
Báo cáo đề tài môn
Lý thuyết tài chính tiền tệ
RỦI RO ĐẠO ĐỨC VÀ
CÁC CÔNG CỤ GIẢI
QUYẾT
K09404B
Nhóm CURRENCY
Giảng viên hướng dẫn: Hoàng Thọ Phú
TP. Hồ Chí Minh – 2011

 !

BẢNG PHÂN CÔNG CÔNG VIỆC
STT MSSV NGƯỜI THỰC HIỆN CÔNG VIỆC
0 Cả nhóm Tìm tài liệu
1
2
K094040784
K094040785
Huỳnh Thị Hoa Xuân
Trần Ngọc Yến
Tổng hợp
3
4
5
K094040726
K094040755
K094040774
Nguyễn Thị Hoàng Phụng
Lê Thị Hoài Thương

'
 !

LỜI NÓI ĐẦU
Trong một tiến trình giao dịch vốn, đối với nhà đầu tư tức là người cần vốn bao giờ cũng
nắm rõ thông tin về mức độ rủi ro và tỷ suất sinh lời của dự án đầu tư mà anh ta đang tiến hành
hơn là người cung cấp vốn. Vấn đề này còn gọi là thông tin bất cân xứng. Tình trạng thông tin
bất cân xứng xuất hiện khi một trong hai bên trong một giao dịch có ít thông tin hơn bên kia về
đối tượng giao dịch, khiến cho việc đưa ra quyết định không chính xác. Thông tin bất cân xứng
sẽ làm nảy sinh vấn đề rủi ro đạo đức khiến người thừa vốn không sẵn lòng cung cấp vốn cho
người cần vốn, từ đó hạn chế đến việc lưu chuyển vốn trên thị trường vốn.
Vậy rủi ro đạo đức là gì và làm thế nào để hạn chế rủi ro đạo đức để đảm bảo cho thị
trường tài chính hoạt động một cách có hiệu quả là vấn đề chúng tôi sẽ đề cập trong bài.

 !

I.Khái niệm:
− Rủi ro đạo đức là một thuật ngữ kinh tế học và tài chính được sử dụng để chỉ một loại
rủi ro phát sinh khi đạo đức của chủ thể kinh tế bị suy thoái.
− Rủi ro đạo đức là một kiểu thất bại thị trường nảy sinh trong môi trường thông tin phi đối
xứng.
− Rủi ro đạo đức là vấn đề chênh lệch thông tin diễn ra sau khi thực hiện giao dịch. Rủi ro
đạo đức nảy sinh khi bên có ưu thế thông tin hiểu được tình thế thông tin phi đối xứng
giữa các bên giao dịch và tự nhiên hình thành động cơ hành động theo hướng làm lợi cho
bản thân bất kể hành động đó có thể làm hại cho bên kém ưu thế thông tin.
Hành vi tha hóa theo hướng như thế của bên có ưu thế thông tin được bên kém ưu thế
thông tin cho là không đứng đắn, là một thứ nguy hiểm, rủi ro cho mình. Việc này sẽ dẫn
tới nguy cơ tổn hại về mặt tài chính đối với các bên tham gia.
− Rủi ro đạo đức tạo ra hệ quả là các công ty nhận thấy rằng việc huy động vốn bằng các
hợp đồng nợ là dễ dàng hơn bằng cách phát hành cổ phiếu.

Giả sử một doanh nghiệp đang có dư nợ cũ tại ngân hàng với lãi suất cao và trong điều
kiện khó khăn hiện nay khiến khoản nợ trên có nguy cơ trở thành nợ xấu. Với chính sách
cho vay đảo nợ, doanh nghiệp chỉ cần vay khoản nợ mới để trả khoản nợ cũ và như thế
khiến cho người ta dễ đánh giá rằng doanh nghiệp đã trả được tốt khoản nợ vay, còn
ngân hàng thì không những thu hồi được vốn vay mà nợ xấu cũng không có.
Thực ra vấn đề không phải đơn giản như vậy vì chúng ta chưa bàn đến “số mệnh” của
khoản nợ mới sẽ như thế nào. Khoản nợ mới được dùng để trả nợ cũ thì không thể tạo ra
thu nhập để trả nợ cho chính nó. Doanh nghiệp sẽ lấy tiền đâu để trả khoản nợ mới đây?
Hơn nữa, nếu đảo nợ được thực hiện quá dễ dàng và không được kiểm soát tốt thì người
vay sẽ chẳng phải ý thức đến việc phải sử dụng vốn vay hiệu quả và trả nợ theo cam kết.
Bởi vì khi nợ vay đến hạn họ chỉ cần vay khoản tiền mới để trả khoản nợ cũ, rồi khoản
nợ mới lại đến hạn và người ta lại tiếp tục vay nợ mới để trả nợ cũ, cứ xoay vòng như
vậy cho đến mãi mãi.
Như vậy khoản nợ cũ ban đầu thực ra chẳng bao giờ đáo hạn trong khi ngân hàng vẫn
phải có trách nhiệm hoàn trả tiền cho người gửi. Tất nhiên đây chỉ là lý thuyết nhưng
thực tế nếu đảo nợ chỉ diễn ra qua ba vòng thì cũng đã vượt ra ngoài tầm kiểm soát của
ngân hàng.
⇒ Đảo nợ là một vấn đề hết sức nhạy cảm nên cần phải thận trọng khi quyết định có cho
phép đảo nợ hay không. Phân tích khía cạnh rủi ro đạo đức cho thấy đảo nợ nếu không
được kiểm soát tốt có thể làm xấu đi tính lành mạnh của hệ thống tài chính.
Thay vì cho phép đảo nợ, Chính phủ nên có chính sách khuyến khích các ngân hàng cơ
cấu lại nợ vay cho doanh nghiệp, điều chỉnh lại lãi suất và xem xét giảm, giãn lãi cho
doanh nghiệp. Chính sách này, mặc dù không hoàn toàn giúp doanh nghiệp vượt qua các
khó khăn nội tại và bản thân nó cũng không thể tránh khỏi yếu tố rủi ro đạo đức, nhưng
trước mắt nó cũng giúp gỡ một phần khó khăn cho doanh nghiệp hiện nay.
2.Rủi ro đạo đức trong thị trường vốn:
C
 !

