NGHIÊN CỨU PHƯƠNG PHÁP AN THẦN BẰNG PROPOFOL DO BỆNH NHÂN TỰ ĐIỀU KHIỂN TRONG PHẪU THUẬT RĂNG – NGUYỄN QUANG BÌNH BV
RĂNG HÀM MẶT TW

24 MC LC
Trang
Trang ph bìa
L
Li c
Mc lc
Danh mc ch vit tt trong lun án
Danh mc các bng
Danh mc các hình và bi
T V Error! Bookmark not defined.
  Error! Bookmark not defined.
m gii phu và phân lo
i Error! Bookmark not defined.
m cu to - hình thái gii phu. Error! Bookmark not
defined.
1.1.2. Liên quan gii phu ci. Error! Bookmark
not defined.
1.1.3. Phân loi mc lch, mc ngm. Error!
Bookmark not defined.
1.2. Lo s, tác hi ca lo s và s cn thit s dng an thn trong nha khoa
Error! Bookmark not defined.
1.2.1. Lo s và tác hi ca lo s trong nha khoa. Error! Bookmark not
defined.
1.2.2. S cn thit s dng an thn trong nha khoa. Error! Bookmark

defined.
u. Error! Bookmark not defined.
m và thi gian nghiên cu. Error! Bookmark not defined.
2.2.2. Thit k nghiên cu. Error! Bookmark not defined.
2.2.3. C mu nghiên cu. Error! Bookmark not defined.
2.2.4. Các tiêu chí trong nghiên cu. Error! Bookmark not defined.

NGHIÊN CỨU PHƯƠNG PHÁP AN THẦN BẰNG PROPOFOL DO BỆNH NHÂN TỰ ĐIỀU KHIỂN TRONG PHẪU THUẬT RĂNG – NGUYỄN QUANG BÌNH BV
RĂNG HÀM MẶT TW

26 2.2.4.1. Mng lo s c phu thu
Error! Bookmark not defined.
2.2.4.2. Mu qu an thn. Error! Bookmark not
defined.
2.2.4.3. Mng không mong mun Error!
Bookmark not defined.
2.2.5. Mt s tiêu chung trong nghiên cu Error!
Bookmark not defined.
n hành. Error! Bookmark not defined.
2.2.6.1. Chun b n. Error! Bookmark not defined.
2.2.6.2. Chun b bnh nhân. Error! Bookmark not defined.
2.2.6.3. Cách tin hành. Error! Bookmark not defined.
u. Error! Bookmark not
defined.
c trong nghiên cu. Error! Bookmark not defined.
2.2.8. X lí s liu thng kê. Error! Bookmark not defined.
  Error! Bookmark not defined.

defined.
3.3.3.2. T l s bnh nhân có m  Error! Bookmark not
defined.
3.3.4. Tng liu lidocain và propofol. Error! Bookmark not defined.
3.3.5. Thi gian hi tnh và xut vin Error! Bookmark not defined.
m trung bình v tiêu chun xut vin theo Chung. Error!
Bookmark not defined.
3.3.7. S hài lòng ca bc khi xut vin theo VAS. Error!
Bookmark not defined.
3.3.7.1. M hài lòng ca bnh nhân theo VAS . Error! Bookmark
not defined.
3.3.7.2. T l s bnh nhân có m hài lòng. Error! Bookmark not
defined.

NGHIÊN CỨU PHƯƠNG PHÁP AN THẦN BẰNG PROPOFOL DO BỆNH NHÂN TỰ ĐIỀU KHIỂN TRONG PHẪU THUẬT RĂNG – NGUYỄN QUANG BÌNH BV
RĂNG HÀM MẶT TW

28 3.3.7.3. T l s bnh nhân mun dùng li an thn  PCS và ACS.
Error! Bookmark not defined.
3.3.8. S thun li ca phu thut. Error! Bookmark not defined.
3.3.8.1. T l và mc khó phu thut theo Pedersen và M. . 
Error! Bookmark not defined.
3.3.8.2. Thi gian phu thut . Error! Bookmark not defined.
3.3.8.3. S hp tác ca bnh nhân trong phu thut theo Rodrigo.
Error! Bookmark not defined.
3.3.8.4. M c ng ca bnh nhân trong phu thut theo Ellis
Error! Bookmark not defined.

