96
bin, nghĩa là cha thiết lập đợc sự cân bằng mới giữa mô men cản của phụ tải điện
và mômen quay, tức là giữa công suất của tuốc bin và công suất của máy phát.
Việc phục hồi lại sự cân bằng của phơng trình (8-7) với bất kỳ sự thay đổi nào
của phụ tải N
đ
là nhiệm vụ của bộ điều chỉnh tốc độ (tức là điều chỉnh số vòng quay).
Bộ điều chỉnh tốc độ đợc nối liên động với cơ cấu tự động điều chỉnh van phân phối
hơi của tuốc bin để điều chỉnh lợng hơi vào tuốc bin phù hợp với phụ tải điện.
Khi phụ tải điện thay đổi, cần phải thay đổi lu lợng hơi vào tuốc bin để thay
đổi công suất tuốc bin cho phù hợp với sự thay đổi phụ tải điện.
Lu lợng hơi đợc thay đổi nhờ hệ thống phân phối hơi và hệ thống điều chỉnh
của tuốc bin.
Hệ thống phân phối hơi gồm có các van và các ống dẫn hơi vào tuốc bin
Hệ thống điều chỉnh gồm có bộ phận điều chỉnh và các cơ cấu để truyền tác
động đến các van phân phối hơi (nh: cam, tay đòn )

8.3.2. Các phơng pháp điều chỉnh lu lợng hơi vào tuốc bin

Khi phụ tải điện thay đổi, muốn tốc độ quay của tổ tuốc bin-máy phát không
đổi thì cần phải điều chỉnh lu lợng hơi vào tuốc bin thay đổi phù hợp với phụ tải.
Để điểu chỉnh lu lợng hơi vào tuốc bin, ngời ta thờng áp dụng 3 phơng pháp
phân phối hơi vào tuốc bin:
- Phân phối hơi bằng tiết lu (h 8.9a),
- Phân phối hơi bằng ống phun (h 8.9b),
- Phân phối hơi đi tắt (h 8.9c),
Khi phân phối bằng tiết lu, toàn bộ hơi đợc đa vào tầng đầu của tuốc bin
qua một van đặc biệt, van này thực hiện việc điều chỉnh lu lợng hơi đi qua nó, đồng
thời làm cho dòng hơi bị tiết lu hơi, nghĩa là áp suất hơi qua đó sẽ giảm đi nhng
entanpi không thay đổi (h 8.9a).


a) b)
Hình 8.10. Phân phối bằng tiết lu
a- So đồ nguyên lý; b- Quá trình tiết lu hơi

1- Van Stop; 2-Van tiết lu, 3-Tuốc bin

Khi phụ tải của tuốc bin càng giảm thì lu lợng hơi vào càng giảm, nghĩa là tổn
thất tiết lu càng tăng. Nh vậy, nếu tuốc bin làm việc ở chế độ non tải mà thực hiện
việc điều chỉnh bằng phơng pháp tiết lu là không kinh tế. Vì thế việc phân phối hơi
bằng tiết lu chỉ áp dụng cho những tuốc bin thờng vận hành ở chế định mức và ít
thay đổi phụ tải (tuốc bin mang phụ tải gốc).

8.3.2.2. Phân phối hơi bằng ống phun

Khi phân phối hơi bằng ống phun thì hơi đi vào các ống phun của tầng đầu qua
một số (từ 4 đến 10) van gọi là van điều chỉnh (còn gọi là xupáp điều chỉnh). Mỗi van
điều chỉnh đợc nối với một cụm ống phun.
ứng với phụ tải định mức (công suất định
mức) thì tất cả các van điều chỉnh mở hoàn toàn, độ phun hơi có thể bằng hoặc nhỏ
hơn 1 (e
1). Khi thay đổi phụ tải thì các van điều chỉnh sẽ lần lợt đợc đóng bớt
hoặc mở thêm (tuỳ theo phụ tải giảm đi hoặc tăng lên). Ví dụ khi bắt đầu khởi động
tuốc bin thì van 1 mở trớc, khi van 1 đã mở hoàn toàn đến lợt van 2, cứ thế cho đến
khi tất cả các van đã mở hoàn toàn thì công suất sẽ đạt giá trị định mức, lúc cần giảm
công suất thì các van sẽ lần lợt đóng bớt lại để giảm lợng hơi vào tuốc bin cho phù
hợp với công suất yêu cầu. Vì vậy độ phun hơi của của tầng điều chỉnh thay đổi tuỳ
theo số van mở. Trong giới hạn mở (độ mở) của một van sẽ xảy ra quá trình tiết lu,
do đó sinh ra tổn thất. Nhng không phải toàn bộ lu lợng hơi qua tuốc bin đều bị
tiết lu mà chỉ có một phần hơi đi qua van nào không mở hoàn toàn mới bị tiết lu,

