PHÒNG GD-ĐT XUÂN LỘC TRƯỜNG TH XUÂN TÂM 2
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM:
“MỘT SỐ GIẢI PHÁP HƯỚNG DẪN HỌC SINH LỚP 5
GIẢI TOÁN VỀ TỈ SỐ PHẦN TRĂM”
I-LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Trong chương trình toán lớp 5 hiện hành, mạch kiến thức số học có nội
dung về tỉ số phần trăm và giải toán về tỉ số phần trăm . Nội dung này được đưa
vào chính thức là 7 tiết , trong đó có 1 tiết cung cấp về khái niệm tỉ số phần
trăm, 3 tiết giải toán về tỉ số phần trăm và 4 tiết luyện tập. Còn lại là những bài
toán phần trăm đơn lẻ, nằm rải rác xen kẽ với các yếu tố khác trong cấu trúc
chương trình . Tỉ số phần trăm là một kiến thức mới mẻ so với các lớp học dưới,
mang tính trừu tượng cao.
Dạy – học về “ tỉ số phần trăm” và “ giải toán về tỉ số phần trăm” không
chỉ củng cố các kiến thức toán học có liên quan mà còn giúp học sinh gắn học
với hành , gắn nhà trường với thực tế cuộc sống lao động và sản xuất của xã hội.
Qua việc học các bài toán về Tỉ số phần trăm, học sinh có hiểu biết thêm về thực
tế, vận dụng được vào việc tính toán trong thực tế như: Tính tỉ số phần trăm các
loại học sinh (theo giới tính hoặc theo học lực, … ) trong lớp mình học hay
trong nhà trường, tính tiền vốn, tiến lãi khi mua bán hàng hóa hay khi gửi tiền
tiết kiêm; tính sản phẩm làm được theo kế hoạch dự định, v v…Đồng thời rèn
những phẩm chất không thể thiếu của người lao động đối với học sinh Tiểu học.
Nhưng việc dạy – học “Tỉ số phần trăm” và “Giải toán về tỉ số phần trăm”
không phải là việc dễ đối với cả giáo viên và học sinh Tiểu học, mà cụ thể là
giáo viên và học sinh lớp 5.
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM GV: TRẦN THỊ KIM NGÂN
2
PHÒNG GD-ĐT XUÂN LỘC TRƯỜNG TH XUÂN TÂM 2
Bản thân những bài toán về tỉ số phần trăm vừa thiết thực lại vừa rất trừu tượng,
HS phải làm quen với nhiều thuật ngữ mới như: “ đạt một số phần trăm chỉ
tiêu ; vượt kế hoạch; vượt chỉ tiêu; vốn ; lãi; lãi suất”…, đòi hỏi phải có năng
lực tư duy , khả năng suy luận hợp lí , cách phát hiện và giải quyết các vấn đề

một cách mơ hồ, giáo viên giảng giải nhiều nhưng lại chưa khắc sâu được bài
học, thành ra lúng túng. Thực trạng này cũng góp phần làm giảm chất lượng
dạy – học môn Toán trong nhà trường.
Từ việc xác định vị trí, vai trò của nội dung toán về tỉ số phần trăm cũng
như những băn khoăn về cách dạy và học kiến thức này . Bản thân tôi là một
giáo viên nhiều năm dạy lớp 5, tôi nghĩ cần phải có một giải pháp cụ thể giúp
học sinh nắm – hiểu và giải được các bài toán về tỉ số phần trăm một cách chắc
chắn hơn. Tôi chọn nội dung: “Một số giải pháp hướng dẫn học sinh lớp 5 giải
toán về tỉ số phần trăm” để nghiên cứu, thực nghiệm, nhằm góp phần tìm ra biện
pháp khắc phục khó khăn cho bản thân, cho đồng nghiệp cũng như giúp các em
học sinh lớp 5 nắm chắc kiến thức khi học đến nội dung này.
II- TỔ CHỨC THỰC HIỆN ĐỀ TÀI
1- Cơ sở lý luận
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM GV: TRẦN THỊ KIM NGÂN
4
PHÒNG GD-ĐT XUÂN LỘC TRƯỜNG TH XUÂN TÂM 2
Dạy học toán ở bậc Tiểu học nhằm giúp HS: Có những kiến thức cơ bản
ban đầu về số học các số tự nhiên ,phân số, số thập phân; các đại lượng thông
dụng;một số yếu tố hình học và thống kê đơn giản. Hình thành các kĩ năng tính,
đo lường, giải bài toán có nhiều ứng dụng thiết thực trong đời sống. Góp phần
bước đầu phát triển năng lực tư duy, khả năng suy luận hợp lí và diễn đạt đúng (
nói và viết ) cách phát hiện và cách giải quyết các vấn đề đơn giản,gần gũi trong
cuộc sống ; kích thích trí tưởng tượng; gây hứng thú học tập toán ;góp phần
hình thành bước đầu phương pháp tự học và làm việc có kế hoạch, khoa học,chủ
động, linh hoạt, sáng tạo ( BDTX chu kì III , 2003 - 2007 , tập 2)
Chương trình sách giáo khoa toán ở Tiểu học nói chung , ở lớp 5 nói riêng
đã kế thừa chương trình SGK cũ, đồng thời đã được các nhà nghiên cứu sửa đổi,
bổ sung, nâng cao cho ngang tầm với nhiệm vụ mới, góp phần đào tạo con
người theo một chuẩn mực mới. Trong thực tế giảng dạy, để đạt được mục tiêu
do Bộ và ngành Giáo dục đề ra, đòi hỏi người giáo viên phải thật sự nỗ lực trên