4.2. V tình trng lo s c phu thut Error! Bookmark not defined.
4.2.1. M lo s c phu thut Error! Bookmark not defined.
4.2.2. T l lo s c phu thut Error! Bookmark not defined.
4.3. V hiu qu an thn. Error! Bookmark not defined.
4.3.1. M an thn. Error! Bookmark not defined.
4.3.2. M quên  nhóm ACS và PCSError! Bookmark not defined.
4.3.3. M gia bnh nhân. . Error! Bookmark not defined.
4.3.4. Tng liu lidocain và propofol 97
4.3.5. Thi gian hi tnh và xut vin Error! Bookmark not defined.
m trung bình v tiêu chun xut vin Error! Bookmark not
defined.
4.3.7. S hài lòng ca bc khi xut vin Error! Bookmark
not defined.
4.3.8. S thun li ca phu thut Error! Bookmark not defined.
4.4. V tác dng không mong mun. Error! Bookmark not defined.
4.4.1. S i v tun hoàn Error! Bookmark not defined.
 Error! Bookmark not defined.
t áp Error! Bookmark not defined.
n s hô h
2
Error! Bookmark not
defined.
p Error! Bookmark not defined.

2
Error! Bookmark not defined.
4.4 Error! Bookmark not defined.

NGHIÊN CỨU PHƯƠNG PHÁP AN THẦN BẰNG PROPOFOL DO BỆNH NHÂN TỰ ĐIỀU KHIỂN TRONG PHẪU THUẬT RĂNG – NGUYỄN QUANG BÌNH BV
RĂNG HÀM MẶT TW


NGHIÊN CN BNG PROPOFOL DO BNH NHÂN T U KHIN TRONG PHU THU  NGUYN QUANG BÌNH BV
T TW

1 T V

Bnh nhân ng lo s khi phkim tra sc khng chim
t l khá cao. Lo s không nhng làm cho mt s i không dám tip cn
 ng mà còn làm gi
ng th dch, chuyn hóa và tun hoàn trong phu thu[120]. Vì vy,
vic s dng an thn trong khi can thip phu thurt cn thit và c
coi là chun mc trong can thip nha khoa  các c phát trin.
Phu thu   a, ct      
y ghép implant ) i din ly b i
(mc lch, mc ngm) là mt phu thut khó trong ming, chim t l khá cao
trên th gi Vit Nam. Theo Archer, t l i
mc lch  thanh niên M chim khong 10 - 20 % [24]  Châu Âu chim
khong 20 % [19].  Vit Nam, t l các ri lon mso vi

2. So sánh hiu qu an thn ca propofol 
do i gây mê kim soát (ACS) hoc do bnh nhân t kim soát (PCS)
vn .
3ba trên.

NGHIÊN CN BNG PROPOFOL DO BNH NHÂN T U KHIN TRONG PHU THU  NGUYN QUANG BÌNH BV
T TW

3 


1.1. m gii phu và phân loi i
1.1.1. m cu to - hình thái gii phu
(còn g n th 3) là
u ngi và mc - 30 tui.
hiu cao toàn th 17 mm, chiu cao chân  mm, chiu rng
n ng vòng ln nht là 10,5 mm, chi
mm. Cu tn là 
nhai [4].
V hình th rm khác bit so v
hàm ln th nht và th hai. R .
u dài gn xa, phn trên cùng là mt nhai ca
c cu to bc và g cnh làm cho mt
nhai ca  có sc thái riêng khác vi n th nht và th hai.
C p giáp gia mec
thy rõ bi s khác nhau v màu sc ging vòng ln nht
c  ng thng ni mt xa và mt gn  c mt

m hoc áp
n và gii hn  vùng này.
* Gii phu vùng lân cn
t nhiu ti các khoang gii phu xung
quanh m hàm, h  i và
i ). Các khoang này chng t chc liên kt lng lo, m, tuyn
c bt, bch mch, mch máu, thc gii hn bi cân ca các
m, m có th lan theng bám ci
m
* Dây thn kinh  i
Dây thn kinh  i chi phi là nhánh to nht
ca thân sau nhánh tn dây thn kinh V, dây thn kinh  i chy gi
m ti l i (l gai spix) cùng vng mch  

