44
kinh doanh của các doanh nghiệp, nhưng yếu tố này giữ vai trò rất quan trọng trong việc xác định
hướng kinh doanh của doanh nghiệp.
Sự tác động của chính trị, pháp luật và của Chính phủ đối với kinh doanh mà các nhà quản
trị cần phải chú ý bao gồm:
a) Vai trò của Chính phủ đối với nền kinh tế
Vai trò quan trọng của Chính phủ là tạo lập, thúc đẩy, điều chỉnh và duy trì tốc độ phát triển
kinh tế. Sự can thi
ệp ở mức độ hợp lý của Chính phủ vào các hoạt động kinh doanh là rất cần thiết
bởi Chính phủ phải giữ vai trò tạo lập một môi trường kinh doanh thuận lợi và tạo cơ hội bình
đẳng cho mọi công dân được tham gia vào các hoạt động kinh doanh.
Chính phủ quy định những khuôn khổ pháp lý và thiết lập các chính sách yếu nhằm tạo điều
kiện cho mọi thành phần kinh tế cạnh trang bình đẳng trong kinh doanh.
Vai trò của Chính phủ
được thể hiện qua những đặc trưng sau:
- Chính phủ phải là người tạo lập và thúc đẩy ý chí tăng trưởng và phát triển.
- Duy trì sự ổn định kinh tế vĩ mô.
- Tôn trọng các quy luật của nền kinh tế thị trường.
- Duy trì cân đối cơ cấu tích lũy vốn trong và ngoài nước.
b) Các cơ chế, chính sách kinh doanh của Chính phủ
- Cơ chế bảo hộ sản xuất trong nước
- Sự tác động củ
a chính trị đối với kinh doanh
4.2.2. Môi trường văn hoá - xã hội
Mỗi tổ chức kinh doanh đều hoạt động trong môi trường văn hoá - xã hội nhất định. Doanh
nghiệp và môi trường văn hoá - xã hội đều có mối liên hệ chặt chẽ, có sự tác động qua lại lẫn
nhau. Xã hội cung cấp những nguồn lực mà doanh nghiệp cần, tiêu thụ những hàng hoá - dịch vụ
mà doanh nghiệp sản xuất ra.
Các giá trị chung của xã hội, t
ập tục truyền thống, lối sống của doanh nghiệp, các hệ tư

tâm huyết và sức lực để phục vụ công ty thì họ có được sự an toàn về chỗ làm việc, có cơ hội để
thăng tiến.
Tất cả những biến động và thay đổi trên đã tác động trực tiếp các hoạt động kinh doanh, đến
doanh nghi
ệp và đến mỗi người lao động.
Môi trường kinh doanh ngày nay đòi hỏi các doanh nghiệp phải năng động, linh hoạt hơn
trên tất cả mọi phương diện từ sản xuất, Marketing đến quản trị nguồn nhân lực. Do đó những
người không thích nghi, đáp ứng được những yêu cầu đó của doanh nghiệp sẽ bị sa thải và những cá
nhân có năng lực sẽ nổi lên như những tài nă
ng xuất chúng. Như vậy, chuẩn mực giá trị của người
lao động chuyển sang khuynh hướng căn cứ vào tài năng hơn là lòng trung thành. Đồng thời sự sa
thải công nhân một cách không thương tiếc cũng đặt ra với người công nhân những câu hỏi mới
về lòng trung thành, sự tận tụy phục vụ của họ đối với doanh nghiệp.
Các số liệu về nhân khẩu học của dân cư trong một khu v
ực thị trường gồm có tổng số nhân
khẩu thường trú, độ tuổi, giới tính, mật độ phân bố dân cư…
Những dữ liệu này rất cần thiết để các nhà quản trị hoạch định kế hoạch xây dựng định vị
nhà máy hay sản xuất, phân phối một sản phẩm nào đó. Ví dụ: Một doanh nghiệp muốn xây dựng
một nhà máy mới, hoặc nước ngoài đầu t
ư - liên doanh xây dựng một nhà máy mới. Về phương
diện nhân khẩu học phải: Chọn nơi dân cư đông đúc, lao động có chất lượng cao, có tập quán, thói
quen tiêu dùng, thu nhập của khu vực thị trường
Căn cứ vào những yếu tố đó nhà doanh nghiệp quyết định có nên đầu tư hay không. Trong
thực tế, yếu tố dân cư có tác động như sau:
- Khu vực dân cư có thu nhập cao sẽ có sức mua tăng và ng
ược lại.
- Khu vực dân cư có độ tuổi khác nhau, có nhu cầu tiêu thụ hàng hoá khác nhau.
- Thu nhập dân cư tăng, dẫn đến tăng nhu cầu về tiêu dùng hàng hoá và dịch vụ, sức mua
tăng. Điều này, tạo cơ hội cho các doanh nghiệp sản xuất phục vụ nhu cầu của xã hội.
Sự gia tăng dân số tự nhiên có tác động tới kinh doanh khác với sự gia tăng dân số do những

