SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
TRƯỜNG THPT MAI ANH TUẤN
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
GIẢI NHANH CÁC BÀI TẬP TRẮC NGHIỆM HOÁ HỮU CƠ
BẰNG PHƯƠNG PHÁP ĐẶT CÔNG THỨC CHUNG
Người thực hiện: Nguyễn Văn Thiện
Chức vụ: Giáo viên
SKKN thuộc môn: Hóa học
THANH HOÁ NĂM 2013
1
PHẦN I. ĐẶT VẤN ĐỀ
Như chúng ta đã biết, hiện nay khoa học công nghệ phát triển như vũ bão, nước
ta đang trên đà phát triển và từng bước hội nhập với quốc tế. Chúng ta đang phấn
đấu đưa nền giáo dục ngang tầm với thời đại. Vì vậy giáo dục được coi là một
trong những nhiệm vụ trọng tâm của đất nước ta nhằm đào tạo một thế hệ trẻ năng
động, sáng tạo, có năng lực, đáp ứng với nhu cầu lao động của xã hội và xu thế hội
nhập quốc tế. Để thực hiện được điều đó phải đổi mới nền giáo dục và phương
hướng giáo dục. Nghị quyết hội nghị lần thứ II Ban chấp hành Trung ương Đảng
Cộng sản Việt Nam (khoá VIII, 1997) tiếp tục khẳng định: “Phải đổi mới phương
pháp giáo dục đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư
duy sáng tạo của người học. Từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và
phương tiện hiện đại vào quá trình dạy học, bảo đảm điều kiện và thời gian tự học,
tự nghiên cứu cho học sinh, nhất là sinh viên đại học”.
Việc đào tạo tại các Trường THPT trên cả nước hiện nay không ngoài mục tiêu
“đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài’’. Với mục tiêu “bồi dưỡng nhân tài’’ thường
do phát hiện những “viên ngọc” từ đó bồi dưỡng, rèn luyện để thi Tỉnh, Quốc gia,
Quốc tế. Nhưng số lượng học sinh này không nhiều, chủ yếu học sinh giỏi dựa vào
học sinh thuộc các các trường điểm, chuyên của tỉnh để thi học sinh giỏi Quốc gia,
Quốc tế. Còn lại phần lớn các trường THPT đều hướng vào mục tiêu chính là “đào
tạo nhân lực’’ hay thẳng thắn hơn là đào tạo để học sinh thi đậu đại học và thi đại
học có điểm cao.

1.2.7. Phương pháp đặt công thức chung.
2. THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
Cả ngành giáo dục cùng toàn dân đang phát huy mọi nội lực, khắc phục mọi khó
khăn đưa chất lượng giáo dục tiến xa hơn, cao hơn bắt nhịp với nền giáo dục các
nước trong khu vực vào quốc tế. Chúng ta đã nhiều lần thay sách, rồi lại chỉnh lí,
sửa đổi để phù hợp với trình độ các nước trên thế giới. Trước hết chúng ta nói tới
thực trạng của nhân tố quan trọng, trực tiếp ảnh hưởng tới chất lượng giáo dục
chính là bản thân đội ngũ giáo viên. Chất lượng đội ngũ giáo viên cả về kiến thức
và phương pháp chưa được đồng đều. Một bộ phận không nhỏ giáo viên hiện nay ý
chí phấn đấu về chuyên môn giảm sút, ngại đọc sách, nghiên cứu, tìm hiểu đặc biệt
khi chuyển sang hình thức thi trắc nghiệm. Từ đó dẫn tới một số vấn đề trong quá
trình học và thi trắc nghiệm:
- Học rộng và nhiều nội dung.
- Kiến thức thi cũng rộng và nhiều hơn.
- Phương pháp giải giảm thì ít nhưng tăng thì nhiều.
- Phương pháp trung bình trước đây chỉ dùng xác định CTPT chất hữu cơ là chủ
yếu còn dùng ở những lĩnh vực khác thì gần như không gặp.
- Khả năng xử lý số liệu cần nhanh và chuẩn xác.
3
Chương 2: GIẢI PHÁP VÀ TỔ CHỨC THỰC HIỆN
Thông qua kinh nghiệm của quá trình giảng dạy và nghiên cứu tài liệu thì sử
dụng công thức chung ngoài việc tìm công thức phân tử của các chất trong hỗn hợp
còn được dùng để xác định những yêu cầu khác trong hoá học. Sau đây là một số
dạng bài tập mà tôi đã chia cùng với dấu hiệu nhận dạng và phương pháp giải
tương ứng. Nội dung này có thể triển khai như sau:
- Trong 1 buổi học bồi dưỡng – Thời gian: 3 tiết (2 tiết lý thuyết và các ví dụ + 1
tiết luyện tập và chữa bài).
- Trong 1 buổi ôn thi ĐH, CĐ cho HS lớp 12 – Thời gian: khoảng 3 tiết (1/2 thời
gian lý thuyết và các ví dụ + 1/2 thời gian luyện tập và chữa bài).
- Học 3 tiết độc lập: 2 tiết đầu mỗi tiết học 2 dạng lý thuyết và ví dụ; tiết 3 học

