Đề tài: Nâng cao hiệu quả dạy- học môn ngữ văn ở trường THCS bằng việc áp
dụng phương pháp hợp tác nhóm
Phần mở đầu
MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG
 Nhân loại đang đứng trước sự phát triển như vũ bão của khoa học công
nghệ. Trước những biến đổi không ngừng vừa theo dòng chảy của qui luật vừa
đột biến bất thường, con người trong tương lai phải là con người biết hành động
một cách năng động, sáng tạo, thích ứng nhanh với những thay đổi và có một khả
năng tiếp cận giải quyết vấn đề một cách mềm dẻo, linh hoạt.
 Nhà trường với phương pháp cổ truyền cùng với thời gian đã hoàn thành sứ
mạng lịch sử của nó, nhường chỗ cho nhà trường mới với phương pháp đảm bảo
cho ra đời những sản phẩm đáp ứng với yêu cầu càng cao của thế kỉ 21 đó là
phương pháp dạy học tích cực. Một trong những phương pháp của dạy học tích
cực là phương pháp dạy học hợp tác trong nhóm, có người cho rằng dạy học theo
phương pháp hợp tác nhóm chỉ dùng trong giảng dạy các môn khoa học thực
nghiệm như: Toán, Lý, Hoá, Sinh, còn đối với môn ngữ văn thì rất ít sử dụng. Là
một giáo viên dạy ngữ văn, qua thực tế giảng dạy, áp dụng, tôi thấy làm việc theo
nhóm là một hoạt động học tập tích cực mang lại kết quả khả quan trong lĩnh vực
Tiếng Việt và Văn học. Với phương pháp này giáo viên là người tổ chức, hướng
dẫn “Thắp sáng ngọn lửa” chủ động của từng học sinh trong quá trình lĩnh hội tri
thức.
 Từ lý do trên, tôi mạnh dạn chọn đề tài: “Nâng cao hiệu quả dạy- Học môn
ngữ văn ở trường THCS bằng việc áp dụng phương pháp hợp tác nhóm”
-1-
Đề tài: Nâng cao hiệu quả dạy- học môn ngữ văn ở trường THCS bằng việc áp
dụng phương pháp hợp tác nhóm
Phần thứ hai
NỘI DUNG ĐỀ TÀI
I/ Ý NGHĨA, TÁC DỤNG CỦA HOẠT ĐỘNG NHÓM TRONG DẠY HỌC NGỮ VĂN:
Dạy học ngữ văn thực chất là dạy học sinh hoạt động theo đặc trưng của
môn học, học sinh được cuốn hút vào những hoạt động học tập do giáo viên tổ

( Lớp 7
A
là lớp mà tôi đảm
nhận giảng dạy trong năm học 2007-2008).
1. Về bản thân: Tôi là giáo viên làm công tác giảng dạy và quản lý đã lâu năm;
rất nhiệt tình, có trách nhiệm cao trong giảng dạy, công tác. Tôi cũng luôn suy
nghĩ, tìm tòi và tiếp cận với những cái mới trong phong trào đổi mới phương pháp
dạy học. Tôi đã sử dụng phương pháp mới đặc biệt là đã áp dụng phương pháp hợp
tác nhóm từ khi được phổ biến, ở một số lớp trước và lớp 7
A
để nâng cao hiệu quả
giảng dạy và công tác của mình. Với mong muốn cùng các đồng nghiệp trong nhà
trường đào tạo được thế hệ học sinh chăm, ngoan, có chất lượng học tập thực chất,
nhiều học sinh giỏi cấp trường, cấp huyện, đáp ứng được yêu cầu của xã hội, đáp
ứng niềm mong đợi, sự quan tâm của các cấp lãnh dạo, của cha mẹ học sinh và
nhân dân địa phương. Tuy vậy qua một số năm áp dụng tôi thấy dạy học theo
phương pháp hợp tác nhóm cũng gặp rất nhiều khó khăn: Không chuẩn bị chu đáo
và không linh hoạt trong quá trình thực hiện dễ dẫn tới “ cháy giáo án” và nếu
không quán xuyến được sự thảo luận của nhóm thì đây là cơ hội nói chuyện của
một số em, học sinh sẽ ỉ lại, lười thêm và kết quả giờ học sẽ không được như mong
muốn.
