Dự trữ và bảo quản thức ăn thô xanh
cho vụ đông
(phần II) II. DỰ TRỮ VÀ BẢO QUẢN DƯỚI HÌNH THỨC Ủ CHUA
1) Nguyên lý ủ chua
Ủ chua là kỹ thuật bảo quản thức ăn thô xanh nhờ quá trình lên men
yếm khí, tạo ra trong khối thức ăn một lượng axít hữu cơ cấp thấp (axít
lactic) cần thiết để hạ độ pH, có tác dụng ức chế mọi hoạt động của các vi
khuẩn gây thối rữa.
Thực chất của ủ chua là quá trình lên men yếm khí khi trong hố ủ có
nhiệt độ và độ ẩm thích hợp. Ngược lại, khi trong khối thức ăn và trong hố ủ
có nhiều không khí, quá trình lên men thối xuất hiện và tăng cường. Điều đó
giải thích tại sao chúng ta cần phải nén khối thức ăn thật chặt để loại hết
không khí tồn tại trong các khe giữa các mẩu cây thức ăn
Nhờ quá trình bảo quản thức ăn bằng ủ chua, những phần cứng của
thân cây bị mềm ra và làm cho nó trở nên dễ tiêu hoá
Kỹ thuật ủ chua bao gồm việc cắt cây thức ăn vào giai đoạn mà nó có
giá trị dinh dưỡng cao, thái nó thành những mẩu nhỏ, nén vào một hố ủ hoặc
túi ni lông, và đảm bảo nước (mưa) và không khí không lọt vào.
Kỹ thuật ủ chua có thể áp dụng cho tất cả các loại cây thức ăn. Chất
lượng của thức ăn ủ chua phụ thuộc chẳng những vào kỹ thuật ủ mà còn phụ
thuộc vào nguyên liệu đem ủ: loại cây thức ăn, giai đoạn thu cắt cây thức
ăn
2) Điều kiện cần thiết để ủ chua thành công
- Phải có một hố ủ hoặc túi nilông, bảo đảm chắc chắn để dễ nén chặt
thức ăn và không cho nước, không phí bên ngoài lọt vào. Sau khi chất nén
đầy thức ăn, túi nilông phải được đóng kín, hố ủ phải được đắp kín bằng đất
(trong chăn nuôi quy mô nhỏ) hoặc phủ và chèn bằng tấm nilông dầy (trong

mà có thể ủ chua thức ăn bằng cách :
+ Đào một hố sâu trong lòng đất, đắp bờ xung quanh miệng hố để
tránh nước mưa tràn vào. Cần chọn chỗ cao ráo, dễ thoát nước, đào ở chỗ đất
quánh, mịn, không nên đào hố chỗ đất cát pha, chỗ trũng để tránh nước bên
ngoài ngấm vào hố. Dùng các tấm chất dẻo rải quanh thành hố và cao lên
trên miệng hố để có thể gấp đóng kín và đắp đất lại, sau khi đã chất đầy và
nén chặt thức ăn
+ Dùng túi chất dẻo để chất thức ăn xanh sau khi đã băm thái vào.
Nên chọn loại túi mầu sẫm, có độ dầy trên 0,2 mm. Ưu điểm của túi chất dẻo
là có thể buộc kín dễ dàng. Tuy nhiên, túi chất dẻo có nhược điểm là khó
nén chặt thức ăn. Túi có thể bị chọc thủng, đặc biệt là khi tiến hành ủ chua
thân cây ngô, cỏ voi
+ Dùng thùng phi để ủ chua thức ăn (nên dùng loại có dung tích 200
lít) Trường hợp ủ chua trong thùng phi cần lưu ý phơi thức ăn hơi khô hơn
một chút (độ ẩm dưới 65%) để tránh lượng dịch lớn sinh ra trong quá trình
lên men và tích tụ dưới đáy thùng, làm thối hỏng lớp thức ăn bên dưới. Cách
ủ trong thùng phi: sau khi chất đầy thức ăn và nén chặt, tiến hành đóng
thùng phi bằng cách lấp một lớp đất dầy lên trên
- Các vật tư, dụng cụ cần thiết
Tuỳ theo loại hố ủ và quy mô chăn nuôi, cần có những vật tư và dụng
cụ cơ bản sau đây :
+ Dụng cụ băm thái cây thức ăn. Đó có thể là máy thái thức ăn (đặc
biệt là trong chăn nuôi gia súc ăn cỏ quy mô trang trại) hoặc dao băm thái
thông thường
+ Dụng cụ để nén thức ăn: chày gỗ hoặc máy kéo, xe tải
+ Dụng cụ để che đậy hố ủ: tấm lợp bằng chất dẻo, fibrô-ximăng, đất
để lấp hố
- Các chất bổ sung
Tuỳ trường hợp và tuỳ những điều kiện cụ thể, có thể nên hoặc phải
sử dụng một số chất bổ sung sau đây cho các mục đích khác nhau :

tránh mưa nắng. Một khi đã mở hố/túi ủ và sử dụng thức ăn ủ chua cho gia
súc nhai lại, cần sử dụng liên tục cho đến khi hết.