HC
Phương trình cháy:

22 +nn
HC
+
2
13 +n
O
2
→

n
CO
2
+ (
n
+ 1)H
2
O
Mol:
n
n
2
)13(35,0 +
0,35 0,55
Từ phương trình ta có: 0,35(
n
+ 1) = 0,55
n

+
2
1
OH
n
2
= 0,35 +
2
1
.
0,55 = 0,625 mol. Từ đó có: V
kk
= 0,625.22,4.5 = 70 lít. Đáp án A.
Ví dụ 2: (ĐH Khối A - 2011)
Trung hòa 3,88 gam hỗn hợp X gồm hai axit cacboxylic no, đơn chức, mạch hở
bằng dung dịch NaOH, cô cạn toàn bộ dung dịch sau phản ứng thu được 5,2 gam
muối khan. Nếu đốt cháy hoàn toàn 3,88 gam X thì thể tích oxi (đktc) cần dùng là
A. 4,48 lít. B. 3,36 lít. C. 2,24 lít. D. 1,12 lít.
Lời giải gợi ý
Đặt công thức chung cho hai axit cacboxylic là
COOHHC
nn 12 +
Phương trình:

COOHHC
nn 12 +
+ NaOH

→


hỗn hợp X
=
22
88,32,5 −
= 0,06 mol
⇒
m
hỗn hợp X
= 0,06.(14
n
+ 46) =
3,88
⇒

n
=
3
7
.
Từ (1) có:
2
O
n
cần đốt cháy
= 0,06.
2
13 +n
= 0,06.
2
1

n
2
= 0,64 mol;
22
,NCO
n
= 0,48 mol.
5
Ta thấy hỗn hợp X gồm metylamin, đimetylamin, etylmetylamin đều có cùng
CTPT dạng tổng quát C
n
H
2n + 3
N. Đặt CTPT chung cho hỗn hợp X là
NHC
nn 32 +
Phương trình:

NHC
nn 32 +
+
2
36 +n
O
2
→

n
CO
2

⇒
n
hỗn hợp X
=
32
2.64,0
+n
=
35,2.2
2.64,0
+
= 0,16 mol
⇒
V
dd
= 0,1 lít.
Đáp án A.
1.3. Bài tập vận dụng
Bài tập 1: (ĐH Khối A - 2010)
Đốt cháy hoàn toàn m gam hỗn hợp 3 ancol đơn chức, thuộc cùng dãy đồng đẳng,
thu được 3,808 lít khí CO
2
(đktc) và 5,4 gam H
2
O. Giá trị của m là
A. 5,42. B. 5,72. C. 4,72. D. 7,42.
Bài tập 2: (ĐH Khối A - 2009)
Khi đốt cháy hoàn toàn m gam hỗn hợp hai ancol no, đơn chức, mạch hở thu được
V lít khí CO
2

