TĂNG CƯỜNG VÀ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP
GIÁO DỤC VỀ AN TOÀN GIAO THÔNG
TRONG CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC, CAO ĐẲNG TS. ĐỒNG XUÂN THÀNH
Trường ĐH Công nghiệp thành phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt: Vấn đề tai nạn giao thông bấy lâu nay đã gây thiệt hại rất lớn về người và của
cho xã hội. Các biện pháp đảm bảo trật tự an toàn giao thông đã được thực hiện bấy lâu nay
phần lớn mang tính phiến diện, cục bộ, đối phó nhất thời. Về nhân lực cho công tác này hiện
nay cũng chưa có trường nào chú ý đào tạo toàn diện. Vấn đề an toàn giao thông liên quan
đến nhiều lĩnh vực như con người, phương tiện, thiết bị vận tải, công trình cầu đường…, mà
với cấu trúc chương trình chuyên môn của nhiều trường Đại học lâu nay đã không đáp ứng
được. Muốn giải quyết được vấn đề này cần phải có kiến thức tổng hợp về cơ khí, công trình,
tâm sinh lý con người và các vấn đề về môi trường, văn hóa. Muốn vậy, cần phải nghiên cứu
cải tiến chương trình giáo dục, đổi mới cách đánh giá sử dụng con người. Để giải quyết một
cách tổng thể trên cơ sở khoa học, cần thiết phải có đề tài nghiên cứu mang tính chất hệ
thống, khắc phục được những hạn chế, phiến diện của các đề tài đã có và được ứng dụng vào
thực tế cuộc sống thông qua chương trình giáo dục của nhà trường và xã hội.
Summary: Traffic accidents have caused many damages on human and property. Almost
of applied traffic safety solutions are unilateral, partial and temporary attitude. Now, there is
no university attach much importance to human training for this purpose comprehensively.
The traffic safety relates to many fields such as human, vehicles, transport equipment, road –
bridge works which professional programs of many universities don’t meet. The traffic safety
solution needs comprehensive knowledge on mechanism, construction, and environment,
social and human philosophy. Therefore, it is necessary to research the improvement of
education program and to innovate the human evaluation. In order to general settlement of
this problem on the base of science, it is necessary to have a systematic research subject on
overcoming the recently limitative and unilateral applied subject and the subjects should be

thông. Tiếp sau đó Ban Bí thư Trung ương
Đảng cũng đã có chỉ thị số 22/CT-TW ngày
24/02/2003 về tăng cường sự lãnh đạo của
Đảng đối với công tác đảm bảo trật tự an toàn
giao thông. Gần đây, Chính phủ lại ban hành
Nghị quyết số 32/2007/NQ-CP ngày
29/06/2007 về một số giải pháp cấp bách
nhằm kiềm chế tai nạn và ùn tắc giao thông,
mà trong đó công tác tuyên truyền giáo dục
pháp luật về trật tự an toàn giao thông được
coi là một trong 7 giải pháp cấp bách mà các
Bộ, ngành, địa phương phải tập trung phối
hợp giải quyết. Nghiêm chỉnh thực hiện chủ
trương này của Chính phủ, Bộ Giáo dục và
Đào tạo cũng đã có Chỉ thị số 52/2007/CT-
BGDĐT ngày 31/08/2007 về tăng cường công
tác giáo dục an toàn giao thông trong các cơ
sở giáo dục. Các trường, nhất là khối đại học,
cao đẳng cần phải tích cực xúc tiến công tác
này, nhưng cách tiến hành như thế nào cho đạt
được một sự chuyển biến có hiệu quả thì cần
phải tiến hành nghiên cứu soạn ra những giáo
trình mới, phương pháp truyền đạt, giảng giải
mới nhằm nâng cao nhận thức cho con người
trong vấn đề đảm bảo trật tự an toàn giao
thông thì mới mong đạt được kết quả.
VTKT-
MLN
2. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRONG VÀ
NGOÀI NƯỚC

