Website: Email : Tel : 0918.775.368
MẤY LỜI THƯA TRƯỚC
1. Đề tài nghiên cứu “Sự mất cân đối và bất bình đẳng trong việc
hưởng thụ thông tin giữa các khu vực trên thế giới” là một đề tài thú vị thuộc
lãnh địa Lịch sử Báo chí Thế giới. Việc thực hiện đề tài này sẽ tạc dựng một bức
tranh toàn cảnh về thực trạng hưởng thụ thông tin hiện nay trên thế giới, những
khu vực tràn ngập thông tin và những khu vực thiếu thốn thông tin hết sức.
2. Nhóm tác giả đề tài, với vốn kiến thức ít ỏi của mình, hy vọng làm sáng
rõ các cực hưởng thụ thông tin trên thế giới, sự mất cân đối và bất bình đẳng
trong việc hưởng thụ thông tin. Trong quá trình nghiên cứu, chúng tôi cố gắng
trỏ ra căn nguyên của thực trạng, hệ luỵ cũng như kiến nghị những giải pháp
bước đầu.
3. Đây là một địa hạt thú vị của truyền thông nhưng chưa có những đề tài
nghiên cứu một cách bài bản và hệ thống. Nhóm tác giả đề tài dựa trên đối
tượng, phạm vi nghiên cứu là các tài liệu hữu ích trên báo, đài, internet; các tài
liệu là các cuốn sách, giáo trình về lịch sử báo chí... giải quyết vấn đề trên cơ sở
các thao tác khoa học: tổng hợp, phân tích, đối chiếu so sánh...
4. Đề tài gồm 3 chương, được cấu trúc như sau:
Chương 1: Một số vấn đề lý luận chung về việc hưởng thụ thông tin của
công chúng trên thế giới
Chương 2: Sự mất cân đối và bất bình đẳng trong việc hưởng thụ thông tin
giữa các khu vực trên thế giới
Chương 3: Sự mất cân đối và bất bình đẳng trong việc hưởng thụ thông tin
của công chúng Việt Nam
5. Hy vọng đây sẽ là tài liệu tham khảo hữu ích, thú vị cho các bạn sinh
viên khoá sau của Khoa Báo chí - Truyền thông và cũng là tài liệu tham khảo
cho bất cứ ai quan tâm tới lĩnh vực này.
6. Do hạn chế về khả năng, chắc chắn đề tài của chúng tôi còn có nhiều
bất cập. Chúng tôi mong đợi những đóng góp thiện chí trên tinh thần xây dựng.
1
Website: Email : Tel : 0918.775.368

Trong lĩnh vực truyền thông đại chúng, các thành viên của nó hoạt động
chủ yếu dựa trên nội dung của cá thông điệp, nhất là khi tiếp xúc với công
chúng. Người ta gọi đó là thông tin chất lượng.
Trong lí luận báo chí, khái niệm thông tin cũng đang tồn tại hai cách hiểu:
Một là, sự loan báo cho mọi người biết. Hai là, tri thức, tư tưởng do nhà báo tái
tạo và sáng tạo từ hiện thực cuộc sống. Nó là công cụ chủ yếu để nhà báo thực
hiện mục đích của mình.
Tiếp cận vấn đề hưởng thụ thông tin giữa các khu vực trên thế giới, chúng
ta hiểu khái niệm nghiêng về nghĩa thứ hai. Hưởng thụ: hưởng do có lao động,
có cống hiến, Đại từ điển Tiếng Việt – Nguyễn Như ý.
Hưởng thụ đó là quyền được hưởng những lợi ích trong xã hội. Hưởng thụ
là thước đo đời sống của con người, con người được hưởng thụ càng nhiều thì
chứng tỏ đời sống của họ càng cao.
Việc hưởng thụ thông tin, được coi là quyền lợi chính đáng trong xã hội
của mỗi công dân. Bởi xét cho cùng, thông tin là tri thức chung của nhân loại,
con người cần có thông tin để ứng xử và hoạt biến trong những điều kiện hoàn
cảnh cụ thể nhất định cho phù hợp và có lợi.
