Phần mở đầu
Một số vấn đề chung
Nhân loại đang đứng trớc sự phát triển nh vũ bão của khoa học công nghệ.
Trớc những biến đổi không ngừng vừa theo dòng chảy của qui luật vừa đột biến
bất thờng, con ngời trong tơng lai phải là con ngời biết hành động một cách năng
động, sáng tạo, thích ứng nhanh với những thay đổi và có một khả năng tiếp cận
giải quyết vấn đề một cách mềm dẻo, linh hoạt.
Nhà trờng với phơng pháp cổ truyền cùng với thời gian đã hoàn thành sứ
mạng lịch sử của nó, nhờng chỗ cho nhà trờng mới với phơng pháp đảm bảo cho
ra đời những sản phẩm đáp ứng với yêu cầu càng cao của thế kỉ 21 đó là phơng
pháp dạy học tích cực. Một trong những phơng pháp của dạy học tích cực là ph-
ơng pháp dạy học hợp tác trong nhóm, có ngời cho rằng dạy học theo phơng pháp
hợp tác nhóm chỉ dùng trong giảng dạy các môn khoa học thực nghiệm nh: Toán,
Lý, Hoá, Sinh, còn đối với môn ngữ văn thì rất ít sử dụng. Là một giáo viên dạy
ngữ văn, qua thực tế giảng dạy, áp dụng, tôi thấy làm việc theo nhóm là một hoạt
động học tập tích cực mang lại kết quả khả quan trong lĩnh vực Tiếng Việt và Văn
học. Với phơng pháp này giáo viên là ngời tổ chức, hớng dẫn Thắp sáng ngọn
lửa chủ động của từng học sinh trong quá trình lĩnh hội tri thức.
Từ lý do trên, tôi mạnh dạn chọn đề tài: Nâng cao hiệu quả dạy- Học môn
ngữ văn ở trờng THCS bằng việc áp dụng phơng pháp hợp tác nhóm
-1-
Phần thứ hai
Nội dung đề tài
I/ ý nghĩa, tác dụng của hoạt động nhóm trong dạy học ngữ văn:
Dạy học ngữ văn thực chất là dạy học sinh hoạt động theo đặc trng của môn
học, học sinh đợc cuốn hút vào những hoạt động học tập do giáo viên tổ chức,
chỉ đạo, thông qua đó học sinh tự lực khám phá những điều mình cha biết chứ
không phải thụ động tiếp thu những kiến thức đã sắp đặt sẵn. Trong phơng pháp
học tập theo nhóm thì: Nhóm học tập gồm từ hai ngời trở lên cùng hợp tác thực
hiện một nhiệm vụ học tập hoặc giải quyết một vấn đề nào đó ( làm bài tập, trả
lời câu hỏi ), cùng chia sẻ những suy nghĩ, kinh nghiệm về bài học để tiến tới

nhóm từ khi đợc phổ biến, ở một số lớp trớc và lớp 7
A
để nâng cao hiệu quả giảng
dạy và công tác của mình. Với mong muốn cùng các đồng nghiệp trong nhà trờng
-2-
đào tạo đợc thế hệ học sinh chăm, ngoan, có chất lợng học tập thực chất, nhiều học
sinh giỏi cấp trờng, cấp huyện, đáp ứng đợc yêu cầu của xã hội, đáp ứng niềm
mong đợi, sự quan tâm của các cấp lãnh dạo, của cha mẹ học sinh và nhân dân địa
phơng. Tuy vậy qua một số năm áp dụng tôi thấy dạy học theo phơng pháp hợp tác
nhóm cũng gặp rất nhiều khó khăn: Không chuẩn bị chu đáo và không linh hoạt
trong quá trình thực hiện dễ dẫn tới cháy giáo án và nếu không quán xuyến đợc
sự thảo luận của nhóm thì đây là cơ hội nói chuyện của một số em, học sinh sẽ ỉ lại,
lời thêm và kết quả giờ học sẽ không đợc nh mong muốn.
2. Về học sinh: 7
A
gồm 32 học sinh. Sinh ra và lớn lên trên mảnh đất có truyền
thống cách mạng và truyền thống hiếu học hết hc sinh ều chăm chỉ, tích cực
học tập, chủ động, mạnh dạn tự tin trong giao tiếp ứng xử, ham thích học hỏi và tìm
hiểu những điều mới lạ. Trong phong trào đổi mới phơng pháp dạy học các em đã
đợc làm quen với phơng pháp hợp tác nhóm

ở các bộ môn và đặc biệt là môn ngữ
văn qua một năm học lớp 6 ở trờng THCS . Tuy vậy, dù là lớp chất lợng cao của tr-
ờng nhng lớp vẫn còn có học sinh hiếu động và cha chăm.
III/ Quá trình thực hiện phơng pháp hợp tác nhóm trong giảng dạy
ngữ văn ở lớp 7
A