hình giao thông phức tạp như Thái Lan, quan
điểm của Bộ Giao thông vận tải nước họ là
phòng ngừa tai nạn giao thông dễ hơn chống,
cho nên Chính phủ Thái Lan đã cho thực thi
chiến dịch tác động đến cộng đồng bằng 5
nhóm giải pháp chính: giáo dục, thực thi pháp
luật nghiêm chỉnh, ứng dụng công nghệ giao
thông, hệ thống dịch vụ cấp cứu, hệ thống
thông tin và đánh giá xử lý thông tin.
Trên thế giới, quan điểm của số đông
nhất trí khá cao về vai trò của con người trong việc đảm bảo an toàn trong giao thông vận tải.
Cách đây nhiều năm, tại Đại học Tây Bắc Hoa
Kỳ, người ta đã triển khai nghiên cứu phối
hợp đa bộ môn để tìm hiểu ảnh hưởng của
nhân tố con người đến việc đảm bảo an toàn
trong giao thông vận tải, vì một bộ môn khoa
học đơn độc nào đó không thể đủ khả năng
tiếp cận nghiên cứu tâm - sinh lý con người
trong quá trình tham gia giao thông. Liên
quan đến vấn đề sức khoẻ của người điều
khiển phương tiện cũng như hành khách tham
gia giao thông có yếu tố về chu kỳ hay nhịp
điệu sinh học, nhịp điệu tâm - sinh lý, chu kỳ
làm việc – nghỉ - ngủ, chu kỳ ngày - đêm
(sáng – tối). Tình hình giao thông ngày càng
gấp gáp hiện nay thường đòi hỏi con người ta
có lúc phải thức đêm, có lúc phải kéo dài ca

bản chất của vấn đề. Thí dụ, theo rất nhiều
đánh giá trong và ngoài nước, trong ba yếu tố
chính ảnh hưởng đến an toàn giao thông,
người ta biết rằng người tham gia giao thông
gây ảnh hưởng quyết định đến trên 63% các
vụ tai nạn giao thông (riêng ở nước ta tỉ lệ này
còn cao hơn, trên 70%), trong khi cơ sở hạ
tầng giao thông đường bộ chỉ gây ảnh hưởng
đến 28%, còn phương tiện giao thông chỉ gây
ảnh hưởng có hơn 8%, nhưng người ta lại
không chịu nghiên cứu đào sâu hơn tại sao
tình hình lại thường diễn biến như vậy.
Theo phân tích của chuyên gia bên Cục
Cảnh sát giao thông Đường bộ - Đường sắt,
nguyên nhân dẫn đến tình trạng phức tạp về
trật tự an toàn giao thông và sự gia tăng thiệt
hại về người và của do tai nạn giao thông,
nguyên nhân chính là do ý thức tự giác chấp
hành pháp luật của người tham gia giao thông
còn kém, người điều khiển phương tiện giao
thông chưa nhận thức được hiểm hoạ về tai
nạn giao thông. Nhóm vi phạm nhiều nhất là
người điều khiển phương tiện chạy quá tốc độ
quy định, chở quá tải, quá số người quy định,
vi phạm các quy tắc tránh vượt, điều khiển
phương tiện khi sử dụng rượu bia,…, là những
nguyên nhân trực tiếp gây ra phần lớn các vụ
tai nạn giao thông đường bộ. Phân tích các vụ
tai nạn giao thông đường bộ năm 2007 cho
thấy: lỗi do người tham gia giao thông gây ra

- Cách xử phạt không chuẩn gây tâm lý
nhờn phạt,…
2.2. Quan điểm nghiên cứu của tác giả
Bản thân tác giả là một trong số ít ỏi
những người quan tâm nghiên cứu một cách
hệ thống đến các vấn đề an toàn giao thông ở
Việt Nam và đã công bố dần các khía cạnh
nghiên cứu được trên một số tạp chí khoa học
- công nghệ từ năm 2000 đến nay. Từ khi Uỷ
ban An toàn giao thông Quốc gia tổ chức Diễn
đàn Hiến kế giảm thiểu tai nạn giao thông, tác
giả đã trích dẫn các phần khác nhau trong lĩnh
vực mình đã nghiên cứu được để gửi lên Diễn
đàn 16 bài viết về các phương diện khác nhau
trong lĩnh vực đảm bảo trật tự an toàn giao
thông, đó là chưa kể đến các bài viết được
đăng trên Tạp chí Giao thông vận tải, Báo
Giao thông vận tải, Tạp chí Thông tin khoa
học và công nghệ Đường sắt Việt Nam, Báo
điện tử Việtnamnet.
Điểm khác biệt nổi bật mang tính mới
của tác giả là nghiên cứu xem xét vấn đề theo
quan điểm tổng thể, hệ thống, trong đó luôn
nhìn nhận vấn đề ở góc độ văn hoá - là thể
hiện tổng hoà của các quan hệ xã hội và tự
nhiên, có xét đến cả ảnh hưởng của các nhân
tố tự nhiên đến cá thể và chu kỳ sinh học của
mỗi cá thể. Con người cần phải được đào tạo
kết hợp với việc tự đào tạo để có thể nâng cao
được trình độ văn hoá, tự làm chủ bản thân.