Vấn đề hưởng thụ thông tin được thể hiện qua việc sử dụng các phương
tiện thông tin đại chúng như số lượng báo, số đài, số tivi, số lượng máy
internet... Tuy nhiên, trên thực tế, để đạt được sự đồng đều trong hưởng thụ
thông tin đối với mọi người là một việc vô cùng khó khăn, đòi hỏi sự cố gắng
không chỉ riêng từng cá nhân mà cần nỗ lực chung của cả cộng đồng.
Hưởng thụ là hưởng do có cống hiến, tức là muốn hưởng thụ phải có sự
cống hiến. Trong hưởng thụ thông tin, nếu hiểu khái niệm cống hiến một cách
linh hoạt thì đó là những điều kiện căn bản, là “lượng” đảm bảo sự ra đời tương
ứng của “chất” hưởng thụ thông tin. Nghĩa là phải có những tiền đề nhất định thì
mới có kết quả theo nó. Ở đây phải hiểu là những yếu tố kinh tế, chính trị xã hội,
văn hóa – giáo dục, khoa học - kỹ thuật … làm nền tảng tác động đến việc
truyền tải thông tin tới công chúng.
3

4
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Biểu hiện rõ rệt nhất về mặt kinh tế là sự phân cực thành những nước giàu
và những nước nghèo, những nước cực giàu có và những nước khốn khó đến
cùng cực với các khoản nợ chồng chất không có khả năng trả. Điều này làm cho
sự phân hoá giàu - nghèo trở thành một đặc điểm của toàn cầu hoá hiện nay, nó
thể hiện sự bất bình đẳng của các nước và các dân tộc tham gia toàn cầu hoá.
Đáng chú ý là sự bất bình đẳng không chỉ thể hiện giữa các nước phát triển và
các nước đang phát triển, tức là giữa các nước phương Tây giàu có và phần còn
lại của thế giới. Sự bất bình đẳng còn thể hiện ngay trong số các nước phát triển,
cũng như giữa các nước chậm phát triển, giữa các khu vực khác nhau trong một
quốc gia và giữa các dân tộc trong một quốc gia nhiều dân tộc.
Từ khác nhau về địa vị dẫn đến sự khác nhau về nghĩa vụ, quyền lợi, mà
trước tiên là quyền lợi kinh tế như đã nói ở trên. Sự bất bình đẳng trong hưởng
thụ thông tin theo đó có thể hiểu là sự không ngang nhau về địa vị và theo đó
cũng không ngang bằng nhau về quyền được hưởng thụ thông tin. Có người bán
thông tin trong khi những người khác phải mua thông tin. Có những người tiếp
cận được loại thông tin này mà không tiếp cận được loại thông tin khác. Hoặc có
người dù có đủ điều kiện cũng không thể tiếp cận được thông tin...
Trong tiếp nhận truyền thông, sự phân phối tin tức hai cực, một cực có
những đặc quyền đặc lợi, được hưởng thụ những thành quả của truyền thông (có
đặc quyền, đặc lợi), và một cực bị “lờ” đi quyền được hưởng thụ thông tin
(không có đặc quyền, đặc lợi) lẽ ra là tất yếu. Bất bình đẳng trong truyền thông
do đó làm gia tăng bất bình đẳng giữa các nhóm xã hội, sự phân hoá giàu nghèo,
địa vị chính trị; bất bình đẳng giữa các tộc người; bất bình đẳng giữa giới nam
và giới nữ....giữa các quốc gia, khu vực.
Trong một thế giới của sự phát triển khoa học kỹ thuật ngày càng tăng,
khi mà xã hội lẽ ra phải đang được hưởng những lợi ích từ sự đi lên của kinh tế,
thì nhiều nước đang phải đối mặt với tình trạng mà trong đó sự chênh lệch giữa
người giàu và người nghèo "đang gia tăng với tốc độ đáng báo động". Ngay

trên toàn thế giới. Khi đó, tất cả mọi người trong chúng ta đều phải trả giá".
Xét trên một khía cạnh nào đó, truyền thông vẫn là “con đẻ” của chính trị,
của kinh tế, khoa học kỹ thuật... Sự bất bình đẳng trong chính trị, trong kinh tế,
kéo theo sự bất bình đẳng về truyền thông. Chừng nào trên thế giới còn tồn tại
6
Website: Email : Tel : 0918.775.368
bất bình đẳng giữa người với người, giữa dân tộc này với dân tộc khác, chừng
đó còn tồn tại bất bình đẳng về truyền thông.