1
. Lu lợng hơi qua tất cả
các tầng ở sau buồng A
1
sẽ tăng lên, còn qua các tầng ở trớc buồng A
1
giảm. Tuy
nhiên sự tăng công suất ở các tầng sau buồng A
1
xảy ra nhanh hơn là sự giảm công
suất ở các tầng trớc buồng A
1
, do đó vẫn bảo đảm tăng công suất của tuốc bin tới
định mức
ở công suất định mức, áp suất hơi trong buồng A phải nhỏ hơn áp suất ở trớc
ống phun của tầng đầu, còn áp suất ở buồng A
1
thì phải nhỏ hơn ở buồng A. Có nh
vậy mới đảm bảo có đợc một lợng hơi vừa đủ lu thông qua những tầng đầu để làm
mát những tầng này khi chúng làm việc không tải. Khi điều chỉnh tắt thì hiệu suất cao
nhất của tuốc bin đạt đợc ở chế độ phụ tải kinh tế, bởi vì khi đó hơi không bị tiết
lu.
ở những tuốc bin hiện đại, điều chỉnh bằng tiết lu thờng chỉ có một tầng quá
tải, ít khi ngời ta làm 2 và 3 tầng quá tải.
99
8.4. Các sơ đồ điều chỉnh tuốc bin hơi


Ta thấy khớp trợt C của bộ điều tốc ly tâm có tay đòn liên hệ trực tiếp với van
điều chỉnh 1. Khi phụ tải điện của máy phát tăng lên, sự cân bằng giữa phụ tải và
công suất bị phá vỡ do đó số vòng quay giảm đi. Trục tuốc bin liên hệ với bộ điều tốc
ly tâm bằng bánh răng truyền động, khi số vòng quay tuốc bin giảm thì tốc độ quay
của trục bộ điều tốc cũng giảm, các quả tạ của bộ điều tốc ly tâm cụp xuống, đẩy
khớp trợt C di chuyển xuống dới làm cho điểm A dịch chuyển lên phía trên. Khi ấy
van điều chỉnh 1 sẽ đợc mở, lu lợng hơi vào tuốc bin tăng lên, công suất của tuốc
bin tăng lên, đồng thời tuốc bin sẽ làm việc với số vòng quay mới cao hơn. Khi phụ
tải giảm thì các tác động xẩy ra ngợc lại, số vòng quay tăng lên van điều chỉnh sẽ
đóng bớt lại làm giảm lu lợng hơi vào tuốc bin.
Sơ đồ này có u điểm là đơn giản nhng lực di chuyển của bộ điều tốc ly tâm
nhỏ nên lực đóng mở van điều chỉnh lu lợng hơi 1 nhỏ, do đó chỉ áp dụng đối với
tuốc bin công suất nhỏ (50-60 KW), có van điều chỉnh nhỏ, nhẹ, không đòi hỏi lực di
H
ình 8.11. Sơ đồ nguyên
lý điều chỉnh trực tiếp
1. van hơi
2. quả văng
3. cánh tay đòn
4. bộ truyền động
5. trục tuốc bin

100
chuyển lớn. Đối với tuốc bin công suất trung bình và lớn thì đòi hỏi lực di chuyển
phải đủ lớn để nâng van do đó phải sử dụng sơ đồ điều chỉnh gián tiếp.

8.4.2. Sơ đồ điều chỉnh gián tiếp

Hình 8.12. trình bày nguyên lý sơ đồ điều chỉnh gián tiếp có xecvômôtơ kiểu
piston.

1
vào phía trên piston 2 của xecvomotơ 3 đẩy piston đi xuống, đóng bớt van 1
lại, giảm lu lợng hơi vào tuốc bin làm giảm công suất tuốc bin, đồng thời dầu từ
xecvômôtơ 3 theo đờng K
2
sẽ chảy qua thân ngăn kéo phân phối dầu 4 xả đi.
Nếu dầu đi theo hớng K
2
vào xecvômôtơ 3 thì van 1 sẽ mở ra đồng thời dầu từ
xecvômtơ 3 lại theo đờng K
1
chảy qua thân ngăn kéo phân phối dầu 4 xả đi. ở sơ đồ
này chỉ cần 1 lực không lớn lắm để di chuyển piston 7, bởi vì ngoài lực di chuyển của
bộ điều tốc nh ở sơ đồ điều chỉnh trực tiếp, còn có thêm lực do áp suất dầu tạo nên.
Lực tác động để mở van 1 chỉ phụ thuộc vào kích thớc của pistons 2 và áp lực dầu
tạo bởi bơm 5.
áp lực dầu trong hệ thống điều chỉnh thờng từ 3 đến 7 bar. Trong các
tuốc bin hiện đại, ngời ta dùng áp lực cao hơn, vào khoảng 12 - 20 bar.

H
ình 8.124. Sơ đồ
điều chỉnh gián tiếp.
1- Van điều chỉnh.
2-Piston
3- Xecvômotơ
4- Ngăn kéo phân
phối dầu
5- Bơm dầu.
6- Đờng dầu.
7- Piston của ngăn kéo