2. Về học sinh: 7
A
gồm 32 học sinh. Sinh ra và lớn lên trên mảnh đất có truyền
thống cách mạng và truyền thống hiếu học hết học sinh đều chăm chỉ, tích cực
học tập, chủ động, mạnh dạn tự tin trong giao tiếp ứng xử, ham thích học hỏi và
tìm hiểu những điều mới lạ. Trong phong trào đổi mới phương pháp dạy học các
-3-
Đề tài: Nâng cao hiệu quả dạy- học môn ngữ văn ở trường THCS bằng việc áp
dụng phương pháp hợp tác nhóm

-4-
Đề tài: Nâng cao hiệu quả dạy- học môn ngữ văn ở trường THCS bằng việc áp
dụng phương pháp hợp tác nhóm
− Làm chung một nhiệm vụ: chuẩn bị bài trình bày của nhóm, lập kế hoạch và
luyện tập để thể hiện một màn kịch ngắn minh hoạ tác phẩm văn học, sưu
tầm tư liệu theo một chủ đề văn học v.v
Với những bài tập này, hoạt động nhóm đặc biệt hiệu quả, chẳng hạn như hình
thức đóng vai có tác dụng tích cực đến khả năng đọc hiểu, thảo luận nhóm giúp
nâng cao kỹ năng trình bày miệng
Trên cơ sở các loại bài tập để hoạt động nhóm phù hợp người giáo viên phải
biết cách đặt câu hỏi cho phù hợp với qui mô của nhóm . Những nhóm nhỏ (2; 3
người) thường thảo luận những câu hỏi dạng ngắn. Những nhóm lớn (Từ 4 đến 8
người) thường thảo luận có thể là một chùm câu hỏi và câu hỏi thường hướng vào
những vấn đề chính: Khai thác một nội dung hoặc ý nghĩa, giá trị của văn bản
trong giờ văn học; hoặc thực hiện các bài tập để hình thành, khắc sâu, nâng cao
kiến thức cơ bản ở giờ dạy Tiếng Việt và Tập làm văn. Từ chọn bài, chọn vấn đề
làm việc theo nhóm, giáo viên thiết kế nội dung làm việc:
Ví dụ 1: Trong bài 1, tiết 1 ngữ văn 7 “ Cổng trường mở ra” tôi đã định ra trong
giáo án: thảo luận nhóm (nhóm 4em – 2 bàn) 2 lần:
 Lần 1:
 Mục đích: Thảo luận để khắc sâu kiến thức trọng tâm và chuẩn bị cho
bình nâng cao ở ý 2: Cảm nghĩ của người mẹ về tầm quan trọng của nhà
trường với thế hệ trẻ.
 Câu hỏi: Câu nói của người mẹ: “ Bước qua cánh cổng trường là một thế
giới kì diệu sẽ mở ra”. Em hiểu câu nói đó như thế nào?
 Qui mô: Nhóm lớn 8 em,
 Thời gian thảo luận: 5 phút
 Phương tiện thực hiện: Bút dạ, phim trong
-5-
Đề tài: Nâng cao hiệu quả dạy- học môn ngữ văn ở trường THCS bằng việc áp

với toàn bài thơ ?
 Thời gian thảo luận: 3 phút
 Phương tiện: học sinh trình bày vào bảng phụ
 Lần 3:
 Mục đích: Thảo luận nhóm để củng cố kiến thức của bài.
 Qui mô thảo luận: 2bàn – 4em
 Câu hỏi:
+ Nhóm 1; 3; 5 với Bức tranh trong SGK minh hoạ cho chi tiết nào?