cho môi trường tự nhiên.
Trong tiến trình này các doanh nghiệp giữ vai trò chủ đạo. Đồng thời, cơ cấu nền kinh tế,
mức tăng trưởng kinh tế
, lạm phát của nền kinh tế sẽ có những tác động tích cực (hoặc tiêu cực)
đối với doanh nghiệp.
Tác động của tăng trưởng kinh tế đến hoạt động của doanh nghiệp: Sự tăng trưởng của
doanh nghiệp đóng góp cho sự tăng trưởng chung cho nền kinh tế. Ngược lại mức tăng trưởng
chung của xã hội lại ảnh hưởng đến hoạt động của doanh nghiệ
p: lạm phát, cơ cấu kinh tế, mức
tăng GDP Các biện pháp khai thác và sử dụng tài nguyên, bảo vệ môi trường là thước đo sự
đóng góp của doanh nghiệp vào sự tăng trưởng kinh tế.
b) Chu kỳ kinh doanh
Chu kỳ kinh doanh là sự thăng trầm về khả năng tạo ra của cải nền kinh tế trong những giai
đoạn nhất định. Các số liệu thống kê kinh tế trong những thời điểm quá khứ
cho phép có thể thiết
lập chu kỳ vận động của nền kinh tế.
Mỗi chu kỳ thường có bốn giai đoạn: Giai đoạn phát triển, giai đoạn trưởng thành, giai đoạn
suy giảm và giai đoạn tiêu điều.
- Giai đoạn phát triển là giai đoạn mà nền kính tế có tốc độ tăng trưởng nhanh và đồng thời
có sự mở rộng về quy mô.
- Trong giai đoạn này hàng hóa c
ủa các doanh nghiệp được tiêu thụ mạnh, sản xuất mở
rộng, giá cả, lương bổng, lãi suất và lợi nhuận đều tăng. Do đó, các doanh nghiệp thường gia tăng
các đơn đặt hàng. Huy động thêm kinh phí, thuê nhân công gia tăng đầu tư nhằm đáp ứng nhu cầu
thị trường.
- Giai đoạn trưởng thành là thời điểm và nền kinh tế đã đạt đến mức phát triển cao nhất của
nó và b
ắt đầu đi vào giai đoạn suy thoái. Thời điểm này thường xảy ra khi nền kinh tế đã đạt mức
toàn diện về tiềm năng.
- Giai đoạn suy thoái giảm là thời kỳ nền kinh tế có mức tăng trưởng chậm và kỳ sau thấp

được các doanh nghiệp trong nước.
Tuy nhiên, các biện pháp hạn chế nhập khẩu sẽ gây thiệt hại cho người tiêu dùng cuối cùng
bởi họ đã phải mua sản phẩm - dịch vụ trong nước với giá cao hơn hàng hóa nhập khẩu trong điều
kiện mậu dịch tự do.
Do đó các doanh nghiệp trong nước có thể được lợi. Bởi vậy, để thành công trong nền kinh
tế toàn cầu, các doanh nghiệp phải không ngừng đổ
i mới công nghệ, nâng cao chất lượng sản
phẩm và điều cốt yếu là phải không ngừng nâng cao năng suất lao động.
4.2.4. Môi trường vật chất
Môi trường vật chất gồm các yếu tố: tài nguyên thiên nhiên, hệ thống cơ sở hạ tầng kinh tế.
a) Tài nguyên thiên nhiên
Nguồn tài nguyên thiên nhiên bao gồm các loại khoáng sản tài nguyên trên bề mặt và trong
lòng đất. Mặc dù hiện nay do công nghệ hiện đại, con người sử dụng nguyên liệu tiết kiệm hơn
nhưng những nguồn tài nguyên này ngày càng trở nên khan hiếm hơn mặc dù ngày nay, với
những công nghệ hiện đại con người đã sử dụ
ng nguyên liệu tiết kiệm hơn trước đây. Tuy nhiên,
với mức dân số ngày càng tăng nhanh, sự lạm dụng các nguồn tài nguyên thiên nhiên đã gây ra
nhiều hậu quả nghiêm trọng. Nhiều nguồn tài nguyên đã bị cạn kiệt, thảm thực vật rừng bị tàn phá
nặng nề, tầng ô-dôn bị thủng, lụt bão xảy ra thường xuyên, môi trường sống bị ô nhiễm nặng nề
Trước những hậu quả nghiêm tr
ọng này, nhiều tổ chức và công luận quốc tế, nhiều quốc gia đã
đưa ra những chính sách quản lý chặt chẽ nhằm bảo vệ các nguồn tài nguyên và môi trường.
Những chính sách này thể hiện qua các nội dung sau:

48
- Tăng mức đầu tư cho thăm dò và đẩy mạnh các hoạt động nghiên cứu và phát triển. Tăng
cường đầu tư tìm kiếm những nguồn tài nguyên tại những vùng xa như biển khơi hoặc những
nguồn có khả năng phục hồi. Đẩy mạnh các hoạt động nghiên cứu cơ bản để phát triển những
công nghệ mới, có khả năng tái sinh các nguồn tài nguyên, sử dụng nguyên liệu hiệ
u quả hơn và

Mỗi năm có nhiều sản phẩm mới được tung ra thị trường, trong số đó có nhiều kiểu mẫu sản
phẩm này còn đang thịnh hay được cải tiến. Điều này cho thấy là các sản phẩm ngày nay có chu
kỳ sống ngày càng ngắn hơn. Kết quả là nếu doanh nghiệp không có chiến lược sản phẩm thích
hợp thì rất có thể bị thua l
ỗ, bởi hàng hóa rất có thể bị chất đống trong kho do tốc độ lỗi thời, bởi
hàng hóa (sẽ bị ế thừa do không phù hợp với thị hiếu của người tiêu dùng trên thị trường).
+ Cuộc cách mạng công nghệ mới:
Sự kết hợp giữa tự động hóa và mạng thông tin toàn cầu cho phép các doanh nghiệp thực
hiện các giao dịch kinh doanh quốc tế luân chuyển vốn đầu tư một cách nhanh chóng, nhờ
đó
nâng cao khả năng hoạt động, năng suất và hiệu quả.
Tiến trình đổi mới công nghệ được coi là quá trình phát triển có tính hệ thống, là khoảng
thời gian cần thiết biến ý tưởng mới thành sản phẩm hay dịch vụ có thể tiêu thụ trên thị trường.
Tiến trình đổi mới công nghệ làm cho vòng đời sản phẩm ngày càng ngắn hơn. Nhu cầu đổi
mới sản phẩm tăng, nhiều s
ản phẩm mới được tung ra thị trường làm cho vòng đời sản phẩm, chu
kỳ của sản phẩm ngắn lại.

49
Tự động hoá và năng suất lao động tăng làm giảm số lượng công nhân. Tự động hoá giúp
các nhà quản trị quản lý và kiểm soát công nhân, thu thập và xử lý thông tin được nhanh chóng và
thuận tiện hơn. Tự động hoá yêu cầu các doanh nghiệp phải đầu tư cho việc nghiên cứu tạo ra
những sản phẩm mới. Sự kết hợp giữa tự động hoá và mạng thông tin toàn cầu cho phép các
doanh nghiệp thực hiện các giao dịch kinh doanh quốc t
ế, luân chuyển vốn đầu tư một cách nhanh
chóng, nhờ đó nâng cao khả năng hoạt động năng suất và hiệu quả.
c) Cơ sở hạ tầng kinh tế
Hệ thống cơ sở hạ tầng kinh tế bao gồm mạng lưới giao thông vận tải, đường sá, cầu cống,
phương tiện vận chuyển, mạng lưới thông tin bưu chính viễn thông, nguồn nhân lực, tính hữu hiệu
c

hỏi chất lượng cao hơn và phải làm nhiều công việc dịch vụ hơn.
4.3.3. Nhà cung cấp
Nhà cung cấp bao gồm những tổ chức hay cá nhân cung ứng các loại nguyên liệu, vật liệu,
bán thành phẩm hay dịch vụ cho doanh nghiệp. Giữa các nhà cung cấp và doanh nghiệp thường
diễn ra các cuộc thương lượng về giá cả, chất lượng và thời hạn giao hàng. Các loại phát minh,
sáng chế thường góp phần nâng cao ưu thế cho các nhà cung cấp trong thời hạn của chúng, ngăn
cản đối thủ cạnh tranh cung cấp hàng hoá hoặc dịch vụ tương t
ự. Những ưu thế và đặc quyền của