Trong thị trường Vốn, ta cũng gặp những rủi ro về mặt đạo đức, khi có sự bất cân xứng

gì xảy ra? Dĩ nhiên những tổn thất tài chính sẽ đổ lên đầu các cổ đông, trong khi ông B
b
 !

không chịu quá nhiều trách nhiệm. Khi này bạn sẽ thấy sự chênh lệch về thông tin bất cân
xứng và rủi ro đạo đức sẽ nguy hại như thế nào trong hoạt động điều hành công ty.
Ví dụ 2: Giả sử ông A mời bạn góp vốn để thành lập công ty bán nước giải khát với số
vốn là 10.000 USD. Trong đó bạn góp 10% và ông A góp 90%, ràng buộc điều kiện bạn
làm người đại diện( người quản lý). Như vậy, nếu như bạn làm việc cật lực cuối năm
công ty kiếm được 50.000 USD lợi nhuận thì bạn chỉ được chia 5.000 còn ông A nhận
được 45.000 USD.
 Với mức chia 5.000 USD không đủ tạo ra động lực để bạn là người quản lý tốt. Nếu như
bạn không làm tốt thì công ty làm sao kiếm được 50.000 USD. Bạn nghĩ rằng, đáng ra
bạn kiếm được thu nhập cao hơn. Rủi ro đạo đức nảy sinh từ vấn đề người chủ- người đại
diện nếu như bạn không thật thà, khai báo tăng chi phí để giảm lợi nhuận của cửa hàng và
bỏ túi riêng,… hoặc bởi công ty của bạn ăn nên làm ra cho nên bạn có động lực bỏ riêng
vào túi mình 50.000 USD và báo cáo với ông chủ rằng công ty hoàn toàn không có lợi
nhuận. Bạn giờ có 50.000USD và ông A không được gì cả.
Lý thuyết dòng tiền mặt tự do
Dòng tiền mặt là chêch lệch giữa tiền mặt nhập vào và tiền mặt xuất ra. Dòng tiền mặt tự do là
dòng tiền mặt vượt quá lượng tiền cần thiết để sử dụng cho mục đích sinh lợi của công ty, doanh
nghiệp. Khi một người đại diện nhận thấy số tiền mặt tự do của công ty lớn, dư dả, họ sẽ sử dụng
nó với các mục đích cá nhân hơn là các mục đích sinh ra lợi nhuận cho công ty. Do đó, dòng tiền
mặt tự do càng lơn thì vấn đề ông chủ và người đại diện càng trầm trọng
III.Các biện pháp giải quyết vấn đề rủi ro đạo đức:
Có hai loại biện pháp hay được áp dụng nhất.
+ Một loại là những cam kết trừng phạt các rủi ro đạo đức được mà bên kém ưu thế
thông tin đưa vào các hợp đồng giữa các bên giao dịch. Bên kém ưu thế thông tin hy
vọng bên có ưu thế thông tin sẽ cân nhắc nguy cơ bị trừng phạt để rồi thấy lợi ích của
việc mình thay đổi hành vi không bằng cái giá phải bỏ ra, từ đó không nảy sinh động

Tuy nhiên, người quản lý có thể sử dụng các biện pháp gian lận và phát hiện các
gian lận này không phải là dễ dàng. Điển hình nhất là vụ bê bối kế toán dẫn đến sự
phá sản của tập đoàn năng lượng Enron của Mỹ.

