SỞ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO THANH HOÁ
TRƯỜNG THPT TRIỆU SƠN 6
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
“ DÙNG ĐỊNH LÍ HÀM SIN TÌM
ĐIỀU KIỆN ĐỂ U
L
max, HOẶC U
C
max
VÀ TÌM U
L
max, HOẶC U
C
max ”
Người thực hiện: Lê Minh Hưởng
Chức vụ: Giáo viên
SKKN thuộc môn: Vật líTHANH HOÁ NĂM 2013
1
MỤC LỤC
Mục Nội dung Trang
Phần I Đặt vấn đề 3 - 4
Phần II
Nội dung
1 Cơ sở lí luận của vấn đề nghiên cứu
4 - 11
2
2.1.Đặc điểm tình hình nhà trường.

Trong quá trình dạy học môn Vật lí, các bài tập vật lí có tầm quan trọng đặc
biệt. Hiện nay để thực hiện tốt chương trình SGK mới và dạy học theo phương
pháp đổi mới có hiệu quả thì việc hướng dẫn học sinh biết phân loại, nắm vững
phương pháp và làm tốt các bài tập trong chương trình sách giáo khoa, đặc biệt
giúp các em biết cách tìm nhanh đáp án của câu hỏi trắc nghiệm, góp phần không
nhỏ trong việc thực hiện thành công công tác dạy học theo phương pháp đổi mới.
Trong chương trình Vật lí 12 thì bài toán tìm điều kiện để U
L
max, hoặc
U
C
max và tìm U
L
max, hoặc U
C
max là một trong những bài toán cơ bản, mà hầu
hết trong các đề thi từ Tốt nghiệp, Cao đẳng cho đến Đại học rất hay có.
Đối với loại bài toán này sách giáo khoa không đưa ra một công thức cụ thể
cho lời giải vì nó có rất nhiều cách giải khác nhau, ví dụ như là sử dụng các bất
đẳng thức, khảo sát hàm số Qua quá trình giảng dạy cũng như tham khảo nhiều
tài liệu tôi thấy để đưa ra công thức và đáp án cuối cùng thì các phương pháp trên
đều rất dài và phức tạp, học sinh sẽ mất nhiều thời gian nhất là những học sinh
trung bình như trường chúng tôi, nên nó sẽ ảnh hưởng trong việc làm bài thi trắc
nghiệm bây giờ đang áp dụng ( Thời gian làm một câu khoảng một đến hai phút ).
Chính vì vậy việc giải loại bài toán này cần nhanh và chính xác là một yêu cầu
quan trọng trong việc thi trắc nghiệm vì thế việc đưa ra một phương pháp phù hợp
với đối tượng học sinh trung bình về bài toán tìm cực trị của một số đại lượng là
rất quan trọng nên tôi chọn đề tài “Dùng định lí hàm sin tìm điều kiện để U
L
max,

max và tìm U
L
max, hoặc U
C
max
3.2 Phạm vi nghiên cứu:
3
Học sinh lớp 12B
3
, 12B
4
4. Giả thuyết khoa học:
Để kết quả dạy học được tốt theo phương pháp đổi mới đòi hỏi giáo viên
phải tìm tòi nghiên cứu để đề ra một phương pháp phù hợp với từng đối tượng học
sinh để học sinh tiếp thu và làm các bài tập được nhanh chóng và chính xác.
5. Phương pháp nghiên cứu:
-Phương pháp quan sát giáo dục.
-Phương pháp thống kê, tổng hợp, so sánh.
-Phương pháp mô tả.
-Phương pháp vật lí.
6. Thời gian nghiên cứu.
Đề tài được nghiên cứu từ tháng 9 năm 2011 đến tháng 3 năm 2013.