50
các nhà cung cấp có thể tạo ra những áp lực đối với doanh nghiệp như về thời gian cung cấp, chất
lượng, giá cả, tính ổn định của việc cung cấp nguyên liệu và các yếu tố đầu vào khác
Các doanh nghiệp cần phải quan hệ với các tổ chức cung cấp các nguồn khách hàng khác
nhau, như vật tư, thiết bị, lao động và tài chính.
Các tổ chức cung cấp vật tư, thiết bị có ưu thế có th
ể tăng thêm lợi nhuận bằng cách nâng
giá, giảm chất lượng sản phẩm hoặc giảm mức độ dịch vụ đi kèm. Yếu tố làm tăng thế mạnh của
các tổ chức cung ứng tương tự như các yếu tố làm tăng thế mạnh của người mua sản phẩm. Cụ thể
là các yếu tố: Số lượng của người cung cấp nào chào bán các sản phẩm có tính khác bi
ệt.
Trong những giai đoạn nhất định phần lớn các doanh nghiệp, kể cả doanh nghiệp làm ăn có
lãi, đều phải vay vốn tạm thời từ các tổ chức tài chính. Nguồn vốn này có thể nhận được bằng
cách vay ngắn hạn hoặc dài hạn phát hành cổ phiếu. Khi doanh nghiệp tiến hành phân tích về các
tổ chức tài chính thì trước hết cần chú ý xác định vị thế của mình so với các thành viên khác trong
cộng đồng.
4.3.4. Đối thủ tiềm ẩn
Việc gia nhập ngành của các doanh nghiệp mới sẽ làm tăng mức độ cạnh tranh giữa các
doanh nghiệp trong cùng một ngành. Đây chính là các đối thủ cạnh tranh tiềm ẩn. Tuy nhiên việc
đe dọa sự gia nhập ngành của các doanh nghiệp mới sẽ phụ thuộc vào các điều kiện để gia nhập
ngành. Nếu những điều kiện để gia nhập ngành quá khe khắt, sự gia nhập ngành sẽ xảy ra ít hoặc

TÓM TẮT
Khái niệm
Môi trường hoạt động của tổ chức bao gồm toàn bộ các yếu tố bên ngoài có tác động trực
tiếp hay gián tiếp đến quyết định hay hoạt động của tổ chức đó.
Phân loại môi trường quản trị
Môi trường vĩ mô (môi trường tổng quát) bao gồm: Môi trường chính trị - pháp luật; môi
trường kinh tế; môi trường văn hoá - xã hội; môi trường công nghệ.
Môi trường vi mô (môi trường tác nghiệp) gồm: Khách hàng; nhà cung c
ấp; đối thủ cạnh
tranh; các doanh nghiệp mới gia nhập ngành.
Môi trường vĩ mô
Môi trường chính trị và pháp luật
Môi trường chính trị và pháp luật bao gồm các luật lệ, các quy tắc, và những hoạt động của
các cơ quan nhà nước có ảnh hưởng đến hoạt động của tổ chức. Thể chế chính trị giữ định hướng,
chi phối các hoạt động trong xã hội, trong đó có các hoạt động sản xuấ
t kinh doanh. Môi trường
chính trị, pháp luật thuộc nhóm các yếu tố vĩ mô, mặc dù nó có ảnh hưởng gián tiếp đến hoạt động
kinh doanh của các doanh nghiệp, nhưng yếu tố này giữ vai trò rất quan trọng trong việc xác định
hướng kinh doanh của doanh nghiệp.
Môi trường văn hoá - xã hội
Mỗi tổ chức kinh doanh đều hoạt động trong môi trường văn hoá - xã hội nhất định. Doanh
nghiệp và môi trường văn hoá - xã hội đều có mối liên h
ệ chặt chẽ, có sự tác động qua lại lẫn
nhau. Xã hội cung cấp những nguồn lực mà doanh nghiệp cần, tiêu thụ những hàng hoá - dịch vụ
mà doanh nghiệp sản xuất ra.
Môi trường vĩ mô :

1. Các yếu tố kinh tế
2. Các yếu tố chính trị pháp luật
3. Các yếu tố công nghệ


Những
đi
ể
m mạnh,
yếu

Mục tiêu52
Các giá trị chung của xã hội, tập tục truyền thống, lối sống của doanh nghiệp, các hệ tư
tưởng tôn giáo và cơ cấu dân số, thu nhập của dân cư đều có tác động nhiều mặt đến hoạt động
của tổ chức kinh doanh.
Môi trường kinh tế
Môi trường kinh tế là những đặc điểm của hệ thống kinh tế mà trong đó các doanh nghiệp
hoạt động. Môi trường kinh tế
gồm những yếu tố chủ yếu tác động đến hoạt động của doanh
nghiệp: Tăng trưởng kinh tế; các chính sách kinh tế; chu kỳ kinh doanh; xu hướng toàn cầu hoá
kinh tế hiện nay.
Môi trường vi mô
Các đối thủ cạnh tranh
Đối thủ cạnh tranh là những tổ chức hay cá nhân có khả năng thoả mãn nhu cầu của khách
hàng của một doanh nghiệp bằng cách cùng một loại sản phẩm, dịch vụ có cùng nhãn hiệu hoặ
c
cùng một loại sản phẩm nhưng khác nhãn hiệu.
Khách hàng
Khách hàng những người hay tổ chức mua sản phẩm hay dịch vụ của doanh nghiệp. Khách
hàng bao gồm người tiêu dùng cuối cùng, các nhà phân phối trung gian: Đại lý, bán sỉ. Khách
hàng công nghiệp, khách hàng cơ quan.