Hình ảnh đó, chi tiết đó diễn tả điều gì ?
+ Nhóm 2; 4; 6 với câu hỏi: Vì sao tác giả đặt nhan đề của bài thơ là
“ tiếng gà chưa” ?
 Thời gian thảo luận: 3 phút
 Thực hiện hoạt động: Trả lời miệng
Ví dụ 3: Trong bài 29 tiết 117: Văn bản chèo cổ “Quan Âm Thị Kính”
 Lần 1: ở phần đọc đoạn trích “ Nỗi oan hại chồng” , tôi chọn một nhóm học
sinh đọc cùng nhau theo kiểu phân vai. Cụ thể tôi chọn nhóm 5 học sinh
đọc: Mỗi học sinh đảm nhận đọc một trong các vai phù hợp với giọng đọc
của mình cụ thể:
 Vai người dẫn truyện: em Thắm
 Vai Thị Kính: em Quỳnh
 Vai Thiện Sĩ : em Việt
-7-
Đề tài: Nâng cao hiệu quả dạy- học môn ngữ văn ở trường THCS bằng việc áp
dụng phương pháp hợp tác nhóm
 Vai Sùng bà : em Hải Yến
 Vai Sùng ông : em Thắng
 Vai Mãng Ông : em Sơn
 Lần 2:
 Mục đích: Thảo luận nhóm để thấy được ý nghĩa con đường Thị Kính
chọn để giải oan.

 Thời gian thảo luận : 5phút
 Phương tiện: Bút dạ, phim trong.
 Quy mô: Nhóm nhỏ: 2bàn- 4em .
+ Nhóm 1, 2, 3: Truyện 1.
+ Nhóm 4, 5, 6: Truyện 2.
+ Nhóm 7, 8: Truyện 3
 Lần 3:
 Mục đích: Hoạt động nhóm để phát huy sự sáng tạo của học sinh ở mức
độ thấp: Giải bài tập 3.
 Câu hỏi: Điền thêm yếu tố để thành ngữ được trọn vẹn .
 Thời gian : 2 phút.
 Qui mô nhóm nhỏ : 1bàn – 2em.
 Phương tiện: Trình bày trên phiếu học tập bằng phim trong.
-9-
Đề tài: Nâng cao hiệu quả dạy- học môn ngữ văn ở trường THCS bằng việc áp
dụng phương pháp hợp tác nhóm
b) Khâu thứ 2: Dự kiến các tình huống sư phạm có thể xảy ra: Để điều chỉnh
đúng với tiến trình của bài học, người thầy phải biết dự đoán các tình huống có thể
xảy ra và chủ động giải quyết các tình huống. Có thể áp dụng phương pháp hoạt
động nhóm vào tình huống thiết kế câu hỏi cho tiết học: Tuy đã chuẩn bị câu hỏi
cho hoạt động nhóm trong giáo án, song trong tiến trình thảo luận có thể xuất hiện
tình huống cần có những câu hỏi phụ để dẫn dắt suy nghĩ và hoạt động của học
sinh. Do vậy bên cạnh câu hỏi chính giáo viên có thể xây dựng thêm chùm câu hỏi
phụ.
Ví dụ: Trong bài “ Cổng trường mở ra”
− Câu hỏi thảo luận của nhóm lần 1 là:
− Câu nói của người mẹ: Bước qua cánh cổng trường là một thế giới kì diệu sẽ
mở ra. Em hiểu câu nói đó như thế nào?