NGHIÊN CN BNG PROPOFOL DO BNH NHÂN T U KHIN TRONG PHU THU  NGUYN QUANG BÌNH BV
T TW

5 i trong cành cao ca i, ti l cm dây thn
kinh chia làm 2 nhánh tn: nhánh nh là dây thn kinh cm, chi phi cm
giác da cm và niêm mi, nhánh còn li là dây thn a,
phân b ci và lng [10].
1.1.3. Phân loi mc lch, mc ngm
* Theo U ban phu thut ming M (1971), có 3 loi [69]:
- c ngm (impacted teeth) là m i m
phc mt phn hoc hoàn toàn do
n s mc lên c
- c lch (malposed teeth) là mc

tht bi, Lâm sàng tiu ph trang 29 [9], [67]).
Nhng v trí này có th xng thi vi xoay phía má, xoay phía
i, xoay vn.
a rvi cành lên i
 bên gm ba loi. Loi 1 có c gn - xa ca  nh 
khong cách gia cành lên và mt xa c bên. Loi 2 có c
gn - xa ca  lng cách gia cành lên và mt xa c
bên. Loi 3 có   trong cành lên.
Theo chii ca  ng), v trí A:
phn cao nht ca   trên hoc  ngang m 7, v trí B: phn
cao nht ca   i m  7, v trí C: phn cao
nht ca   c  7.

NGHIÊN CN BNG PROPOFOL DO BNH NHÂN T U KHIN TRONG PHU THU  NGUYN QUANG BÌNH BV
T TW

7
Hình 1.2. V trí theo chiu sâu c
(Ngun: Korbendau J.M (2002), Gây tê vùng k thut và nguyên nhân
tht bi, Lâm sàng tiu ph trang 22 [9], [67]).
* Phân loi theo Peter Tetsh và Wilfried Wagner, có 2 loi [124]:
c mt phng ct s
phát trin cc bao bc xung quanh bt
hoàn toàn, nu mt phi niêm mc ming là kt mt phn.
c ch m  v ng trên cung hàm.
Theo phân loi trên, Pederson (1998) cho rng nhng yu t ng
 ng  khó trong phu thut 

u tr, nu không nó s xi gian và n sc
khe ca bnh nhân.
Nh i lo s      ming
 nên d mc các bnh nha chu, nhi Bnh
nhân ít i, không t tin khi nói, xu h khi tip xúc v a mình.
i có trng thái lo s nha khoa có th ng chp
i ít b lo s. Thm chí m  các phn
khác c  nhu, c, hn ch u 

NGHIÊN CN BNG PROPOFOL DO BNH NHÂN T U KHIN TRONG PHU THU  NGUYN QUANG BÌNH BV
T TW

9 Lo s i cm giác ch quan ca s s ng
c mng
thn kinh th dch do tình trng lo s tng thn kinh th dch tác
ng trên chuyn hoá và huyng hc [127], [132]. u này có th a
tính mng  nhi b bnh tim mch, cao huyt áp, viêm phi nng
 nhng bnh nhân lo s càng nhiu s ng vi tình trng lo s càng
cao khi h cm nht li hoc nguy him. Nhi này trong
hoàn cnh b kích thích s ng cm xúc lo s ch 
   ng thn kinh th dch d n ho ng tim m  
chuy[120].
Khi lo s m nng, mt s bin chng có th xy ra trong thi gian
phu thut  c ng, ho, nc, nôn. Ngoài ra, các can thip c
tê, khoan và phu thut t phn ca kích thích có th gây ra các bin
chng. Vi nhng bin chng này cn phi dùng mng thu làm
gim c ng bng trong phu thut li i gian ngoi