4,48 lít khí H
2
(đktc). Giá trị của m là
A. 12,9. B. 15,3. C. 12,3. D. 16,9.
Bài tập 4: (ĐH Khối B - 2010)
Đốt cháy hoàn toàn một lượng hỗn hợp X gồm 2 ancol (đều no, đa chức, mạch hở,
có cùng số nhóm -OH) cần vừa đủ V lít khí O
2
, thu được 11,2 lít khí CO
2
và 12,6
gam H
2
O (các thể tích khí đo ở đktc). Giá trị của V là
A. 14,56. B. 15,68. C. 11,20. D. 4,48.
Bài tập 5: (ĐH Khối B - 2010)
Đốt cháy hòan tòan m gam hỗn hợp X gồm ba ancol (đơn chức, thuộc cùng dãy
đồng đẳng), thu được 8,96 lít khí CO
2
(đktc) và 11,7 gam H
2
O. Mặt khác, nếu đun
nóng m gam X với H
2
SO
4
đặc thì tổng khối lượng ete tối đa thu được là
A. 5,60 gam. B. 7,40 gam. C. 6,50 gam D. 7,85 gam.
Bài tập 6: (CĐ Khối A, B - 2011)
Đốt cháy hòan tòan một lượng hỗn hợp X gồm 3 ancol thuộc cùng dãy đồng đẳng

Chia hỗn hợp axetilen, buta – 1,3- đien, isopren làm hai phần bằng nhau. Phần 1
đem đốt cháy hoàn toàn thu được 1,76 gam CO
2
và 0,54 gam H
2
O. Phần 2 đem tác
dụng với dung dịch Br
2
dư thì khối lượng Br
2
tham gia phản ứng là
A. 6,4 gam. B. 3,2 gam. C. 4,0 gam. D. 1,6 gam.
Lời giải gợi ý

2
CO
n
= 0,04 mol;
OH
n
2
= 0,03 mol.
Ta thấy hỗn hợp chứa các chất axetilen, buta – 1,3- đien, isopren đều có cùng
CTPT dạng tổng quát C
n
H
2n – 2
. Đặt CTPT chung cho hỗn hợp axetilen,
buta – 1,3- đien, isopren là
22 −nn

BrHC
nn −
(2)
Mol: 0,01 0,01
Từ (2):
2
Br
n
= 0,01 mol
⇒

2
Br
m
= 0,01.160 = 1,6 gam. Đáp án D.
Ví dụ 2: (Đề thi thử ĐH Trường THPT Chuyên ĐHSP Hà Nội – Lần 4 - 2011)
Đốt cháy hoàn toàn 2,01 gam hỗn hợp gồm axit acrylic, vinyl axetat, metyl
acrylat, rồi cho toàn bộ sản phẩm cháy vào bình (1) đựng H
2
SO
4
đặc, dư; bình (2)
đựng dung dịch Ba(OH)
2
dư. Kết thúc thí nghiệm thấy khối lượng bình (1) tăng m
gam, bình (2) thu được 17,73 gam kết tủa. Giá trị của m là
A. 1,8. B. 1,35. C. 1,17. D. 1,62.
7
Lời giải gợi ý


CO
2
+ (
n
- 1)H
2
O (1)
Mol:
n
09,0
0,09
n
n )1(09,0 −
CO
2
+ Ba(OH)
2
→
BaCO
3
+ H
2
O (2)
Mol: 0,09 0,09
Từ (1) và bài cho: m
hỗn hợp
=
n
09,0
(14

dư, thấy khối
lượng bình tăng m gam. Giá trị của m là
A. 4,4. B. 12,4. C. 3,1. D. 6,2.
Lời giải gợi ý
Ta thấy hỗn hợp A (glucozơ, anđehit fomic, axit axetic) đều có cùng CTPT dạng
tổng quát C
n
H
2n
O
n
. Đặt CTPT chung cho hỗn hợp A là
nnn
OHC
2
Phương trình:

nnn
OHC
2
+
n
O
2
→

n
CO
2
+

5
, CH
3
COOCH
3
, CH
3
COOC
2
H
5

thu được 1,68 lít hơi X (ở 136,5
0
C và áp suất 1 atm).
8
Đốt cháy hoàn toàn 3,35 gam hỗn hợp X trên thì thu được m gam H
2
O. Giá trị của
m là
A. 3,15 gam. B. 3,6 gam. C. 2,7 gam. D. 2,25 gam.
Bài tập 3: (Đề thi thử ĐH Trường THPT Chuyên ĐHKH Huế – Lần 1 - 2012)
Đốt cháy hoàn toàn 4,02 gam hỗn hơp axit acrylic, vinyl axetat và metyl
metacrylat rồi cho toàn bộ sản phẩm cháy vào bình 1 đựng dung dịch H
2
SO
4