− Dự kiến tình huống: Nếu các em lúng túng, người giáo viên phải có một hệ
thống câu hỏi dẫn dắt: Kì diệu là gì ? Em hiểu thế giới kì diệu khi bước qua

 Song thông thường và kiểu nhóm tôi dùng nhiều là nhóm gần nhau: Với
những học sinh ngồi bàn trước, bàn sau. Kiểu nhóm này thích hợp với những
câu hỏi, bài tập thực hiện trong thời gian ngắn giữa các tiết học văn bản hoặc
tiếng Việt
b) Bước 2: Giao nhiệm vụ cho mỗi nhóm hoặc cả lớp, qui định thời gian, yêu
cầu sản phẩm:
 Giao nhiệm vụ: Giáo viên phát phiếu hỏi hoặc phiếu học tập hoặc nêu vấn
đề cần giải quyết trên màn hình cho các nhóm. Ấn định qui thời gian của
từng hoạt động: Có thể là 2 phút, 3 phút 5 phút hoặc 10 phút tuỳ theo vấn đề
cần giải quyết.
-11-
Đề tài: Nâng cao hiệu quả dạy- học môn ngữ văn ở trường THCS bằng việc áp
dụng phương pháp hợp tác nhóm
 Sau khi nhận nhiệm vụ, các nhóm sẽ bầu ra nhóm trưởng và thư kí phân
công phần cồng việc cho mỗi thành viên trong nhóm. Với việc này, các em
làm rất nhanh qua một vài lần lúc đầu.
 Ví dụ: Trong lớp 7A có 8 nhóm 4, các em đã quen thứ tự nhóm với vị trí
và các nhóm trưởng, thư kí của các nhóm cụ thể:
+ Tổ 1:
• Nhóm 1: Em Thắng nhóm trưởng, Đạt Anh thư kí.
• Nhóm 2: Quỳnh nhóm trưởng, Hằng thư kí
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
+ Cho đến tổ 4:
• Nhóm 7: Tú Anh nhóm trưởng, Nga thư kí.
• Nhóm 8: Việt nhóm trưởng, Hoàng Anh thư kí
c) Bước 3.
 Hoạt động của mỗi nhóm : Đây là bước vô cùng quan trọng trong qui trình
dạy học theo nhóm . Ở đây mỗi học sinh phải biết quan sát, nghiên cứu dữ
liệu, suy ngẫm, phân tích, khái quát, tưởng tượng, so sánh, đối chiếu, vận
dụng linh hoạt những điều đã học những kiến thức đã có vào tình huống mới

điều hoà công việc cho các thành viên trong nhóm, tránh tình trạng “
ngôi sao”, chỉ một hay một số ít học sinh làm hết mọi việc của nhóm
 Luôn luôn ý thức về trách nhiệm trợ giúp tránh can thiệp sâu làm hạn
chế khả năng độc lập, sáng tạo của học sinh nhất là trong cảm thụ văn
chương.
 Yêu cầu thư kí ghi chép kết quả hoạt động của nhóm
 Lưu ý các nhóm đảm bảo tiến đọ thời gian
-13-
Đề tài: Nâng cao hiệu quả dạy- học môn ngữ văn ở trường THCS bằng việc áp
dụng phương pháp hợp tác nhóm
d) Bước 4: Thảo luận, tổng kết
 Sau khi các nhóm hoàn thành công việc giáo viên hoặc lớp trưởng điều
khiển từng nhóm lên báo cáo kết quả. Người báo cáo kết quả của nhóm là
người đại diện của nhóm. Học sinh trình bày có thể trả lời miệng đối với
kiến thức dễ diễn đạt, có thể trả lời trên giấy trong đối với kiến thức cần độ
chính xác hoặc trả lời trên giấy lớn đối với kiến thức trình bày ở dạng biểu
bảng( có thể học sinh chuẩn bị từ trước), có khi các em trả lời trên phiếu học
tập hoặc trả lời vào vở bài tập.