1.1.3. Quan điểm về “mất cân đối” trong việc hưởng thụ thông tin của
công chúng
Cân đối là hợp lý, hài hòa giữa các phần khác nhau, Đại từ điển Tiếng
Việt – Nguyễn Như Ý.
Mất cân đối, do đó có thể hiểu là không hài hòa, không hợp lý giữa các
phần khác nhau trong môt chỉnh thể chung thống nhất; chủ yếu nhấn mạnh đến
cấu tạo, cơ cấu của chỉnh thể đó.
Mất cân đối về hưởng thụ thông tin được hiểu là sự không hài hoà, không
cân xứng, không đồng đều giữa các vùng miền, quốc gia và giữa các lãnh thổ
trên thế giới, là sự chồng chéo ở nội dung và phân bố, thiếu hụt ở một số lĩnh
vực và địa bàn trong việc tiếp nhận thông tin.
Nhu cầu về việc thông tin của một số bộ phận chưa được đáp ứng đầy đủ
là do nhiều nguyên nhân khác nhau. Một số bộ phận dân cư nằm trong diện “đói
thông tin”, tập trung chủ yếu ở những nơi có địa lí hiểm trở khó khăn cho việc
vận chuyển các ấn phẩm báo chí, lắp đặt đường dây, những vùng có nền kinh tế
kém phát triển, xã hội phức tạp…
Mất cân đối trong hưởng thụ thông tin cần được nghiên cứu ở nhiều khía
cạnh khác nhau trên phương diện công chúng - chủ thể của việc tiếp nhận đối
với các loại thông tin: kinh tế, chính trị, xã hội, văn hóa – giáo dục, khoa học –
kỹ thuật…
Chẳng hạn xét về khách quan, thì sự mất cân đối đó có phải là tất yếu
không (do chưa đáp ứng đủ yếu tố tiền đề cần thiết như đã nói ở trên). Hoặc sự

từng quốc gia, khu vực sẽ có cách thức giải quyết vấn đề phù hợp.
Việc mất cân đối trong hưởng thụ thông tin đã làm cho thế giới bị chia
mảng thành những màu sắc đậm nhạt khác nhau. Ở một số bộ phận dân cư có
đời sống cao, mức hưởng thụ thông tin lớn, họ có cuộc sống phát triển đầy đủ,
toàn diện cả về mặt vật chất lẫn tinh thần. Số khác sống dưới mức tối thiểu,
chẳng hạn một số quốc gia ở Châu Phi lại thiếu thốn nghiêm trọng dẫn đến
không thể tự cân đối chính lượng thông tin của mình.
8
Website: Email : Tel : 0918.775.368
1.1.4. Mối quan hệ giữa bất bình đẳng và mất cân đối trong hưởng
thụ thông tin
So sánh một cách tương đối thì, bất bình đẳng trong hưởng thụ thông tin
là do tác động ở bên ngoài lên chủ thể tiếp nhận thông tin (tức là nó mang tính
khách quan, ngoài ý muốn của chủ thể), còn mất cân đối lại nghiêng về phía chủ
quan (chính sách, hay chính chủ thể có mong muốn tiếp nhận loại thông tin như
vậy).
Bất bình đẳng trong hưởng thụ thông tin là sự khác biệt về mức độ thông
tin hưởng thụ giữa nước này, khu vực này với nước khác hay khu vực khác (so
với mặt bằng chung) – biểu hiện bằng số liệu cân báo in, số tivi, số máy tính/ 1
đầu người… còn mất cân đối là sự chênh lệch cơ cấu thành phần các loại thông
tin trong một “ gói” thông tin tương đối hoàn chỉnh.
Bất bình đẳng là sự không công bằng trong việc sở hữu (có) thông tin còn
mất cân đối là sự không đồng đều trong việc sử dụng (dùng) thông tin.