đặc,bình 2 đựng dung dịch Ba(OH)
2

và
H
2
O. Hấp thụ hết sản phẩm cháy vào bình đựng nước vôi trong dư, thấy khối

lượng bình tăng 15,5 gam. Vậy giá trị của V tương ứng là:
A. 8,40 lít. B. 5,60 lít. C. 3,92 lít. D. 4,20 lít.
Bài tập 6: (Đề thi thử ĐH Trường THPT Chuyên Vĩnh Phúc – Lần 1 - 2013)
Hỗn hợp X gồm: HCHO, CH
3
COOH, HCOOCH
3
và CH
3
CH(OH)COOH. Đốt
cháy hoàn toàn hỗn hợp X cần V lít O
2
(đktc) sau phản ứng thu được CO
2
và H
2
O.
Hấp thụ hết sản phẩm cháy vào nước vôi trong dư thu được 50 gam kết tủa. Vậy
giá trị của V tương ứng là:
A. 7,84 lít B. 8,40 lít C. 11,2 lít D. 16,8 lít
Bài tập 7: (Đề thi thử ĐH các trường: THPT Chuyên Hạ Long – Lần 1 – 2012;
THPT Chuyên Nguyễn Huệ – Lần 2 – 2012; THPT Chuyên Lam Sơn – Thanh
Hoá – Lần 1 – 2013)
Đốt cháy hoàn toàn một hỗn hợp X (glucozơ, fructozơ, metanal và etanoic) cần
3,36 lít O

của m là
A. 20 gam. B. 10 gam. C. 15 gam. D. 30 gam.
9
Bài tập 9: (Đề thi thử ĐH Trường THPT Thành Phú – Lần 1 - 2011)
Đốt cháy hoàn toàn m gam hỗn hợp gồm anđehit fomic, axit axetic, glucozơ và
glixerol thu được 29,12 lít CO
2
(đktc) và 27 gam H
2
O. Thành phần phần trăm theo
khối lượng của glixerol trong hỗn hợp có giá trị là
A. 35,1%. B. 43,8%. C. 46,7%. D. 23,4%.
Bài tập 10: (Đề thi thử ĐH T. THPT Chuyên Nguyễn Huệ – HN - Lần 2 - 2013)
Cho m gam hỗn hợp X gồm axit acrylic, ancol anlylic, axit ađipic và hiđroquinon
(p - đihiđroxibenzen) tác dụng với K dư thu được 6,72 lít H
2
(đktc). Nếu đốt cháy
hoàn toàn m gam hỗn hợp X trên thì thể tích khí CO
2
thu được là
A. 40,42 lít. B. 49,28 lít. C. 13,44 lít. D. 20,16 lít.
Bài tập 11: (Đề thi thử ĐH Trường THPT Chuyên ĐH KHTN – Lần 1 - 2013)
Cho hỗn hợp X gồm ancol metylic, etylen glicol và glixerol. Đốt cháy hoàn toàn
m gam X thu được 6,72 lít CO
2
(đktc). Cũng m gam X trên cho tác dụng với Na dư
thu được tối đa V lít H
2
(đktc). Gía trị của V là
A. 3,36. B. 11,20. C. 5,60. D. 6,72.