4
Phần II: NỘI DUNG
1.Cơ sở lí luận của vấn đề nghiên cứu
Trong dạy học vật lí thì phương pháp vật lí đóng một vai trò hết sức quan
trọng nó có nhiệm vụ tìm con đường ngắn nhất, hợp lí nhất để trang bị cho học sinh
phổ thông kiến thức về những cơ sở khoa học và phương pháp vật lí đồng thời rèn
luyện cho học sinh kĩ năng, kĩ xảo ứng dụng sáng tạo những kiến thức ấy vào thực

max và tìm U
L
max, hoặc U
C
max
2.2a. Thuận lợi:
Trong nhiều năm giảng dạy môn vật lí 12 tôi thường xuyên tìm hiểu tâm tư
và nguyện vọng của học sinh, tôi thấy cũng có rất nhiều em thích học bộ môn vật lí
và có nguyện vọng thi vào các trường khối A.
Trong chương trình vật lí 12 trước khi học đến bài toán tìm cực trị thì các
em đã được học về các bất phương trình hay khảo sát hàm số, phương pháp giản đồ
Fre-nen… vì vậy giáo viên có thể giúp học sinh phát triển kiến thức này ở mức cao
hơn như dùng định lí hàm sin để tìm cực trị của một số đại lượng vật lí
2.2b. Khó khăn:
Tôi thấy trong phần bài toán tìm cực trị của một số đại lượng vật lí thì một số
tài liệu sử dụng tính chất của bất đẳng thức hay phương pháp khảo sát hàm số, các
phương pháp rất dài và phức tạp khiến cho học sinh khi giải các bài tập loại này
gặp rất nhiều khó khăn, hơn nữa trong các đề thi tốt nghiệp, cao đẳng và đại học thì
thường xuyên xuất hiện ở nhiều dạng khác nhau sẽ khiến cho học sinh lúng túng
5
không biết cách giải hoặc phải mất rất nhiều thời gian cho một bài, trong khi thời
gian dành cho một câu trong đề thi trắc nghiệm lại rất ngắn ( khoảng một đến hai
phút ). Kể cả các bài toán tìm giá trị của L
1
để U
L
max, tìm U
L
max hoặc tìm giá trị
của C

C
U
,
U

chỉ giá trị hiệu dụng của chúng.
Trước tiên tổng hợp hai véc tơ có độ lớn không biến đổi
C
UUU +=
RRC

khi L biến đổi ) sau đó tịnh tiến
L
U
và tổng hợp với
RC
U
, hoặc
L
UUU +=
RRL
( khi C
biến đổi ) sau đó tịnh tiến
C
U
và tổng hợp với
RL
U
để tạo ra tam giác OAB.
Bước 2 Áp dụng định lí hàm sin cho tam giác vừa lập được
C
U
B

Bước2: Áp dụng định lí hàm sin cho tam giác OAB.
* Tìm U
L
max: Dùng công thức:
sinBsin
U
O
U
L
=

⇒

O
B
U
U
L
sin
sin
=

Do U = const và sinB =
RC

U
L
=
⇒

O
U
U
L
sin
sinA
RC
=

Khi L = L
1
thì góc O = 90
o

và sinA = cosB =
RC
U
U
C

⇒

C
2
RC

C
cực đại ( U
C
max ). Tìm C
1
và U
C
max
Bước 1: Dựng hình
A

L
U

RL
U

R
U

I
O

U

C
U

B
Bước2: Áp dụng định lí hàm sin cho tam giác OAB.

C
sin
max =⇒
khi sinO = 1
R
ZU
U
L
C
22
R
max
+
=⇒

* Tìm C
1
: Dùng công thức:
sinBsin
RL
U
O
U
C
=
⇒

O
U
U


L
L
C
Z
ZR
Z
22
1
+
=

⇒

22
1
L
ZR
L
C
+
=

7
4. Các ví dụ:
Ví dụ 1: Cho đoạn mạch gồm điện trở thuần R, cuộn dây thuần cảm L và tụ
điện C mắc nối tiếp, trong đó L có thể thay đổi được. Điều chỉnh L = L
1
để
điện áp hai đầu cuộn dây đạt giá trị cực đại( U