Bất bình đẳng và mât cân đối trong việc hưởng thụ thông tin giữa các khu
vực trên thế giới thể hiện sự chênh lệch, không cân bằng, bất hợp lý trong quá
trình tiếp cận thông tin của công chúng giữa các khu vực khác nhau. Có khu vực
công chúng được cung cấp một khối lượng lớn thông tin theo những hình thức
đa dạng khác nhau nhưng bên cạnh đó lại có những khu vực công chúng không
được thường xuyên cập nhật những thông tin mới, các phương thức truyền thông
còn hạn chế tạo nên sự chênh lệch về trình độ dân trí, trình độ nhận thức và hơn

chúng báo chí. Trong phạm vi đề tài nghiên cứu, xin trỏ ra một số nhân tố cơ
bản, có ảnh hưởng sâu sắc tới việc hưởng thụ thông tin của công chúng trong bối
cảnh hiện nay: Chính trị, kinh tế, giáo dục, khoa học - kỹ thuật... và xu hướng
toàn cầu hoá.
1.2.1. Tác động của chính trị tới việc thụ hưởng thông tin của công
chúng
Mối liên hệ của chính trị với thông tin – truyền thông cũng đặt ra những
vấn đề trong việc hưởng thụ thông tin của công chúng giữa các khu vực khác
nhau trên thế giới.
10
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Trước hết, hệ thống chính trị là nền tảng để lãnh đạo và điều chỉnh xã hội,
vì thế nó có sức ảnh hưởng đến các lĩnh vực của đời sống, trong đó có sự phát
triển, phân phối thông tin. Tính chất của mỗi nền chính trị, sự lạc hậu, áp đặt…
là yếu tố quan trọng, quyết định sự phát triển – không phát triển của con người.
Lĩnh vực thông tin cũng không nằm ngoài sự ảnh hưởng của chính tri.
Đặc biệt, trong những thập niên gần đây, thế giới bùng nổ về thông tin, kéo theo
các vấn đề kinh tế, xã hội…thì các nền chính trị ra sức quản lí và điều hành
thông tin sao cho thông tin trở thành công cụ lãnh đạo.
Trong vấn đề sự mất cân đối và bất bình đẳng trong việc hưởng thụ thông
tin của công chúng có thể chỉ ra các yếu tố ảnh hưởng từ chính trị :
- Chính trị mỗi khu vực sẽ bảo vệ cho quyền lợi chế độ và hệ tư
tưởng của mình. Do đó, báo chí hay thông tin nói chung sẽ được chế độ chính trị
ở nước đó áp đặt về hệ tư tưởng. Nơi nào cũng muốn phát triển thông tin theo
hướng có lợi cho lợi ích dân tộc, giai cấp mình. Khi nào trên thế giới còn tồn tại
những tư tưởng về phân chia quyền lực, phân chia thành các nhóm phát triển, thì
sự mất cân đối trong thông tin còn chưa được giải quyết. Nền chính trị nào cũng
muốn tạo ra những thông tin có lợi cho mình.
- Chính trị định hướng sự phát triển của hệ thống thông tin. Đồng
hành cùng điều này có sự cân nhắc trong mối liên hệ với chiến lược phát triển

dồi dào và sẵn có. Công chúng có điều kiện khai thác nguồn thông tin khổng lồ
này hầu như ở mọi nơi, mọi lúc: cơ quan, trường học, tại nhà, quán caffe…
Thứ hai là khu vực công chúng có cơ hội hưởng thụ thông tin còn hạn chế
do điều kiện kinh tế còn kém phát triển.
Những khu vực có nền kinh tế kém phát triển (như các nước ở châu Phi,
một số nước vùng Nam Mỹ…) radio là phương tiện chủ yếu. Chi phí thấp là yếu
tố quan trọng để loại hình truyền thông này chiếm ưu thế ở đây. Báo in, truyền
hình và Internet còn hạn chế, phổ biến hơn ở thành phố và đô thị của những
nước này.
Ở khu vực này, công chúng có ít cơ hội hơn trong việc hưởng thụ thông
tin. Có thế lấy Việt Nam làm một ví dụ cho thấy sự phân chia này. Mức độ
hưởng thụ thông tin giữa thành thị và nông thôn qua các phương tiện thông tin
12
Website: Email : Tel : 0918.775.368
đại chúng rất chênh lệch. Trên 70% dân số sống ở nông thôn nhưng tỷ lệ được
hưởng thụ báo chí ở nông thôn chỉ chiếm 25%. Khu vực công chúng có nhiều cơ
hội hưởng thụ thông tin tập trung ở thành thị.