cháy hoàn toàn 0,1 mol X, tổng khối lượng của CO
2
và H
2
O thu được là
A. 20,40 gam. B. 18,60 gam. C. 18,96 gam. D. 16,80 gam.
Lời giải gợi ý
Ta thấy hỗn hợp X gồm propan, propen và propin có cùng số nguyên tử cacbon là 3 và số
nguyên tử hiđro khác nhau (8, 6 và 4) nên đặt công thức chung cho các chất trong hỗn
hợp X là
y
HC
3
Theo bài cho:
X
M
= 36 +
y
= 2.21,2
⇒

y
= 6,4
Phương trình hoá học:
10

y
HC
3
+ (3 +

là
17. Đốt cháy hoàn toàn 0,05 mol hỗn hợp X rồi hấp thụ toàn bộ sản phẩm cháy vào
bình dung dịch Ca(OH)
2
dư thì khối lượng bình tăng thêm m gam. Giá trị của m là
A. 5,85. B. 3,39. C. 6,6. D. 7,3. .
Lời giải gợi ý
Ta thấy hỗn hợp X gồm etilen, metan, propin và vinylaxetilen có cùng số nguyên
tử hiđro là 4 và số nguyên tử cacbon khác nhau (2, 1, 3 và 4) nên đặt công thức
chung cho các chất trong hỗn hợp X là
4
HC
x
Theo bài cho:
X
M
= 12
x
+ 4 = 2.17
⇒

x
= 2,5
Phương trình hoá học:

4
HC
x
+ (3 +
4

2

tăn
g
b
ằ
ng

OHCO
mm
22
+
= 0,05.2,5.44 + 0,1.18 =
7,3 gam. Đáp án D.
Ví dụ 3: (Đề thi thử ĐH Trường: THPT Chuyên Lam Sơn – Thanh Hoá – Lần
1 – 2013; THPT Chuyên Tuyên Quang – Tuyên Quang – Lần 2 – 2013)
Hỗn hợp X gồm hidro, propen, propanal, và ancol alyllic. Đốt 1 mol hỗn hợp X
thu được 40,32 lít CO
2
(đktc). Đun nóng X với bột Ni một thời gian thu được hỗn
hợp Y có tỷ khối hơi so với X bằng 1,25. Nếu lấy 0,1 mol hỗn hợp Y thì tác dụng
vừa đủ với 0,25 lít dung dịch Br
2
x M. Giá trị của x là
A. 0,20 M.

B. 0,25 M.

C. 0,10 M.


2
O
Mol: 0,6 1,8
Trong X có: 0,4 mol H
2
và 0,6 mol hỗn hợp 3 chất
propen, propanal, và ancol
alyllic (cũng có 0,6 mol liên kết
Π
)
11
Đun nóng X với bột Ni một thời gian thu được hỗn hợp Y.
Ta có:
X
Y
M
M

= 1,25
⇔

Y
Y
n
m
.
X
X
m
n

3.3. Bài toán áp dụng
Bài tập 1: Hỗn hợp X có tỉ khối so với H
2
là 13,5 gồm etan, eten và etin. Khi đốt
cháy hoàn toàn 0,15 mol X, tổng khối lượng của CO
2
và H
2
O thu được là
A. 13,20 gam. B. 4,05 gam. C. 17,25 gam. D. 18,60 gam.
Bài tập 2: (Đề thi thử ĐH Trường THPT Chuyên Vĩnh Phúc – Lần 4 - 2012)
Tỉ khối hỗn hợp X gồm: C
2
H
6
; C
2
H
2
; C
2
H
4
so với H
2
là 14,25. Đốt cháy hoàn toàn
11,4 gam X, cho sản phẩm vào bình đựng dung dịch Ca(OH)
2
dư thấy khối lượng
bình tăng m gam và có a gam kết tủa. Giá trị của m và a lần lượt là