100
60
;… đều là tỉ số , trong đó tỉ số
100
60
có mẫu
số là 100 nên ta gọi
100
60
là tỉ số phần trăm
- Người ta quy ước cách viết tỉ số phần trăm như sau :
100
60
viết “60” thêm
kí hiệu phần trăm “ %” vào bên phải thành “60%”, đọc là “ sáu mươi phần
trăm”và cũng có thể viết ngược 60% thành phân số thập phân
100
60
- Mọi tỉ số đều viết được thành tỉ số phần trăm
VD: Viết phân số, tỉ số
5
2
thành phân số , tỉ số có mẫu là 100

5
2
=
100
40


Gọi một số học sinh đọc đề toán, cả lớp đọc thầm theo, gv nêu một
số câu hỏi gợi ý:
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM GV: TRẦN THỊ KIM NGÂN
7
PHềNG GD-T XUN LC TRNG TH XUN TM 2
- Bi yờu cu lm gỡ ? (Tỡm s hc sinh n chim bao nhiờu phn trm s
hc sinh c lp? )
- Em hiu cõu hi ca bi nh th no ?( Nu s hc sinh c lp c chia
lm 100 phn bng nhau thỡ s hc n chim bao nhiờu phn ?)
- S hc sinh c lp l bao nhiờu? ( 25 em )
- Trong ú hc sinh n cú my em ? ( 13 em )
b ) Hng dn túm tt bi
Vi dng bi ny, cỏc em cng d dng túm tt nh sau :
Lp cú :25 hc sinh
N cú : 13 hc sinh (1)
N chim . % ?
* Ngoi ra, giỏo viờn cũn cú th gi ý hc sinh nh sau : Bi toỏn yờu cu
cho bit s hc sinh n chim bao nhiờu phn trm (%) ngha l yờu cu ta lp
t s hc sinh n v s hc sinh c lp, c th nh sau:
Lp cú : 25 hc sinh
N cú : 13 hc sinh (2)
T s :
lụựpCaỷ
Nửừ
= % ?
SNG KIN KINH NGHIM GV: TRN TH KIM NGN
8
PHÒNG GD-ĐT XUÂN LỘC TRƯỜNG TH XUÂN TÂM 2
- Hai cách tóm tắt đều ngắn gọn, nhưng nhìn vào cách tóm tắt ( 2),
học sinh có thể thấy ngay hướng giải quyết của bài toán là tìm tỉ số giữa số học

