cải thiện của người dân theo
thời gian.
Lưu ý: Báo cáo trình bày tại hội thảo bao gồm cả số lượng cải thiện và các hình ảnh minh
hoạ, không cần nhiều lời mà cần nhiều hình ảnh.
Hệ thống báo cáo: Với mô hình GDHĐ chúng tôi đã thiết kế một mẫu báo cáo thống nhất,
đơn gian dễ thực hiện. Mẫu báo cáo này tuỳ thuộc vào các vấn đề trong bảng kiểm định hộ
gia đình và được TTV ghi chép trong quá trình thực hiện. Lịch báo cáo tuỳ thuộc vào cơ
quan đầu mối quyết định và nên lồng ghép vào hệ thông báo cáo của đơn vị thực hiện để có
tính bền vững. Có thể sau 3, 6, 9, 12 tháng thì TTV mới báo cáo lên cán bộ cấp xã một lần.
Cán bộ cấp xã sẽ tổng hợp các số liệu của TTV và báo lên các cấp trên.

9
III THÔNG TIN BỔ SUNG
1 Câu hỏi và trả lời khi tham quan chương trình cải thiện điều kiện
lao động ở Tiền Giang (WIND).
Trước khi triển khai áp dụng thí điểm ở Ninh Thuận và Đắc lắc, các đại diện của các đơn vị
thực hiện chương trình của các tỉnh đã đến tham quan Tiền Giang nơi mà mô hình GDHĐ về
cải thiện điều kiện làm việc, thiết bị cấp nước và vệ sinh hộ gia đình đã và đang thực (gọi là
chương trình WIND (Work Improvement in Neighbourhoods). Những câu hỏi và trả lời sau
đây sẽ giúp ích cho bạn khi giới thiệu mô hình GDHĐ, tuy nhiên các mục tiêu này có thể
khác nhau.
Câu hỏi:
1. Làm sao để kêu gọi sự phối hợp giữa các ban ngành trong phương pháp giáo dục hành
động?
Hội phụ nữ làm thế nào để có sự phối hợp với Giáo dục trong việc thực hiện chương trình?
Trả lời:
Khi thực hiện Chương trình WIND tại Tiền Giang, ban đầu chỉ có hai đơn vị là Hội Phụ nữ và

Sau khi tình nguyện viên được đào tạo sẽ mở lớp WIND Mini tại thôn/buôn/ấp Đối tượng
tham dự của lớp WIND Mini này là các hộ gia đình (phải đủ cả vợ và chồng tham gia). Tùy
điều kiện địa phương mà một lớp WIND Mini do tình nguyện viên phụ trách có thể từ 5 – 10
hộ gia đình.
Tại lớp WIND Mini, sau khi các hộ gia đình đã đi và trực tiếp đánh giá từng hộ sẽ thảo luận
và chọn ra những vấn đề cần cải tiến của gia đình mình (nên đưa ra 5 hoặc 6 vấn đề, không
nên đưa ra nhiều vì trong một lúc rất khó thực hiện), lựa chọn vấn đề ưu tiên, cái nào thực
hiện trước, cái nào thực hiện sau (trong thời gian 1 tháng, 3 tháng ).
Khi các hộ gia đình đã đăng ký cải thiện, các tình nguyện viên sắp xếp thời gian để đi thăm
ngẫu nhiên hộ gia đình và đánh giá thực hiện.
Câu hỏi:
4. Việc mắc màn cho heo, bò có bền vững không? Nếu số lượng heo/bò quá nhiều?
Cách thực hiện của chương trình đối với vấn đề xử lý rác thải nông thôn?
Trả lời:
Phương pháp Giáo dục hành động là một phương pháp thúc đẩy cộng đồng thông qua lựa
chọn ưu tiên, sử dụng những vật dụng và kỹ năng sẵn có để thực hiện các giải pháp hay,
ít tốn kém
Và nguyên tắc để thực hiện phương pháp này là:
- Đặt trọng tâm vào những giải pháp thiết thực
- Liên tục hành động từng bước để hoàn thiện dần
- Đa dạng hóa các biện pháp tháo gỡ.
Vì vậy, chúng ta chỉ hướng dẫn mô hình chứ không đưa ra giải pháp cho người dân.
Các hộ gia đình sẽ tùy vào điều kiện gia đình, tập quán địa phương mà đưa ra các giải pháp.
Câu hỏi:
5. Làm sao để nhân rộng mô hình này trong cộng đồng? Mô hình này có bền vững không?
Làm sao để duy trì đội ngũ cộng tác viên sau khi chương trình kết thúc?
Trả lời:
Thực tế tại Tiền Giang thì các tình nguyện viên không được hỗ trợ kinh phí mà hoạt động
bằng sự nhiệt tình.
Đối với các hộ gia đình thì ngoài các hộ đã được dự lớp WIND Mini và đăng ký cải thiện thì