Nghiên cu ca Chanpong (2005) v nhu cu dùng an thn hoc gây mê
trong nha khoa cho thy 12,4 % chc chn mun s dng an thn hoc gây
mê trong khi th thu thuc vào giá
thành. Mt tình hung gi nh cn phu tr ni nha vì y
12,7 % rt s  này gim còn 5,4 % nu có an thn hoc gây mê. Trong
th thut này 20,4 % chc chn cn an thn ho  
mu thuc vào giá thành. T l s bnh nhân  Canada thích dùng
an thn hoc gây mê là 7,2 % cho ni nha, 68,2 % cho phu thut nha khoa và
46,5 % cho nh i loi th thut, s bnh nhân có nhu cu dùng
an thn hou so vi thc t c dùng an thn hay gây
mê (p < 0,001). Tác gi kt lun: nhu cu s dng an thn hoc gây mê trong
th thut nha khoa cn thit  bnh nhân Canada [34].
Nhiu bng li t 
s [41], [71], [74]. Vic la chn biu tr h tr giúp b

NGHIÊN CN BNG PROPOFOL DO BNH NHÂN T U KHIN TRONG PHU THU  NGUYN QUANG BÌNH BV
T TW

11 i hành vi, gim nhy c làm gim lo s
[79]i vi nhiu bnh nhân nhng bi, mà
cn phi c an thn ho t qua th thut nha khoa. Lindsay
(1987) kho sát ti Anh cho thy 31 % bnh nhân c phng vn thích s
dng an thn hoc gây mê cho th thut nha khoa [72]. Dionne (1998) kho
sát ngn thoi  400 bnh nhân M và thc s
dng an thch hou có sn [40].
Taani (2001) kho sát trên nhi tr  rp Xê út cho thy 13,9 % thích
c ngu tr nha khoa [123].

biu l  nhn bic tình trng bt li hay nguy him. Lo s do
cm giác ch quan thì không phi là yu t d báo vi ng trong
phu thut bi vì m an thc s d  làm m ng
không mong mun trong phu thut. M c ng trong phu thut ca
bnh nhân s ng mn m hài lòng ca phu thut viên và bnh
u tr [127].
1.2.4. Mt s  lo s trong nha khoa
m m lo s nha khoa DAS (the dental anxiety scale) ca
Corah [38] vi 4 câu hi c khi can thip nha khoa và có 5 s la ch tr
lng vi 5 m lo s khác nhau.
 m   m  lo s DFS (dental fear survey) ca
Kleinknecht là bng có 20 câu hi nh tránh né ca bnh
nhân v lo s và các phn ng sinh lí mà bnh nhân phi tri qua trong khi
tin hành th thut [66].
Jaakkola (2009) dùng m SDFQ (short dental fear question) là b
câu hi ngn và phân loi lâm sàng m lo s ca bnh nhân gm 1 câu hi
n và có 4 s la chn m lo s [62].
 
m lo s ca bnh nhân  m là câu hi dài, khó nh vì vy
c dùng cho mu. SDFQ s dng câu hi ngn,
tin li trên lâm sàng v m lo s [30].