tham gia giao thông có những ứng xử sai lầm;
- Nhận định của người tham gia giao
thông về khả năng bị phát giác hành vi vi
phạm và bị trừng phạt nếu cố tình vi phạm;
- Phương tiện giao thông và khả năng đáp
ứng các tính năng kỹ thuật theo quy định;
- Môi trường, đường xá, cầu cống và hệ
thống thiết bị điều khiển giao thông.
Những nguyên nhân trên có thể nhiều
người đã biết, nhưng lý do cụ thể dẫn tới các
nguyên nhân đó và các biện pháp thiết thực
nhằm ngăn chặn có hiệu quả các nguyên nhân
đó thì còn phải được nghiên cứu kỹ. Để ngăn
chặn hiệu quả các hành vi thiếu an toàn của
người tham gia giao thông, chúng ta phải xét
kỹ đến góc độ văn hoá.
Văn hoá có liên quan đến trình độ học
vấn, nhưng trình độ học vấn không đồng nhất
với trình độ văn hoá. Lâu nay, khái niệm văn
hoá vẫn còn khá mập mờ đối với đại đa số
những người tham gia giao thông. Bản chất
của văn hoá chính là thế ứng xử. Thế ứng xử
ở đây phải được hiểu tổng thể gồm ứng xử
giữa con người với con người trong xã hội và
thế ứng xử giữa con người với thiên nhiên và
môi trường xung quanh. Thế ứng xử giữa con
người với con người thì còn tương đối dễ hiểu
với số đông, nhưng thế ứng xử với thiên nhiên
thì nhiều người còn chưa rõ, còn chủ quan coi
thường, như trong lĩnh vực ứng xử với các

trị kim tiền” đang có khuynh hướng thịnh
hành trở lại trong xã hội hiện nay, chúng ta
cần phải có những tác động giáo dục chặn
đứng và đẩy lùi khuynh hướng đó.
VTKT-
MLN
Cuộc sống ngày càng phát triển, nhu cầu
hưởng thụ vật chất cũng như tinh thần của con
người ngày càng cao, giao tiếp xã hội ngày
càng mở rộng, con người ngày càng có nhu
cầu đi lại nhiều. Thời gian trong thời đại văn
minh càng trở lên quý giá, cho nên con người
ta ngày càng muốn chuyển động nhanh hơn
khi mà nhịp điệu cuộc sống ngày càng trở nên
gấp gáp hơn. Vì vậy ít khi con người ta có
thời gian tĩnh tâm để xem xét vấn đề: với cấu
trúc tự nhiên được tạo hoá an bài (không có thêm trang bị kỹ thuật) thì con người chuyển
động với tốc độ bao nhiêu là vừa phải để
không gây nguy hiểm cho bản thân mình và
cộng đồng xã hội. Liệu cuộc sống con người
có phải lúc nào cũng cứ phải bận rộn, lăng
xăng, gấp gáp khi chúng ta đã được dự báo
nguy cơ xảy ra sự cố tai nạn vào những chu
kỳ sinh học nào đó.
Chắc nhiều người còn nhớ một câu
phương ngôn “Đầu tiên trên thế giới không có
đường, do người ta đi mà thành đường”. Với