 Khi mỗi nhóm trình bày song, giáo viên gọi đại diện các nhóm khác nêu ý
kiến nhận xét, đánh giá kết quả và bổ sung kiến thức nếu kết quả của nhóm
vừa trình bày chưa đầy đủ, hoàn chỉnh hoặc các em có thể thống nhất với ý
kiến của nhóm đó. Đồng thời các em có thể nhận xét giữa các nhóm với
nhau: Về kĩ năng diễn đạt khi nói, chữ viết về sự trình bày trên phim hoặc
trên giấy lớn. Như vậy từ việc thảo luận, trao đổi giữa học sinh với nhau,
giữa nhóm này với nhóm khác học sinh sẽ khắc sâu hơn nữa kiến thức cần
lĩnh hội. Do đó học sinh vừa nắm được kiến thức, kỹ năng mới vừa nắm
được phương pháp “ làm ra” kiến thức. Thực hiện tốt hoạt động này học sinh
sẽ bộc lộ và phát huy được những tiềm năng sáng tạo của mình.
Đối với việc tiếp nhận, cảm thụ tác phẩm văn học, nhất là với tác phẩm giàu
ý nghĩa nhiều khi khó có thể đưa ra một kết luận duy nhất, đúng nhất. Vì thế

mà mỗi câu hỏi là từng phần của vấn đề.
• Nhóm 1, 2 trả lời câu hỏi sau: Nguồn gốc của nhan đề và giải
thích nguồn gốc?
-15-
Đề tài: Nâng cao hiệu quả dạy- học môn ngữ văn ở trường THCS bằng việc áp
dụng phương pháp hợp tác nhóm
• Nhóm 3, 4 thảo luận câu hỏi: Nhan đề “ Sống chết mặc bay”
nói về thái độ của nhân vật nào trong tác phẩm ? Thái độ của
nhân vật đó đối với ai và như thế nào mà gọi là “Sống chết
mặc bay”? Ý nghĩa của nhan đề đó đối với truyện ?
+ Thời gian thực hiện: 5 phút
+ Cách thức thực hiện:
+ Học sinh các nhóm bầu nhóm trưởng, thư kí
 Các nhóm học sinh hoạt động:
 Học sinh trao đổi để hoàn chỉnh câu trả lời và thể hiện kết quả trên giấy
trong.
 Giáo viên theo sát hoạt động của học sinh và sẵn sàng hỗ trợ khi cần.
 Công bố thời gian hoạt động đã hết, yêu cầu học sinh dừng trao đổi.
 Thảo luận, tổng kết:
 Các nhóm nộp bài làm, giáo viên lần lượt đưa bài của các nhóm học sinh
lên màn hình.
 Đại diện nhóm 1 trình bày câu hỏi 1 trước lớp, học sinh các nhóm khác
đặc biệt là nhóm 2 nêu ý kiến thảo luận bổ sung
 Đại diện nhóm 3 trình bày câu hỏi 2- các nhóm khác nêu ý kiến nhận
xét- bổ xung.
 Giáo viên uốn nắn, bổ sung để các câu trả lời đầy đủ, hoàn chỉnh:
Ví dụ:
+ Nhan đề truyện là phần đầu của câu thành ngữ dân gian “ Sống chết mặc
bay, tiền thày bỏ túi”
-16-

tham gia xây dựng bài, lớp học sôi nổi, các em hiểu nội dung bài giảng sâu sắc
-17-
Đề tài: Nâng cao hiệu quả dạy- học môn ngữ văn ở trường THCS bằng việc áp
dụng phương pháp hợp tác nhóm
hơn, các em đã có thói quen tự quan sát, tự nghiên cứu. Kỹ năng làm việc trong
nhóm và kỹ năng giao tiếp khi hoạt động nhóm của các em tiến bộ rất nhiều: như
không xen ngang khi bạn đang nói, biết chờ đến lượt mình nói, biết lắng nghe sử lí
thông tin trong hoạt động, biết yêu cầu giải thích những ý chưa hiểu, sẵn sàng giải
thích cho bạn những điều mình đã biết. Bên cạnh đó học sinh cũng rèn được tính tự
kiềm chế, không xúc phạm bạn khi bất đồng ý kiến với bạn và thay vào đó là các
em biết cách phản đối nhẹ nhàng, biết đưa ra ý kiến thuyết phục. Các em biếtchủ
động, tự giác lĩnh hội tri thức. Hiệu quả các giờ học văn cao hơn. Các em tìm thấy
sự thoải mái, niềm hứng thú trong giờ ngữ văn có hoạt động nhóm. Mối quan hệ
bạn bè, thầy trò gắn bó hơn, không khí thi đua trong học tập của lớp sôi nổi hơn.