2013)
Hỗn hợp Y gồm metan, etilen, propin có tỉ khối so với H
2
là 13,2. Đốt cháy hoàn
toàn 0,15 mol hỗn hợp Y sau đó dẫn toàn bộ sản phẩm cháy vào dung dịch NaOH
dư thì khối lượng bình tăng thêm m gam. Giá trị của m là
A. 17,72 gam. B. 18,64 gam. C. 17,56 gam. D. 16,88 gam.
Bài tập 6: Hỗn hợp khí X gồm etan, propen, but- 1- in và buta – 1,3 - đien có tỉ
khối so với H
2
là 24. Đốt cháy hoàn toàn 0,1 mol hỗn hợp X rồi hấp thụ toàn bộ sản
phẩm cháy vào bình dung dịch Ca(OH)
2
(dư) thì khối lượng bình tăng thêm m gam.
Giá trị của m là
A. 20,8. B. 13,2. C. 6,78. D. 11,7.
Bài tập 7: (Đề thi thử ĐH T. THPT Thuận Thành 1 – Bắc Ninh - Lần 2 - 2012)
12
Hỗn hợp X gồm vinylaxetilen, eten và propin có tỉ khối so với hidro bằng 17. Đốt
cháy hoàn toàn một lượng X thu được CO
2
và 3,6 gam H
2
O. Nếu dẫn toàn bộ sản
phẩm cháy qua dung dịch Ca(OH)
2
dư thì thu được m gam kết tủa. Giá trị của m là
A. 12,5 gam B. 25 gam C. 37,5 gam D. 50 gam
Bài tập 8: (Đề thi thử ĐH Trường THPT Chuyên ĐHSP Hà Nội – Lần 2 -
2011)

A. giảm 10,4 gam. B. tăng 7,8 gam. C. giảm 7,8 gam. D. tăng 14,6 gam.
4. BÀI TOÁN CHỨA HỖN HỢP CÁC CHẤT ĐỒNG PHÂN CỦA NHAU
4.1. Dấu hiệu nhận dạng và phương pháp giải
Trong các bài toán cho khối lượng hỗn hợp các chất là đồng phân của nhau chúng
ta có thể tính được ngay số mol của hỗn hợp, từ đó tính giá trị của bài toán yêu cầu.
4.2. Một số ví dụ
Ví dụ 1: (ĐH Khối A - 2009)
Xà phòng hóa hoàn toàn 66,6 gam hỗn hợp hai este HCOOC
2
H
5
và CH
3
COOCH
3
bằng dung dịch NaOH, thu được hỗn hợp X gồm hai ancol. Đun nóng hỗn hợp X với
H
2
SO
4
đặc ở 140
o
C, sau khi phản ứng xảy ra hoàn toàn thu được m gam nước. Giá
trị của m là
A. 4,05. B. 18,00. C. 8,10. D. 16,20.
Lời giải gợi ý
Ta thấy có 66,6 gam hỗn hợp hai este HCOOC
2
H
5

3
COONa + CH
3
OH (2)
Từ (1) và (2): n
2ancol
= n
2este
= 0,9 mol
13
Đun nóng hỗn hợp X với H
2
SO
4
đặc ở 140
o
C, sau khi phản ứng xảy ra hoàn toàn thu
được m gam nước
⇒

OH
n
2
=
2
1
n
2ancol
=
2

6
H
4
(OH)
2
.
Phương trình hoá hoc:
C
6
H
4
(OH)
2
+ 2K
→
C
6
H
4
(OK)
2
+ H
2
(1)
Mol: x x
2C
6
H
5
OH + 2K

1
72,2094110
yx
yx

⇒



=
=
08,0
12,0
y
x
⇒

OHHC
56
%
=
72,20
94.08,0
/100%
≈
36,293%. Đáp án D.
4.3. Bài toán áp dụng
Bài tập 1: (CĐ Khối A, B - 2008)
Xà phòng hoá hoàn toàn 22,2 gam hỗn hợp gồm hai este HCOOC
2

14
A. 12,96 gam. B. 27,36 gam. C. 44,64 gam. D. 31,68 gam.
Bài tập 4: (Đề thi thử ĐHTrường THPT Chuyên Vĩnh Phúc - Lần 1 - 2013)
Cho 13,35 gam hỗn hợp X gồm CH
2
NH
2
CH
2
COOH và CH
2
CHNH
2
COOH tác
dụng với V ml dd NaOH 1M thu được dd Y. Biết dd Y tác dụng vừa đủ với 250 ml
dd HCl 1M. Giá trị của V là
A. 100 ml. B. 150 ml. C. 200 ml. D. 250 ml.
Bài tập 5: (Đề thi thử ĐH Trường THPT Chuyên Hạ Long – Quảng Ninh - Lần
3 - 2012)
Cho 36,5 gam hỗn hợp X gồm hiđroquinon, catechol và axit axetic tác dụng với
kali (dư) thu được 7,28 lít (đktc) khí H
2
. Thành phần phần trăm về khối lượng của
axit axetic trong hỗn hợp X là:
A. 32,877%. B. 41,096%. C. 14,438%. D. 24,658%.
Bài tập 6: (Đề thi thử ĐH Trường THPT Thuận Thành 1 – Bắc Ninh - Lần 1 -
2012)
Đun nóng 14,8 gam hỗn hợp X (CH
3
COOCH