1
2
2
22
+−
+
L
C
L
C
Z
Z
Z
ZR
U
(1)
Đặt x =
L
Z
1

và y =
( )
12
222
+−+ xZxZR
CC
Xét sự biến thiên hàm số y:
y’ =
( )

max thì y = y
min
mà y
min
khi x = x
o
hay Z
L
=
C
C
Z
ZR
22
+
(2)
⇒
)(
22
1 C
ZRCL +=
*Tìm U
L
max:
Thay (2) vào (1) ta được:
- Dựng hình
A

U


A
U
U
O
U
RC
L
sinsinBsin
==
*Tìm U
L
max:
Dùng công thức:
sinBsin
U
O
U
L
=
⇒
B
U
OU
L
sin
sin=
Do U = const

const
ZR

=
.
*Tìm L
1
:
Dùng công thức:
sinAsin
RC
U
O
U
L
=
8
( )
1
2
max
22
2
2
22
22
+
+
−
+
+
=
C

ZR
Z
ZR
Z
U
=
=
22
2
1
C
C
ZR
Z
U
+
−
=
22
2
C
ZR
R
U
+

⇒
U
L
max =

2
RC
U
1
U
U
L
=

⇒

C
C
L
Z
ZR
Z
22
1
+
=

⇒

)(
22
1 C
ZRCL +=

Ví dụ 2: Cho đoạn mạch gồm điện trở thuần R, cuộn dây thuần cảm L và tụ

U
C
=
1
2
2
22
+−
+
C
L
C
L
Z
Z
Z
ZR
U
(1)
Đặt x =
C
Z
1

và y =
( )
12
222
+−+ xZxZR
LL


R
U

I
O

C
U

U
B

- Áp dụng định lí hàm sin trong tam giác
OAB.
A
OB
B
OA
O
AB
sinsinsin
==
⇔
B
U
U
O
U
RL

Z
ZR
Z
22
1
+
=
(2)
⇒
22
1
L
ZR
L
C
+
=
*Tìm U
C
max:
Thay (2) vào (1) ta được:
( )
1
2
max
22
2
2
22
22

+
−
+
L
L
L
L
ZR
Z
ZR
Z
U
=
=
22
2
1
L
L
ZR
Z
U
+
−
=
22
2
L
ZR
R

Do U = const,
và
const
ZR
R
U
SinA
L
=
+
==
22
RL
R
U
.
Vậy U
C
max khi (sinO)max
và (sinO)max = 1
⇒
U
C
max =
R
ZU
A
U
L
22

o

và sinB = cosA =
RL
U
U
L

⇒

L
2
RL
U
1
U
U
C
=

⇒

L
L
C
Z
ZR
Z
22
1

Lớp
Sĩ
số
Điểm 8-10 Điểm 6-7 Điểm 5 Điểm 3-4 Điểm 1-2
SL % SL % SL % SL % SL %
12B
3
(TN) 31 7 23 16 51 5 16 3 10 0 0
12B
4
40 2
5
9
22,
5
12
30
11
27,
5
6 15
Chữ viết tắt: SL - Số lượng.
TN - Thực nghiệm.
Từ kết quả trên cho thấy: Với trình độ học sinh của hai lớp là tương đương
nhau, nhưng lớp được cung cấp các công thức để vận dụng vào thực tế thì kết quả
đạt được cao hơn nhiều so với lớp kia.
11
Phần III: KẾT QUẢ VÀ ĐỀ XUẤT
Qua thực tế ta thấy một bài tập vật lí được phân loại, nhận dạng và phương
pháp làm thì việc giải bài toán này trở nên đơn giản, chính xác và nhanh chóng nó

12
TÀI LIỆU THAM KHẢO
- Sách giáo khoa vật lí 12, sách bài tập vật lí 12.
- Đề thi đại học, cao đẳng và tốt nghiệp những năm gần đây
- Phương pháp dạy bài tập vật lí NXB giáo dục
- Phương pháp giảng dạy vật lí ở trường THPT NXB giáo dục
- Sử dụng một số hình vẽ trên mạng.
13