đưa ra các quyết định lớn như xây dựng nhà vệ sinh, nhà tắm, bể chứa nước … Để cuốn
hút sự tham gia nhiệt tình của các hộ gia đình thì TTV cần phải sử dụng các kỹ năng truyền
thông trực tiếp thông qua các cuộc họp nhóm nhỏ, kỹ năng khuyến khích mọi người, trình
bày các hình ảnh thực tế…. Các cuộc họp thường được tổ chức ngay tại các hộ gia đình
nên vừa tiện lợi cho việc đi lại của các hộ gia đình vừa tiện cho quan sát để áp dụng các
điều kiện tại hộ gia đình họ. Điều này còn mang lại yếu tố ảnh hưởng tích cực tới các hộ
chung quanh. Các hộ gia đình bắt đầu thay đổi bằng các cải thiện nhỏ, dễ nhưng điều quan
trọng nhất là nó sẽ làm thay đổi về nhận thức của mọi người để có cuộc sống tốt hơn.
Tài liệu: Tài liệu sự dụng cho pp này là các hình ảnh thực tế và các mô hình được chọn lựa
theo các chủ đề thí dụ bảo vệ ngườn nước sạch bằng dụng cụ che bể chứa nước; sắp xép
dụng cụ xong nồi gọn gàng sạch sẽ…. Các tài liệu này rất dễ làm để mọi người có thể tự
làm được (tuy nhiên làm tài liệu sẽ được các cán bộ cấp huyện trở lên thực hiện). Chỉ cần
một máy ảnh kỹ thuật số và một máy tính là có thể làm được tài liệu.
Tập huấn cho TTV: TTV sẽ được học về một số kiến thức về sức khoẻ, các vấn đề chung
liên quan đến cấp nước và vệ sinh, phần chính là các kỹ năng giao tiếp như kỹ năng tổ chức
điều hành cuộc họp nhóm nhỏ các hộ gia đình, kỹ năng thăm hộ gia đình, sử dụng công cụ
trực quan để khuyến khích tăng cường sự tham gia của mọi người thông qua thực hành
đóng vai và thực tế ngay tại các hộ gia đình. Vì được học thực hành nên sau khoá tập huất
các TTV sẽ đủ tự tin triển khai các cuộc họp, thăm hộ gia đình, ghi chép sổ sách, báo cáo
ngay tại địa bàn mà họ phụ trách.
Kinh phí: Khó có thể so sánh kinh phí vì hầu hết chương trình là kết hợp với các hoạt động
có sẵn tại địa phương như: họp nhóm phụ nữ, nông dân và các hộ tham gia một cách tự
nguyện. Các kinh phí như kinh phí tập huấn đều dựa vào chính sách của nhà nước và địa
phương.
Áp dụng và nhân rộng: mô hình GDHĐ có thể áp dụng ở mọi địa bàn nhưng đặc biệt thích

12
hợp là ở vùng nông thôn, cho vùng người dân tộc. Vì chương trình tập trung vào các hoạt
động của nhóm nhỏ và từ đó nhân rộng ra các vùng chung quanh, người tham gia thì bị hạn
chế, vì thế nên tiến trình thực hiện cần phải chậm theo có thời gian. Mô hình GDHĐ có thể

Tp Mỹ Tho
Chị: Hồ Thị Tuyết Hồng.
Sở Y tế Ninh Thuận
Trung tâm y tế dự phòng
Bs Lê Quốc Khánh
TT nước & VSMT Đak Lak
Ông Phạm Phú Bổn, Giám đốc
Phụ lục 2: Hướng dẫn tập huấn cho TTV (File đính kèm)

14
Phụ lục 3: Mẫu bảng kiểm định hộ gia đình

15

16
Phụ lục 4: Bài học kinh nghiệm từ Ninh Thuận và Đắc Lắc (file đính
kèm)
Phụ lục 5: Một số hình ảnh

17
Che đậy bể chứa nước, bố trí chổ rủa tay có xà
phòng
Vay tiền để kết nối đường nước máy
Hộ gia đình người Rak Lay tự làm nhà vệ
sinh.
Thu gom rác thải.
TTV người Rak Lay vai một ít tiền để
xây nhà vệ sinh.
Một hộ gia đình người dân tộc có 5 cải thiện trong vòng 3 tháng
trong đó có xây nhà vệ sinh mới và làm sạch sân, lối đi.

Chai/ lọ, can nước ¨ 5
Nước song/suối/hồ ¨ 6
Nguồn khác, xin ghi cụ thể ¨ 7
Loại hố xí gia đình đang sử dụng?
Hố xí tự hoại/bán tự hoại ¨ 1
Thấm dội ¨ 2
Hố xí khô (2 ngăn, đào) ¨ 3
Không có (đi ra đất, nước…) ¨ 4
Loại khác (xin nêu cụ thể ………… ¨ 5 ……………………………………………
Nếu gia đình không có nhà tiêu tại nhà, vì sao lại không có?
Giá xây dựng quá đắt ¨ 1
Không có chỗ, vườn để xây ¨ 2
Thích đi ỉa đồng hơn ¨ 3
Không có nguồn nước sãn có ¨ 4

18
Không biết làm sao mà xây hố xí ¨ 5
Lý do khác, xin nêu cụ thể ………¨ 6 …………………………………………………
Gia đình có ai là thành viên của các nhóm sau? (đánh dẫu vào ô dưới)
1¨ Hộ phụ nữ
2¨ Đoàn thanh niên
3¨ Mặt trận
4¨ Hội nông dân
5¨ Hội chữ thập đỏ
6¨ Nhóm khác………
Phân tích dữ liệu:
Bảo đảm rằng bạn sẽ sử dụng các dữ liệu mà đã được thu thập. Sử dụng các tính toán đơn
gian để nhiều người có thể thực hiện và hiểu được.
Sử dụng các chuơng trình thông thường trong máy tính như Excel, nhập dữ liệu của các
bảng hỏi vào, tính toán các co số đơn gian như tỉ lệ phần trăm các hộ có nhà vệ sinh, Excel