Kinh tế chi phối cách tiếp nhận thông tin của công chúng
Mọi người đều có nhu cầu tiếp cận với thông tin để nhận thức về bản thân
về cuộc sống và sử dụng thông tin vào những mục đích riêng. Nhưng do điều
kiện kinh tế khác nhau dẫn tới khả năng tiếp nhận thông tin và cách tiếp cận
thông tin cũng khác nhau với mỗi khu vực công chúng.
Với đối tượng công chúng có điều kiện kinh tế ổn định, đầy đủ, họ hướng
tới nhu cầu giải trí nhiều hơn. Những thông tin về kinh tế, chính trị - xã hội luôn
được cập nhật hằng ngày hàng giờ qua tất cả các phương tiện truyền thông, họ
quá đầy đủ về thông tin và chủ động đi tìm những thông tin họ cần. Tức là họ
tiếp nhận thông tin một cách chủ động. Đồng thời khả năng tiếp nhận thông tin
và tiêu thụ thông tin của họ cũng cao hơn do được tiếp xúc với những phương
tiện truyền thông hiện đại một cách thường xuyên.
Ngược lại là khu vực công chúng có ít cơ hội hưởng thụ thông tin. Cuộc

mà còn là người khổng lồ trong lĩnh vực truyền thông. Trung bình cứ 1 người
dân Mỹ sở hữu tới 2 radio và 1 tivi. Để đáp ứng nhu cầu thông tin của số lượng
máy thu khổng lồ này, nước Mỹ có 1.285 đài truyền hình và hơn 10.000 đài phát
thanh (1994). Đại bộ phận đài phát thanh và truyền hình Mỹ thuộc sở hữu tư
nhân. Một đối thủ không thể xem thường của truyền hình là mạng lưới truyền
hình cáp với 67 triệu thuê bao (1996).
* Trung bình mỗi người Anh ngồi trước màn hình 3 giờ rưỡi để thu nhận
thông tin. Hơn 97% hộ gia đình Anh có tivi màu, 73% có đầu máy video. Nhà
nào cũng có radio và có tới 70% người Anh bắt sóng radio hàng ngày.
Ngành phát thanh, truyền hình phát triển khá mạnh nhờ sự can thiệp của
KHKT. Đài phát thanh và truyền hình Anh (BBC) cung cấp thuê bao duy nhất
với 2 kênh truyền hình BBC1, BBC2, 5 đài phát thanh phủ sóng toàn lãnh thổ.
Hệ thống điện tử Anh tăng trưởng với tốc độ chóng mặt về số lượng với 3 kênh
truyền hình tư nhân, 3 đài phát thanh tư nhân phát sóng toàn quốc và khoảng
200 đài khu vực.
14
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Báo in: 10 tờ báo hàng ngày và 9 tờ báo có phạm vi phát hành trên cả
nước thêm vào đó là khoảng 1400 tờ báo địa phương và 6500 tạp chí định kỳ,
tạo nên diện mạo phong phú cho báo chí Anh. Tiêu thụ số lượng báo không nhỏ
này là một trong những lượng độc giả đông đảo nhất các nước phát triển: 60%
người Anh trưởng thành đọc 1 tờ báo hàng ngày thuộc báo quốc gia, hơn 65%
mua báo chủ nhật. Số lượng độc giả lớn hơn vậy thường xuyên đọc báo địa
phương.
* Pháp. Nước Pháp sở hữu 117 tờ báo hàng ngày với 12,7 triệu bản mỗi
ngày hay 216 bản/1000 dân(1996). Tạp chí thì trung bình 1.350 bản/1000 người.
Theo số liệu thống kê 1996 cứ 1000 người dân Pháp thì có 943 radio và 596 tivi,
đài phát thanh: 41 đài AM và 846 đài FM.
* Nhật: đất nước mặt trời mọc, đất nước có nền KHKT phát triển nhất ở
Châu Á cũng là một cường quốc về báo chí, gần 126 triệu người dân Nhật mỗi

2008, ước tính có khoảng 600 triệu người có thể có ngay lập tức có được thông
tin của các sự kiện nhờ các camera kỹ thuật số tinh vi, trong đó phần nhiêu nhờ
tính năng của những chiếc điện thoại di dộng của họ. Những công cụ này tạo ra
một “hệ thống thông tin toàn cầu” có khả năng chưa từng có để tạo lập, sản xuất,
chia sẻ và tham gia vào những gì diễn ra của cuộc sống. Mạng lưới toàn cầu cho
phép con người đưa tin tức, suy nghĩ, ý tưởng và hình ảnh đi bất cứ đâu, vào bất
kỳ thời điểm nào.