sách Toán 5 )
a – Hướng dẫn học sinh phân tích đề bài:
Sau khi HS đọc kĩ bài toán, xác định được cái đã cho và cái cần tìm,
gv gợi ý bằng một số câu hỏi:
- Bài toán cho biết “ 35% là số gạo nếp” nói lên điều gì? ( Tức là tổng
số gạo mà người đó bán gồm cả gạo tẻ và gạo nếp được chia làm 100
phần bằng nhau thì số gạo nếp chiếm 35 phần)
Ta có sơ đồ :
gaïosoáToång
neápgaïoSoá
=
100
35
=
kg
kg
120
?)(
Với cách hướng dẫn HS phân tích phân tích đề toán như vậy , HS sẽ nắm
chắc đề toán hơn và con số 35% không còn trừu tượng với học sinh nữa ,sẽ giúp
các em quen dần với kí hiệu %.
b – Hướng dẫn tóm tắt đề toán:
Với dạng bài toán này, tôi thường tổ chức cho các em thảo luận
nhóm ( nhóm đôi hoặc nhóm bàn ) để tóm tắt bài toán, thông thường các em sẽ
tóm tắt như sau:
Tổng số gạo tẻ vả gạo nếp : 120 kg
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM GV: TRẦN THỊ KIM NGÂN
10
PHÒNG GD-ĐT XUÂN LỘC TRƯỜNG TH XUÂN TÂM 2
Gạo nếp chiếm : 35%

thường là chiếm 100%:
VÍ DỤ : + Tổng số ( học sinh ; gạo ; sản phẩm; thu nhập;…)
+ Diện tích cả mảnh đất ( thửa ruộng, mảnh vườn;…)
+ Số tiền vốn ( tiền mua, tiền gửi, tiền bỏ ra;…)
+ Theo dự kiến ( theo kế hoạch ; ….)
Có một số bài toán ở dạng này nhưng có xen kẽ thêm một số yếu tố
khác thì yêu cầu HS cũng phải tóm tắt đề bài để xác định được dạng toán
mới dễ dàng giải được bài toán:
Ví dụ : Lãi suất tiết kiệm là 0,5% một tháng. Một người gửi tiết kiệm là 5
000 000 đồng. Hỏi sau một tháng cả số tiền gửi và tiền lãi là bao nhiêu ? (bài tập
3/ trang 77, sách toán 5 )
Hướng dẫn học sinh tóm tắt như sau:
Tiền vốn : 100% : 5 000 000 đồng
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM GV: TRẦN THỊ KIM NGÂN
12
PHÒNG GD-ĐT XUÂN LỘC TRƯỜNG TH XUÂN TÂM 2
….
đồng ?
Tiền lãi : 0,5% : …………đồng?
Ngoài ra cũng có một số bài tập nên hướng dẫn HS giải bằng cách tính nhẩm
hoặc tìm tỉ số
Ví dụ : Một vườn cây ăn quả có 1200 cây. Hãy tính nhẩm 5% ,10% , 20% ,
25% số cây trong vườn ( bài 4 / trang 77 sách toán 5 )
* Hướng dẫn HS cách giải như sau:
- 5% số cây trong vườn là : 1200 : 100 x 5 = 60 cây
- 10% số cây trong vườn là : 60 x 2 = 120 cây ( vì 10% gấp 2 lần 5% )
- 20% số cây trong vườn là : 120 x 2 = 240 cây ( vì 20% gấp 2 lần 10%
)
- 25% số cây trong vườn là : 60 x 5 = 300 cây ( vì 25% gấp 5 lần
5% )

c –Hướng dẫn học sinh lựa chọn phương pháp giải toán
HS nhìn vào tóm tắt của bài toán sẽ dễ dàng nêu đượccác bước giải của bài
toán:
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM GV: TRẦN THỊ KIM NGÂN
14
PHÒNG GD-ĐT XUÂN LỘC TRƯỜNG TH XUÂN TÂM 2
- Bước 1: rút về đơn vị ( tìm 1% số học sinh toàn trường; 552 : 92 = 6 hs)
- Bước 2: tìm số hs toàn trường ( tìm 100% số hs; 6 x 100 = 600 hs)
HS khá , giỏi có thể làm:
552 : 92 x 100 = 600 (hs)
Rút về đơn vị
Đàm thoại: - Muốn tìm một số biết 92% của nó là 552, ta làm sao ?( học sinh
nhắclại nhiều lần nội dung này )
Sau khi học sinh giải được bài toán , gv sẽ hệ thống lại hai dạng toán ( dạng
2 và dạng 3) để cho học sinh thấy sự khác nhau cơ bản của hai dạng bài, vì hs
hay lẫn lộn giữa nhân với 100 và chia cho 100 ở hai dạng này
Ví dụ :
DẠNG THỨ 2
Tổng số gạo: 100% : 120 kg
Số gạo nếp : 35% :…. kg?
Đã có số tương ứng với 100%
nên số cần tìm là số tuơng ứng với
35% (Ở
dạng này phải lấy số tương ứng với
100% chia cho 100 để tìm số tương
ứng với 1% rồi nhân với 35 để được
số tương ứng với 35% là số cần tìm)
DẠNG THỨ 3
HS khá, giỏi: 92% : 552hs
HS toàn trường: 100%:… hs ?

