Nghề làm giấy dó truyền
thống ở Việt Nam – phần 1

Theo một thư tịch cổ nước ngoài, nước ta đã có nghề làm
giấy từ thế kỉ III (sau CN). Người Giao Chỉ thời đó đã biết
dùng gỗ mật hương để chế tác thành một loại giấy bản tốt,
gọi là giấy mật hương. Một tài liệu khác nói rằng: Khoảng
năm 284 các lái buôn La Mã đã mua được hàng vạn tờ giấy
mật hương của ta. Theo sách “Thập dị kí” của Vương Gia
người Trung Quốc (thế kỉ IV) cũng cho biết: người Giao
Chỉ đã biết làm giấy từ rong rêu lấy từ lòng biển, gọi tên là
giấy Trắc Lí

Tranh dân gian Đông Hồ sử dụng giấy dó
1. Lịch sử ra đời và phát triển
Theo một thư tịch cổ nước ngoài, nước ta đã có nghề làm
giấy từ thế kỉ III (sau CN). Người Giao Chỉ thời đó đã biết
dùng gỗ mật hương để chế tác thành một loại giấy bản tốt,
gọi là giấy mật hương. Một tài liệu khác nói rằng: Khoảng

làm giấy? Cổ sử Trung Hoa nói rõ ông tổ của nghề làm
giấy là Thái Luân - một viên quan nhỏ sống vào thời Đông
Hán (năm 105 sau CN). Nhưng thực ra, giấy đã ra đời trước
Thái Luân chừng hai thế kỉ, Thái Luân có lẽ chỉ là người đã
đúc kết kinh nghiệm trong dân gian để làm ra giấy một
cách quy mô, bài bản hơn. Ở làng An Cốc, xã Hồng Minh,
huyện Phú Xuyên - Hà Tây, một trong những làng có nghề
làm giấy lâu đời hiện vẫn giữ được một quyển sách viết
bằng chữ Nôm nói về cụ tổ nghề, có đoạn như sau:
Mừng công nghĩa hiệp khéo tay
Khuôn phép ngày rày học được Thái Luân
Chữ rằng nghệ tinh thân vinh
Nhờ ơn ngày trước Thái Luân học cùng.
Ngoài cụ tổ nghề giấy Thái Luân mà làng tôn thờ, dân làng
nơi đây còn kể lại: Có cụ tổ nghề giấy người Việt (không rõ
họ tên) người làng An Cốc đã học nghề từ Trung Quốc đem
về truyền dạy cho ba làng: An Cốc, Yên Thái, Yên Hòa.
Người vùng Bưởi thì kể rằng, không rõ cụ từ đâu tới, chỉ
biết đầu tiên cụ đến làng Yên Quyết Thượng (tức Yên Hòa)
dạy cho dân cách làm giấy, nên gọi là làng Giấy, nhưng vì
không hài lòng với cách cư xử ở đây, nên cụ chỉ dạy cho
dân làng này làm ra loại giấy thô. Cụ bỏ sang làng Hà Khẩu
dạy cho dân biết cách làm giấy quỳ vừa mỏng lại vừa dai.
Đến làng Yên Thái, cụ dạy dân ba xóm: Đông, Thọ, Đoài
cách làm giấy lệnh, cuối cùng sang Nghĩa Đô cụ dạy cho
gia đình họ Lại cách làm giấy sắc, loại giấy này phải
“nghè”, tức là dùng vồ gỗ nện vào những tờ giấy đặt trên
mặt tảng đá, làm cho giấy thêm nhẵn và dai, bền. Vì thế,
Nghĩa Đô còn có tên gọi là làng Nghè.
Hàng năm dân làng An Cốc làm lễ tế cụ tổ nghề Thái Luân