Chính sự phát triển của khoa học kỹ thuật, của công nghệ thông tin, mạng
thông tin toàn cầu internet đã giúp con người hy vọng vào sự bình đẳng, cân đối
trong phân phối thông tin và hưởng thụ thông tin của mọi đối tượng công chúng
trên thế giới.
1.2.4. Tác động của giáo dục tới vấn đề hưởng thụ thông tin của công
chúng
Giáo dục và truyền thông đại chúng có mối quan hệ trực tiếp và mật thiết
với nhau. Việc tiếp nhận bất cứ thông tin gì đều phụ thuộc vào trình độ giáo dục
của mỗi cá nhân. Thông tin ấy được tiếp nhận theo chiều hướng đúng hay sai,
sâu hay nông đều phụ thuộc vào nhận thức, tri thức của mỗi người.
Giáo dục là một phức hợp tác động, có ba hình thái chính gồm: Giáo dục
từ phái gia đình (Giáo dục học đã thừa nhận nề nếp, gia phong, truyền thống gia
16
Website: Email : Tel : 0918.775.368
đình như một yếu tố giáo dục cực kỳ quan trọng không thể coi nhẹ); Giáo dục từ
phía nhà trường (Giáo dục hiện đại, dựa trên nền tảng của các thành tựu khoa
học giáo dục, chính là con đường thuận lợi nhất, hiệu quả nhất để hình thành và
phát triển các phẩm chất, năng lực của nhân cách phù hợp với những tiêu chuẩn,
giá trị xã hội và thời đại); Giáo dục từ xã hội (giữ vai trò then chốt và được thực
hiện chủ yếu thông qua các quan hệ ứng xử xã hội).
Các hình thái của giáo dục ảnh hưởng trực tiếp đến vấn đề tiếp nhận thông
tin và hưởng thụ thông tin. Thông qua, giáo dục đã hình thành và phát triển nhân
cách của mỗi cá nhân – thành viên của xã hội. Đồng thời nó cũng có vai trò to

ảnh, sự tác động nhanh của thị giác kéo theo hiệu quả truyền thông.
Trong khi đó, báo in rất khó tiếp cận với những đối tượng công chúng
này. Với vốn chữ nghĩa tiếng Việt ít ỏi, việc đọc báo in dường như là đánh đố
với những công chúng lớn tuổi không biết tiếng Kinh. Việc ra báo in bằng tiếng
dân tộc lại là một thách thức lớn nữa, vì các nhà báo không phải ai cũng có khả
năng về chữ viết dân tộc, và ngay với đồng bào dân tộc, việc giữ được vốn chữ
đó cũng là một thách thức lớn, hoàn toàn chưa thể phổ cập.
1.2.5. Tác động của tập trung hoá báo chí và sự lũng đoạn của các tập
đoàn truyền thông tới phân phối tin tức toàn cầu
Tập trung hóa báo chí là một xu hướng đã được hình thành và phát triển
rất mạnh mẽ trong giai đoạn hiện nay. Tác động của quá trình tập trung hóa báo
chí tại các quốc gia trên thế giới và sự ra đời của các tập đoàn truyền thông lớn,
xuyên quốc gia đã có những tác động rất lớn tới việc phân phối thông tin trên thị
trường thế giới.
Xu hướng tập trung hóa báo chí diễn ra từ các nước TBCN và lan rộng ra
toàn thế giới. Xu hướng này gắn với quá trình thôn tính, sát nhập giữa các công
ty nhỏ để hình thành lên những tập đoàn truyền thông lớn có đủ sức vươn cánh
tay khổng lồ chi phối thị trường thông tin trên toàn thế giới. Theo thống kê, trên
thế giới có khoảnng 70 hãng thông tấn lớn và các hãng thông tấn này chi phối
hơn 80% tin tức toàn thế giới. Trong thế giới thông tin ngày nay, các tập đoàn tư
bản truyền thông lớn chính là những người thống trị và lũng đoạn thị trường
này.