Hỗn hợp X gồm etylen và propylen với tỷ lệ thể tích tương ứng là 3 : 2. Hiđrat hoá
hoàn toàn một thể tích X thu được hỗn hợp ancol Y, trong đó tỷ lệ về khối lượng các
ancol bậc 1 so với ancol bậc hai là 28:15. thành phần phần trăm về khối lượng của
ancol propylic trong hỗn hợp Y là :
A. 19,58%. B. 18,34%. C. 21,12%. D. 11,63%.
Bài tập 10: (ĐH Khối A - 2012)
Đốt cháy hoàn toàn 3 lít hỗn hợp X gồm 2 anken kế tiếp nhau trong dãy đồng
đẳng cần vừa đủ 10,5 lít O
2
(các thể tích khí đo trong cùng điều kiện nhiệt độ, áp
suất). Hiđrat hóa hoàn toàn X trong điều kiện thích hợp thu được hỗn hợp ancol Y,
trong đó khối lượng ancol bậc hai bằng 6/13 lần tổng khối lượng các ancol bậc một.
Phần trăm khối lượng của ancol bậc một (có số nguyên tử cacbon lớn hơn) trong Y là
A. 46,43%. B. 10,88%. C. 31,58%. D. 7,89%.
15
5. BÀI TOÁN CHỨA HỖN HỢP CÁC CHẤT CÓ PHƯƠNG TRÌNH HOÁ
HỌC TƯƠNG TỰ NHAU
5.1. Dấu hiệu nhận dạng và phương pháp giải
Trong các bài toán hỗn hợp các chất tham gia phản ứng hoá học với cùng một
chất có phương trình hoá học tương tự nhau, khi đó ta có thể thay các phương trình
hoá học bằng một phương trình chung để giải.
5.2. Một số ví dụ
Ví dụ 1: (ĐH Khối A - 2008)
Trung hoà 5,48 gam hỗn hợp gồm axit axetic, phenol và axit benzoic, cần dùng
600 ml dung dịch NaOH 0,1M. Cô cạn dung dịch sau phản ứng, thu được hỗn hợp
chất rắn khan có khối lượng là
A. 7,88 gam. B. 6,84 gam. C. 8,60 gam. D. 6,80 gam.
Lời giải gợi ý
n
NaOH

2
(đktc), thu được 35,2 gam CO
2
và y mol H
2
O.
Giá trị của y là
A. 0,8. B. 0,3. C. 0,2. D. 0,6.
Lời giải gợi ý
2
CO
n
= 0,7 mol;
2
O
n
= 0,4 mol;
2
CO
n
= 0,8 mol.
Đặt công thức chung cho
hỗn hợp gồm axit axetic, axit fomic và axit oxalic
là

x
COOHR )(

x
COOHR )(

CO
2
+ H
2
O
16
Áp dụng định luật bảo toàn nguyên tố oxi ta có: n
O(X)
+
)(
2
OO
n
=
)(
2
COO
n
+
)(
2
OHO
n

⇒

OH
n
2
=

Bài tập 3: (Đề thi thử ĐH Trường THPT Đa Phúc - Hà Nội – Lần 1 – 2013)
Đốt cháy 0,135 mol hỗn hợp X gồm CH
3
CH
2
CHO, CH
3
COCH
3
, CH
3
CH
2
OH thu
được 8,064 lít CO
2
(đktc) và 7,29 gam H
2
O. Khối lượng hỗn hợp X bằng
A. 8,88 gam. B. 6,16 gam. C. 9,32 gam. D. 7,29 gam.
Bài tập 4: (Đề thi thử ĐH Trường THPT Chuyên ĐH KHTN – Lần 2 - 2013)
Hỗn hợp X gồm axit axetic, axit fomic, axit acrylic và axit oxalic. Khi cho m
gam X tác dụng với NaHCO
3
(dư) thì thu được 7,84 lít khí CO
2
(đktc). Mặt khác,
đốt cháy hoàn toàn m gam X cần 4,48 lít khí O
2
(đktc), thu được 17,6 gam CO