NGHIÊN CN BNG PROPOFOL DO BNH NHÂN T U KHIN TRONG PHU THU  NGUYN QUANG BÌNH BV
T TW

13 Ngoài ra, có th  lo s  thang
m Gatchel [50]m Milgrom [80], tm STAI (state trait anxiety

14 và mt phn rt nh 0,3 c bài tii dng nguyên th. Chuyn hóa ca
propofol không b i  bn mn [15].
S thanh thi thui khe mnh sau khi tiêm thu
mch, n khuu rt nhanh, sau chm dng
biu din n ca thuc trong máu có th phân tích thành ba pha. Pha 1:
phân b t ng, thi gian bán hy
rt ngn (T/
2
) 1,8 - 4,1 phút. c chuyn hóa và bài tit, thi
gian bán hy (T/
2
) 34 - 64 phút. Pha 3: thuc t ch d tr  các mô m tr li
tun hoàn máu, thi gian bán hy (T/2) 184 - 382 phút [11], [15].
Thc t t thi tr ca thu tr li dòng tun hoàn
ca thuc, s quay tr ln ch phn nào t thi tr ca thuc.
N ca propofol trong máu còn ph thuc vào cách dùng thuc. Khi truyn
vi t i thì n ca propofol trong mi, khi
i t truyn thì n ca propofol i theo [15].
-   c: alfen     propofol trong huyt
 và fentanyl làm gi thanh thi ca propofol. Halothan và isofluran
làm chm thi tr propofol. Midazolam không ng hc
ca propofol [15].
* c lc hc
- Tác dng trên th
Propofol ch yu gây ng, làm mt tri giác nhanh và ngn, mê êm và hiu
qu. Thc s khi mê trung bình là 30,8 - 40 giây.  bnh nhân
ln tui liu khi mê gim.  tr i nghiu, liu kh

Mc gim huyt áp ph thuc vào tui bnh nhân: gim khong 10 %  tr em,
25 - 30 %  18 - 65 tui và khong 35 %  trên 65 tui. S gim huyt áp càng
rõ  i thiu khng tui suy thn hoc suy chc
t trái. Propofol gây tt huyt áp khi khc li
hoc truych liên tc thì không có tt huyt áp [7], [15].
Mt s  h huyc nêu lên bao gm s giãn mch ngoi vi,
gim tin gánh, gim hot tính giao cm hoc gim s
S phc hi li ca huyt áp ph thuc theo tui và tng cá th.  i
di 60 tui, t l huyt áp tt 20 mmHg là 58 % và 40 mmHg là 4 %.  i
trên 60 tui, t l huyt áp tt 20 mmHg là 20 % và 40 mmHg là 39 % [11].

NGHIÊN CN BNG PROPOFOL DO BNH NHÂN T U KHIN TRONG PHU THU  NGUYN QUANG BÌNH BV
T TW

16 i tn s p chm xoang  i
ln tui. Mc gim tn s tim khoi 10 %. Propofol không gây ri lon
nhp tim, làm ging tim va phi, ging vành và làm gim
tiêu th oxy c[7], [18], [136], [140].
- Tác dng trên hô hp
Propofol gây c ch hô hp, làm gim tn s th và th 
Ngng th xy ra trung bình trong 50 ng hp. Ngng th càng d dàng
        i mê có kt hp vi thuc h morphin.
Ngng th do propofol gp nhii các thuc thiopental, methohexital.
Mt nghiên cu cho thy propofol gây ngng th trên 45 giây trong 45 ng
hp trong khi thiopental là 15 % [11], [15].
Sau khi ngng th, hô hp tr li g tích khí
 bng 70 % giá tr trung bình và tn s th  u.

i phóng histamin.
Propofol không gây hi khi dùng cho bt cao ác
tính. Propofol kt, tác dng chng nôn, rt him
gp các bin ch [11].
u  i ta khuyên hin nay
 dùng cho ph n có thai và tr i 3 tui.
* S dng propofol an thn do bnh nhân t kim soát (PCS)
S dt thuc an thc, bu vi mt liu
bolus [110] hoc không có liu bolus [109]. Các li c s dng thành
công trong nhng nghiên cu gt khong thi gian
[93] và 3,3 mg propofol mà không t khong th[37].
Khong th t theo la tui ca bnh nhân.
Nhng nghiên cng truyn (basal infusion) không
nh nhân t u khin [57], [58].
Propofol và opioid: s dng liu 0,7 c khi bnh nhân
nhn liu tiên [111]. Trong mt nghiên cc
b sung alfentanil [129].
Propofol và midazolam: midazolam truyn vi t 4 mg/gi
và liu 10 mg propofol trong khong 1 phút nu thêm an thn [96].
1.3.2. ánh giá mc  an th mê trong phu thu
*   c  an thn/    
Assessment of Alertness/Sedation)

NGHIÊN CN BNG PROPOFOL DO BNH NHÂN T U KHIN TRONG PHU THU  NGUYN QUANG BÌNH BV
T TW

18  an thm ci quan sát OAA/S