18
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Lấy nước Mỹ làm ví dụ ta có thể nhận thấy Mỹ là một quốc gia đứng đầu
thế giới về số lượng các tập đoàn truyền thông lớn, 6/10 hãng thông tấn lớn nhất
thế giới là của Mỹ, các hãng thông tấn Mỹ không chỉ chi phối thông tin trên thị
trường nước Mỹ, các nước trong châu Mỹ mà còn chi phối thị trường thông tin
trên toàn cầu. Một nghiên cứu cho thấy mỗi ngày hãng AP phát sang châu Á
19.000 từ và chỉ nhận lại từ châu Á 9.000 từ (nội dung chủ yếu là về các thảm

phát triển thì các hãng thông tấn của các nước này khai thác rất nhiều những
thông tin từ các hãng lớn của nước ngoài. Tin tức chỉ do một hãng thông tấn duy
nhất đưa tin vì vậy công chúng tại các nước nhỏ này hàng ngày sẽ nhận được
một lượng thông tin ít hơn so với công chúng tại các nước lớn. Đó chính là sự
mất cân đối và bất bình đẳng trong việc chi phối thị trường thông tin trên toàn
cầu và tại mỗi quốc gia. Ngay tại Mỹ thì sự mất cân đối trong việc chi phối
thông tin cũng xảy ra: Các hãng truyền thông lớn cung cấp tới 80% thông tin
cho toàn nước Mỹ. Quá trình tiến công vào các phương tiện thông tin đại chúng
đã dẫn đến sự tập trung tất cả các mạng lưới báo chí vào tay một số ít nhân vật.
Theo tính toán của các chuyên gia Mỹ thì có 50 tập đoàn lớn đang kiểm soát hầu
hết các phương tiện thông tin đại chúng ở Mỹ: 20 tập đoàn trong số đó nắm một
nửa tổng số các tờ báo trên cả nước, 4 tập đoàn kiểm soát ngành truyền hình, 10
tập đoàn kiểm soát ngành phát thanh, 12 tập đoàn thống trị ngành xuất bản sách,
4 tập đoàn ngự trị trong ngành điện ảnh. Đầu những năm 1980 nếu như tất cả
các thành phố Mỹ đều có những tờ báo ngày thì 98% trong số đó đặt dưới quyền
kiểm soát của một trung tâm. Trong tổng số 1700 tờ báo hằng ngày ở Mỹ có hơn
1000 báo thuộc sở hữu của các tập đoàn báo chí. Bàn tay của các tập đoàn báo
chí đã thống trị gần như chi phối toàn bộ thông tin trong một nước và toàn cầu.
Xu hướng tập trung hóa báo chí và sự hình thành các tập đoàn truyền thông lớn
chính là nguyên nhân dẫn tới sự chi phối, lũng đoạn thị trường thông tin toàn
cầu.
1.2.6. Tác động của quá trình toàn cầu hoá tới việc hưởng thụ thông
tin của công chúng
Một trong những nhân tố ảnh hưởng đến vấn đề hưởng thụ thông tin của
công chúng là xu hướng toàn cầu hóa đang diễn ra mạnh mẽ trên thế giới
20
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Xét về mặt thuật ngữ: wikipedia đưa ra một định nghĩa chung nhất cho
thuật ngữ này:
Toàn cầu hóa là khái niệm dùng để miêu tả các thay đổi trong xã hội và

không thể nằm ngoài sự phong tỏa ảnh hưởng của nó. Toàn cầu hóa trong
lĩnh vực công nghệ thông tin đã đưa thế giới đến với một kỷ nguyên của các
phương tiện truyền thông dân chủ, trong đó con người được tiếp cận với tin tức
và thông tin mà không bị giới hạn bởi những rào cản truyền thống là thời gian và
khoảng cách địa lý. Sự đổi mới này đã làm xuất hiện các loại phương tiện truyền
thông mới, với những hình thức phân phối, mua bán và sử dụng thông tin mới.
Những phương tiện truyền thông đã được thiết lập – báo chí và phát thanh,
truyền hình… - cố gắng để thích ứng với một môi trường mới, ngay khi những
người sử dụng các phương tiện truyền thông nắm giữ lãnh địa riêng của mình
trong lĩnh vực thông tin để tạo ra một hình thức báo chí có sự tham gia của
nhiều người.