Nhừ vận dụng phương pháp dạy học hợp tác nhóm và kết hợp với nhiều phương
pháp dạy học tích cực khác trong các tiết học, kết quả học tập của lớp càng khả
quan hơn. Kết quả môn ngữ văn của lớp 7A học kỳ I như sau:
 100% h/s đạt xếp loại khá và giỏi, trong đó xếp loại:
 Giỏi: 13/32 em đạt 40%
 Khá: 19/32 em đạt 60%
 Không có học sinh xếp loại từ TB, yếu, kếm.
-18-
Đề tài: Nâng cao hiệu quả dạy- học môn ngữ văn ở trường THCS bằng việc áp
dụng phương pháp hợp tác nhóm
Phần thứ ba
KẾT LUẬN CHUNG
Trên đây là một số suy nghĩ, việc làm của tôi trong quá trình thực hiện phương
pháp dạy học hợp tác nhóm ở môn ngữ văn lớp 7
A
. Những suy nghĩ có thể còn

nhómdưới sự trợ giúp của thầy cô.
Trong một xã hội đang chuyển mình mạnh mẽ, trong chiến lược phát triển giáo
dục của đất nước thế kỉ 21. Trên đà hội nhập với quốc tế hết sức đa dạng phong
phú, nhanh chóng và sự nghiệp giáo dục luôn được sự quan tâm của Đảng, Chính
phủ, tôi viết những dòng suy nghĩ này như món quà nhỏ bé của mình và sự phát
triển giáo dục của trường THCS mừng kỉ niệm 35 năm ngày giải phóng miền Nam
- thống nhất đất nước; dâng lên Bác Hồ kính yêu nhân kỉ niệm 118 năm ngày sinh
của Người; và đóng góp vào thành công của việc đổi mới phương pháp dạy học
trong cả nước. Bài viết của tôi chỉ là một kinh nghiệm nhỏvà có thể còn bất cập,
dẫu vậy tôi vẫn mạnh dạn trình bày. Rất mong sự định hướng quí báu của các cấp
lãnh đạo, sự đóng góp của đồng chí đồng nghiệp để đem lại hiệu quả cao hơn nữa
trong quá trình đổi mới phương pháp dạy học của tôi trong những năm tiếp theo.
Xin trân trọng cảm ơn các đồng chí đã đọc báo cáo này.
ngày 25/4/2008
NGƯỜI VIẾT
Phạm Thị Oanh
-20-
Đề tài: Nâng cao hiệu quả dạy- học môn ngữ văn ở trường THCS bằng việc áp
dụng phương pháp hợp tác nhóm

-21-
Đề tài: Nâng cao hiệu quả dạy- học môn ngữ văn ở trường THCS bằng việc áp
dụng phương pháp hợp tác nhóm
Phần thứ tư
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Sách giáo khoa ngữ văn 7 tập1, 2- Nguyễn Khắc Phi ( Tổng chủ biên)- NXBGD
2. Sách giáo viên ngữ văn 7 tập1, 2- Nguyễn Khắc Phi ( Tổng chủ biên)- NXBGD
3. Hệ thống câu hỏi đọc hiểu văn bản ngữ văn 7- Trần Đình Chung- NXBGD
4. Một số vấn đề về đổi mới phương pháp dạy học môn ngữ văn ở trường THCS-
Nhóm tác giả Bộ giáo dục.