cứu cánh của kỹ thuật dựa trên thành quả
nghiên cứu của một số ít nhà khoa học, rồi họ
thông qua phương tiện là đồng tiền kiếm được
để mua thiết bị cùng trang bị bảo hộ, mà đồng
tiền có được không phải lúc nào cũng có
nguồn gốc “sạch”. Thiết bị bảo hộ càng phức
tạp sẽ làm con người càng xa cách, tách biệt
với thiên nhiên hơn. Phần lớn các tai nạn giao
thông xuất hiện từ sự không tương thích này.
Số đông con người với năng lực và phẩm chất
bình thường, thậm chí là tầm thường nhưng
do không tự biết mình lại khao khát chuyển
động nhanh như các lung-gom bên Tây Tạng
làm phát sinh nhiều mâu thuẫn cần giải quyết,
đó là phải tìm cách cải tiến nâng cao tính năng
phương tiện, thiết bị, làm đường tốt hơn, nâng
cao độ bằng phẳng chống xóc lắc, nâng cao
bán kính cong giải quyết lực ly tâm để có thể
chuyển động nhanh hơn. Và thế là hàng loạt
các vấn đề rắc rối kèm theo để đáp ứng những
nhu cầu có phần nào ngông cuồng của một số
khá đông người muốn chuyển động nhanh
như gió mà lại thiếu nghị lực để rèn luyện, tu
luyện bản thân. Giới hạn tốc độ phù hợp với
những con người bình thường chỉ vào khoảng
36 km/h, tương ứng với 10 m/s (ngưỡng tốc
độ đã được xác lập trong các cuộc thi điền
kinh quốc tế trong nhiều năm qua). Tốc độ
phản xạ của con người bình thường trước một
sự cố nào đó trên hành trình chuyển động là từ

hành Luật Giao thông, tôn trọng những quy
định đảm bảo trật tự an toàn giao thông
chung. Nhưng trong nhiều năm qua, do các
lực lượng thực thi công vụ xa rời mục tiêu
này, để cho mục tiêu kinh tế và thành tích
hình thức chi phối mà hiệu quả giáo dục ngăn
chặn, răn đe là chính đã không đạt được, biểu
hiện ở ý thức chấp hành Luật Giao thông của
người tham gia giao thông cho đến nay vẫn
kém, trong khi số lần phạt và số tiền phạt nếu
tổng kết lại đã lên tới con số khổng lồ. Theo
số liệu thống kê đã được công bố, số tiền phạt
bình quân mỗi ngày trong tuần đã nhiều lúc
lên tới hàng tỷ đồng. Chưa tính đến các thiệt
hại về tinh thần và vật chất khác không thể
thống kê hết được, chỉ tính riêng tiền phạt trên
danh nghĩa để trả giá cho cái gọi là “lỗi vi
phạm trật tự an toàn giao thông” mà chủ yếu
là do ý thức chấp hành Luật Giao thông kém
đã là một con số đáng báo động.
Vậy để có thể chữa được căn bệnh ý thức
kém này, buộc chúng ta phải mổ xẻ phân tích
để tìm ra nguyên nhân của căn bệnh quái ác
này, tại sao phạt nhiều như thế nhưng hiệu
quả chẳng được bao nhiêu. Theo sự nghiên
cứu và nhìn nhận vấn đề này của tác giả trong
nhiều năm thì tình trạng này có một số nguyên
nhân cơ bản sau:
- Lộ trình áp dụng luật và một số chính
sách phát triển giao thông chưa phù hợp, ví dụ

môn nghiệp vụ, chưa hiểu được bản chất của
một số điều luật, chỉ mải tập trung vào việc
nâng cao “năng suất” phạt để lấy thành tích
mà không chú trọng vai trò ngăn ngừa, răn đe.
Để chữa được căn bệnh “nhờn luật” này, điều trước tiên là cần phải chấn chỉnh lại hệ
thống hướng dẫn, điều khiển giao thông, bổ
sung vạch kẻ đường phân luồng, chỉnh sửa
những giao cắt khó hiểu đối với người dân,
phá bỏ những vòng xuyến, đảo hướng luồng
giao thông không hợp lý, giáo dục có trọng
điểm để nâng cao ý thức người dân nhất là
những đối tượng sống ở vùng ven đô, chấn
chỉnh mạnh mẽ tác phong, phẩm chất, ý thức
thi hành công vụ của các lực lượng thanh tra
và cảnh sát giao thông, làm đẹp lại hình ảnh
chiến sĩ cảnh sát giao thông vì dân. Trước khi
tiến hành phạt nặng, phạt đúng đối tượng cố ý
vi phạm Luật Giao thông thì cần phải phân
định rõ ràng ranh giới các vi phạm một cách
nhất quán, thường xuyên thì mới tạo được các
phản xạ có điều kiện theo đúng luật cho người
tham gia giao thông. Bởi vì theo khoa học về
tâm sinh lý con người, người tham gia giao
thông thường phản xạ theo những cung phản
xạ đơn giản để chỉ trong “tích tắc” là đã phải
ra những quyết định xử lý tình huống tiến hay
dừng mà nếu chậm trễ thì đã có thể xảy ra tai