Lấy một ví dụ về sự ra đời của chiếc radio vào cuối thế kỷ XIX, đầu thế
kỷ XX đã mở đầu cho sự ra đời của một loại hình mang tên truyền thông radio -
là bước tiến lớn của các nhà khoa học, bắt đầu cho sự bùng nổ về kỹ thuật truyền
thông. Hay sự xuất hiện của ngành truyền hình tại Đức: Buổi phát hình dành cho
loại máy thu hình với 30 dòng đã được ngành bưu điện đế chế Đức thực hiện
vào năm 1928. Còn chương trình truyền hình thử nghiệm được thực hiện bắt đầu
vào năm 1935. Sau đó, truyền hình đã nhanh chóng lan rộng sang các quốc gia
khác, đầu tiên là ở một loạt những quốc gia phát triển. Năm 1936 tại nước Anh
đài truyền hình BBC đã phát đều đặn các chương trình truyền hình, kéo dài đến
năm 1939 (khi mà màn hình của các máy thu hình đã không còn dịp được sáng
vì chiến tranh thế giới thứ hai nổ ra). Đối với nước Mỹ năm 1939 là năm đánh
dấu mốc ra đời lịch sử truyền hình, khi trong cuộc triển lãm toàn thế giới ở
NewYork chủ tịch tập đoàn phát thanh của MỸ (RCA) đã phát biểu: giờ đây
chúng tôi đã bổ sung hình ảnh vào âm thanh.
Ở góc độ ngôn ngữ, chúng ta thấy khuynh hướng rõ ràng hướng tới đồng
nhất hoá việc dùng "tiếng Anh toàn cầu" ("globish", viết tắt của global English).
Sự phổ cập của tiếng Anh toàn cầu gắn với việc phần lớn các nước đều chọn dạy
tiếng Anh cho giới trẻ dựa trên lựa chọn của các nước khác. Đây cũng là một
22

triển cao gấp hàng trăm lần so với các nước đang phát triển. Thực tế này xuất
23
Website: Email : Tel : 0918.775.368
phát từ những nguyên nhân chính trị, kinh tế, khoa học kỹ thuật... đặc trưng của
từng nền báo chí, của từng khu vực báo chí trên thế giới.
Thực trạng bất bình đẳng và mất cân đối trong hưởng thụ thông tin của
công chúng báo chí trên thế giới được thể hiện trên nhiều mặt, nhiều lĩnh vực.
Nhưng có thể thu gọn trong những sự đối lập sau:
- Sự mất cân đối trên phạm vi toàn cầu. Ở đây nhấn mạnh tới việc phân
phối tin tức, và tiếp nhận thông tin không đồng đều, trong thái cực chênh lệch
gần như tuyệt đối giữa các quốc gia phát triển và các quốc gia đang phát triển,
đang chìm ngập trong sự nghèo đói.
- Sự mất cân đối trong chính mỗi khu vực báo chí, mà ở đây xem xét theo
phạm vi châu lục. Trong chính nội bộ các châu lục, việc hưởng thụ thông tin của
công chúng cũng không đồng đều, cũng bị “ứng xử” một cách mất cân đối và
bất bình đẳng. Châu Âu, châu lục của nền kinh tế phát triển, tưởng như tràn
ngập thông tin, nhưng vẫn có những mảng tối của nó.
- Sự mất cân đối ở chính mỗi quốc gia. Như đã trình bày, kinh tế là yếu tố
chi phối mọi hoạt động thông tin. Do đó, ở những khu vực nông thôn, miền núi,
kinh tế kém phát triển, cộng với trình độ dân trí thấp... công chúng tiếp cận một
cách khó khăn với thông tin, với các loại hình truyền thông. Sự khác biệt và
chênh lệch giữa khu vực thành thị và nông thôn, trong nhiều trường hợp gần như
tuyệt đối.
Từ việc xem xét các nhân tố, và đưa ra hệ tiêu chí đánh giá mức độ hưởng
thụ thông tin của công chúng, chúng tôi đưa ra phạm vi nghiên cứu của đề tài
này:
- Nghiên cứu mức độ tiếp nhận, hưởng thụ thông tin của công chúng trên
phạm vi toàn cầu. Trỏ ra những cực thông tin đối lập, giữa những quốc gia giàu
có, phát triển và các quốc gia chậm phát triển.
- Nghiên cứu sự mất cân đối và bất bình đẳng trong hưởng thụ thông tin ở