 !

c.Nắm quyền kiểm soát
Để giải quyết vấn đề ông chủ và người đại diện, người chủ hay cổ đông lớn của
công ty có thể thự hiện việc đào thải ban quản trị tồi, tuy nhiên việc đó vô cùng khó
khăn. Cổ đông đó phải tồn thời gian, công sức và tiền bạc để xét xem ban quản trị có
thực sự làm việc tắc trách hay không. Ngoài ra, cơ chế pháp luật khiến cho việc sa
thải một người quản lý xấu là rất phức tạp và tốn nhiều thời gian. Vì thế, việc nắm lại
toàn quyền kiểm soát công ty bằng cách mua lại các hợp đồng cổ phần ( equity
contracts ) để bố trí một đội ngũ ban quan trị mới là một giải pháp tốt cho vấn đề ông
chủ và người đại diện.
d.Tăng lợi nhuận cho người đại diện
Thay vì là một người ngoài cuộc thực hiện việc nắm quyền kiểm soát công ty,
việc một thành viên trong ban quản trị là người thực hiện việc mua bán đó và kết quà
là người đại diện lại sở hữu phần lớn công ty. Khi đó người ta gọi đây là việc mua cổ
phần kiểu đòn bẩy. Khi đó vấn đề ông chủ và người đại diện sẽ được giảm thiểu.
2.Trong thị trường nợ:
 Ưu tiên hợp tác làm ăn với các bạn hàng làm ăn lâu năm có uy tín
 Với đối tác mới thì cần thu thập kiểm tra thông tin tài chính và uy tín kinh doanh từ nhiều
nguồn khác nhau
 Nếu không tin tưởng đối tác thì cần phải yêu cầu tài sản bảo đảm.

 Ngân hàng phát hành phải luôn xác minh tính chân thực của bộ hồ sơ chứng từ
 Đối với hoạt động giải ngân, thành lập trung tâm thống kê tín nhiệm khách hàng. Thống
kê này càng đầy đủ, chi tiết thì nó càng là cơ sở để hạn chế rủi ro trong các hoạt động vay
nợ.

+ Khuyến khích người vay tham gia các hoạt động tốt mà người cho vay mong đợi, làm
cho khả năng chi trả khoản tiền lớn hơn.
+Thế chấp là một khoản rất quan trọng bảo vệ người cho vay, các điều khoản cam kết
phải khuyến khích người đi vay bảo vệ duy trì các tài sản thế chấp này trong tình trạng tốt
và bảo đảm rằng luôn nằm trong quyền sở hữu của người đi vay.
+Yêu cầu công ty đi vay cung cấp thông tin về hoạt động công ty thường xuyên hay
thường kì dưới dạng báo cáo kế toán hàng quý, báo cáo thu nhập, … để người cho vay có
thể dễ dàng kiểm soát tình trạng công ty và giảm thiểu rủi ro đạo đức.

 !

III.Một vài trường hợp rủi ro đạo đức xảy ra trong thị trường tài chính Việt
Nam
 14-12-2010, khi Giám đốc phòng giao dịch Phạm Khắc Đại Điền của Agribank bị khởi
tố, bắt tạm giam. Theo thông tin ban đầu thì ông này đã móc nối với một kẻ lừa đảo đến
gặp từng khách hàng của Agribank, mời chào lãi suất cao, thậm chí năn nỉ để cùng nhau
ký một thỏa thuận mở tài khoản đồng sở hữu. Tài khoản này sẽ được phong tỏa và nếu có
rút hay chuyển khoản thì phải có chữ ký của các bên theo thỏa thuận. Để khách hàng yên
tâm, chính bản thân ông Điền còn ký vào các bản thỏa thuận, cam kết phong tỏa tài
khoản. Thế nhưng ngay sau đó ông Điền đã để cho kẻ lừa đảo giả chữ ký của các khách
hàng rút toàn bộ số tiền trên.
 Trước đó, tại một chi nhánh khác của Agribank ở Đắk Lắk, một cán bộ tín dụng lừa đảo 4
khách hàng chiếm đoạt gần 30 tỉ đồng. Cán bộ tín dụng tên Vũ Thị Hồng Điệp này lừa
giám đốc chi nhánh, rút hồ sơ – tài sản thế chấp của khách hàng mang đi thế chấp lại, vay
vốn rồi chiếm đoạt luôn.
 Cũng trong tháng 11, một ngân hàng khác là Techcombank cũng dính “quả” khi Trần
Kiến Quốc – Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ quản lý kinh doanh Khối nguồn vốn và thị
trường tài chính của ngân hàng này bị bắt sau khi nhận hối lộ của một doanh nhân gần 3
tỉ đồng.
 Đặc biệt, quả bom “khủng” 10.000 tỉ đồng vừa oanh tạc tại SHB là đỉnh điểm. Động cơ





Các nguyên lý tiền tệ ngân hàng và thị trường tài chính- Tác giả Trần Viết Hoàng, Cung Trần Việt.
Nhập môn tài chính tiền tệ - ĐH Kinh tế TP.HCM

 !