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM GV: TRẦN THỊ KIM NGÂN
Lớp 5/2 GIỎI KHÁ TRUNGBÌN
H
YẾU
SL TL (%) SL TL(%) SL TL(%) SL TL(%)
Sĩsố:34 11/34 32,4 11/34 32,4 8/34 23,5 4/34 11,7
16
PHÒNG GD-ĐT XUÂN LỘC TRƯỜNG TH XUÂN TÂM 2
ĐỀ KIỂM TRA MÔN TOÁN LỚP 5/1 VÀ LỚP 5/2
Bài 1: Điền số hoặc tỉ lệ phần trăm thích hợp vào ô trống. (2 đ)
Tổng số 300 kg 50 kg 180 kg
Tỉ lệ phần trăm (%) 100 % 25 % 75 %
Bài 2: (1 đ) Tìm tỉ số phần trăm của:
a. 15 và 40; b. 480,51 và 210,75
Bài 3: (2 đ) Mẹ đi chợ về mua 8 lít nước mắm, trong đó có 3 lít nước mắm loại
một, còn lại là nước mắm loại hai. Hỏi:
a. Số nước mắm loại một chiếm bao nhiêu phần trăm tổng số nước mắm?
b. Tỉ số phần trăm giữa số lít nước mắm loại một và số lít nước mắm loại
hai là bao nhiêu?
Bài 4: (2 đ) Một mảnh đất hình chữ nhật có chiều dài 15m, chiều rộng 13m.
Người ta dành 25% diện tích mảnh đất để làm nhà. Tính diện tích phần đất còn
lại?
Bài 5:Viết số thích hợp vào chỗ chấm. ( 1 đ)
a. 35% của 120 m là m
b.15% của Y là 37,5. Vậy Y là số
Bài 6: (2 đ) Một nông trại nuôi bò và trâu, số bò có 195 con và chiếm 65% tổng
số trâu bò. Hỏi số trâu của nông trại là bao nhiêu con?
IV- ĐỀ XUẤT, KHUYẾN NGHỊ
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM GV: TRẦN THỊ KIM NGÂN
Lớp 5/1 GIỎI KHÁ TRUNGBÌN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM GV: TRẦN THỊ KIM NGÂN
18
PHÒNG GD-ĐT XUÂN LỘC TRƯỜNG TH XUÂN TÂM 2
Với khả năng và sự hiểu biết hạn chế của mình, trong đề tài này tôi chỉ
đưa ra được một số giải pháp giúp HS giải toán về tỉ số phần trăm , chắc chắn
sẽ có nhiều thiếu sót đáng được chú ý, rất mong được sự góp ý ,bổ sung của
các bạn đồng nghiệp để tiểu luận này được hoàn thiện hơn. Xin chân thành cám
ơn !
V- TÀI LIỆU THAM KHẢO
1- Sách giáo khoa Toán 5 - Nhà xuất bản Giáo dục
2- Sách giáo viên Toán 5 - Nhà xuất bản Giáo dục
3- Tài liệu BDTX cho giáo viênTiểu học- chu kì III (2003 – 2007) – Bộ
GD và ĐT(tập 2)
4- SKKN Dạy học về Tỉ số phần trăm và Giải toán về tỉ số phần trămtrong
Toán 5 (tác giả: Đặng Trọng Văn )
5-ĐỀ TÀI Một số kinh nghiệm hướng dẫn học giải toán về tỉ số phần trăm ở lớp
5. (một Gv trường Tiểu học Phan Đăng Lưu – xã Trúc Sơn)
Người viết

TRẦN THỊ KIM
NGÂN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM GV: TRẦN THỊ KIM NGÂN
19
PHÒNG GD-ĐT XUÂN LỘC TRƯỜNG TH XUÂN TÂM 2
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM GV: TRẦN THỊ KIM NGÂN
20
PHÒNG GD-ĐT XUÂN LỘC TRƯỜNG TH XUÂN TÂM 2
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM GV: TRẦN THỊ KIM NGÂN
21