y
COOH và
(COOH)
2
thu được 14,4 gam H
2
O và m gam CO
2
. Mặt khác, 29,6 gam hỗn hợp X
phản ứng hoàn toàn với NaHCO
3
dư thu được 11,2 lít (đktc) khí CO
2
.Tính m
A. 33 gam. B. 48,4 gam. C. 44,0 gam. D. 52,8 gam.
Bài tập 7: (Đề thi thử ĐH T. THPT Chuyên Nguyễn Huệ - HN – Lần 3 – 2012)
Cho m gam hỗn hợp gồm axit axetic, axit benzoic, axit oxalic và axit ađipic tác dụng
vừa đủ với dung dịch NaOH tạo a gam muối. Nếu cũng cho m gam hỗn hợp trên tác
dụng với Ca(OH)
2
vừa đủ thì thu được b gam muối. Biểu thức liên hệ giữa m, a, b là
A. 90m = 20a – 11b. B. 3m = 22b – 19a. C. 8m = 19a – 11b. C. m = 11b – 10a.
17
Chương 3: KIỂM NGHIỆM
Chuyên đề “giải nhanh các bài tập trắc nghiệm hoá hữu cơ bằng phương pháp đặt
công thức chung” đã được tôi đưa vào giảng dạy và đồng thời tôi cũng tiến hành
thực nghiệm sư phạm ở các lớp học sinh 12 trường THPT Mai Anh Tuấn và các
lớp đã thi Đại học, Cao đẳng năm 2011 – 2012. Cụ thể như sau:
4.1. Đối tượng học sinh đã thi Đại học, Cao đẳng năm 2011 – 2012.
Năm học 2011 – 2012, trong quá trình ôn thi Đại học, Cao đẳng cho các em học

HS và %
Tổng số
điểm
≤

2,5 đ
2,5 đ <
Tổng số
điểm
< 5,0 đ
5,0 đ
≤

Tổng số
điểm
< 7,0 đ
7,0 đ
≤

Tổng số
điểm
< 9,0 đ
Tổng số
điểm
≥
9,0 đ
Thực
nghiệm
88 0 3 28 38 19
100% 0,00 3,41 31,82 43,18 21,59

huấn được thì gửi vào địa chỉ gmail của từng trường để từng trường tổ chức tập
huấn, học tập theo từng môn ở những buổi họp tổ hàng tuần.
Trong khuôn khổ của đề tài tôi mới chỉ thiết kế một số dạng bài tập trong hoá
hữu cơ có thể đặt công thức chung để giải nhanh. Trên cơ sở kết quả nghiên cứu
của đề tài này, có thể triển khai tiếp hướng nghiên cứu của đề tài với nhiều dạng bài
tập khác trong hoá hữu cơ và ngay cả trong vô cơ.

XÁC NHẬN CỦA THỦ TRƯỞNG
ĐƠN VỊ
Thanh Hoá, ngày 25 tháng 05 năm 2013
Tôi xin cam đoan đây là SKKN của mình viết,
không sao chép nội dung của người khác.
NGUYỄN VĂN THIỆN
20
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Đề thi tuyển sinh Đại học, Cao đẳng khối A, B năm 2007 – 2008; 2008 – 2009;
2009 – 2010; 2010 – 2011 và 2011 – 2012.
2. Đề thi thử Đại học, Cao đẳng các trường trên cả nước (lấy trên mạng internet là
chủ yếu).
MỤC LỤC
TT Nội dung Trang
1 Đặt vấn đề 1
2 Cơ sở lí luận và thực trạng 2
3 Giải pháp và tổ chức thực hiện 3
4 Kiểm nghiệm 17
5 Kết luận 19
6 Tài liệu tham khảo và mục lục 20
21