dục không cao, thậm chí còn làm nảy sinh tâm
lý “nhờn” phạt. Khi chưa có hệ thống đèn đếm
ngược, có nơi giao cắt còn khuyết tín hiệu đèn
vàng làm dự lệnh mà đã bắt phạt những xe đè
bánh trước lên vạch một chút, thì tuy đúng lý
mà lại chẳng đúng về văn hoá phạt. Trong
trường hợp trời mưa, đường trơn với dòng xe
nối tiếp nhau, nếu phanh dừng đột ngột cho
khỏi đè vạch thì có khi lại bị đổ xe hoặc bị xe
sau đâm vào đuôi. Nếu mà lại vội vàng thực
hiện ý kiến tham mưu đưa danh sách người bị
vi phạm kiểu này về cơ quan hoặc cưỡng bức
tập trung học lại Luật thì sẽ gây lên những bức
xúc càng lớn, những phản ứng càng mạnh mẽ,
gây bất lợi cho trật tự an toàn giao thông cũng
như trật tự xã hội, khi con người cảm thấy bị
xúc phạm danh dự, nhân phẩm. Với tình trạng
ứng xử vừa thiếu cơ sở pháp lý rõ ràng lại vừa
thiếu văn hoá như thế đã làm cho số người bị
phạt oan do vô tình mà trở thành vi phạm rất
nhiều. Bởi vậy, khi ban hành một chế tài xử
phạt nào đó mà khiến tuyệt đại đa số người dân
trở thành vi phạm thì một người có văn hoá cần
phải xem xét lại ngay chính điều mà mình đã
tham mưu đặt ra đó.
VTKT-
MLN
Để đáp ứng các nhu cầu đi lại khác nhau
thị trường, hải quan lại cho nhập ồ ạt rất nhiều
xe phân khối lớn với tính năng tốc độ lên tới
hàng trăm km/giờ, tạo điều kiện kỹ thuật “nối
giáo cho giặc” cho bọn trẻ quá khích bốc đồng
phóng nhanh, vượt ẩu, đua xe trái phép. Trong
trường hợp chọn dùng ôtô cũng vậy, với
đường phố đặc trưng ở các khu phố cũ như
trong câu hát là “ ngõ nhỏ, phố nhỏ, nhà tôi ở
đó” mà lại đầu tư ồ ạt ôtô, nhất là những ôtô
có kích thước lớn, mỗi khi dừng đỗ ở những
chỗ đường hẹp thường tạo ra những “cái nút
đường” thì làm sao mà tránh khỏi ùn tắc giao
thông. Kể cả ôtô con có kích thước nhỏ gọn
hơn nhưng nếu người lái xe thiếu văn hoá
cộng đồng cứ lấn lên chen xếp hàng ngang
choán hết bề ngang đường không cho xe đạp,
xe máy là những phương tiện nhỏ gọn thoát đi
thì cũng không đáng đầu tư cho chạy vào
những phố nhỏ, ngõ nhỏ. Trong điều kiện đất
chật người đông như ở một số thành phố nước
ta mà đã muốn oai vệ bành trướng cá nhân,
một mình ra đường mà cũng chiếm dụng một
diện tích gấp ba, gấp bốn người khác trong
điều kiện đường xá còn chật hẹp thì thử hỏi có
phải là người có ý thức văn hoá cộng đồng
hay không? Trong điều kiện xã hội đã tạo
dựng được hệ thống giao thông công cộng phù
hợp thì việc ưu tiên thực hiện các hoạt động đi
lại bằng phương tiện công cộng sẽ chứng tỏ
phần nào là người có văn hoá.