1. Chuẩn bị: Chuẩn bị cho việc thực hiện hoạt động nhóm trong tiết học, chúng
ta thực hiện các khâu sau:

hoặc thực hiện các bài tập để hình thành, khắc sâu, nâng cao kiến thức cơ bản ở giờ
dạy Tiếng Việt và Tập làm văn. Từ chọn bài, chọn vấn đề làm việc theo nhóm, giáo
viên thiết kế nội dung làm việc:
Ví dụ 1: Trong bài 1, tiết 1 ngữ văn 7 Cổng trờng mở ra tôi đã định ra trong
giáo án: thảo luận nhóm (nhóm 4em 2 bàn) 2 lần:
Lần 1:
Mục đích: Thảo luận để khắc sâu kiến thức trọng tâm và chuẩn bị cho
bình nâng cao ở ý 2: Cảm nghĩ của ngời mẹ về tầm quan trọng của nhà
trờng với thế hệ trẻ.
Câu hỏi: Câu nói của ngời mẹ: Bớc qua cánh cổng trờng là một thế giới
kì diệu sẽ mở ra. Em hiểu câu nói đó nh thế nào?
Qui mô: Nhóm lớn 8 em,
Thời gian thảo luận: 5 phút
Phơng tiện thực hiện: Bút dạ, phim trong
Lần 2
Mục đích: Thảo luận để bình khắc sâu, nâng cao nội dung của toàn bài
Câu hỏi: Đoạn văn thâu tóm nội dung văn bản Cổng trờng mở ra là
đoạn văn nào ? Đoạn văn đã diễn tả tình yêu và lòng tin của ngời mẹ,
theo em mẹ đã dành tình yêu và lòng tin ấy cho ai ?
Qui mô: thảo luận nhóm nhỏ (4 em)
Thời gian thảo luận: 3 phút
Cách thức thực hiện: Trả lời miệng
Ví dụ 2: Trong tiết 54 bài Tiếng gà tra , tôi đã định ra trong giáo án thảo luận
nhóm ba lần:
Lần 1:
-4-
Mục đích: Thảo luận nhóm để bình nâng cao ý 2: Tiếng gà tra thức dậy
những kỉ niệm thời ấu thơ
Câu hỏi: Những chắt chiu, lo toan của bà đợc bù lại bằng niềm vui của
cháu. Chi tiết niềm vui đợc quần áo mới gợi cho em cảm nghĩ gì về tuổi

Vai ngời dẫn truyện: em Thắm
Vai Thị Kính: em Quỳnh
Vai Thiện Sĩ : em Việt
Vai Sùng bà : em Hải Yến
Vai Sùng ông : em Thắng
Vai Mãng Ông : em Sơn
Lần 2:
Mục đích: Thảo luận nhóm để thấy đợc ý nghĩa con đờng Thị Kính chọn
để giải oan.
Câu hỏi: Cái cách giải oan mà Thị Kính nghĩ tới là gì ? Con đờng mà Thị
Kính chọn để giải oan có ý nghĩa gì ?
Qui mô thảo luận: Nhóm nhỏ 4em
Thời gian thảo luận 2 phút
Thực hiện: Trả lời miệng
Ví dụ 4: Trong bài 12 tiết 48 : Thành ngữ
Tôi định ra trong giáo án sẽ cho học sinh thảo luận nhóm 3 lần.
Lần 1:
Mục đích: Thảo luận nhóm để hình thành kiến thức mới ở ý 2: Sử dụng
thành ngữ:
Câu hỏi: Xác định vai trò ngữ pháp và phân tích cái hay của thành ngữ
trong các câu sau:
Thân em vừa trắng lại vừa tròn
Bảy nổi ba chìm với nớc non
( Hồ Xuân Hơng)
Anh đã thơng em nh thế thì hay là anh đào giúp em một cái ngách sang nhà
anh, phòng khi tắt lửa tối đèn có đứa nào tới bắt nạt thì em chạy sang
(Tô Hoài)
Quy mô: Nhóm lớn 8 em.
-6-
Thời gian thảo luận : 5 phút.

-7-
Câu nói của ngời mẹ: Bớc qua cánh cổng trờng là một thế giới kì diệu sẽ mở
ra. Em hiểu câu nói đó nh thế nào?
Dự kiến tình huống: Nếu các em lúng túng, ngời giáo viên phải có một hệ
thống câu hỏi dẫn dắt: Kì diệu là gì ? Em hiểu thế giới kì diệu khi bớc qua
cánh cổng trờng là gì ? Câu nói đó thể hiện suy nghĩ, tình cảm gì của ngời
mẹ đối với nhà trờng và con yêu của mình ?
c) Khâu thứ ba là chuẩn bị đồ dùng dạy học:
Tuỳ từng bài, từng hoạt động nhóm với qui mô, nội dung của nó mà giáo
viên chuẩn bị đồ dùng dạy học : Đồ dùng có thể là: Tranh ảnh, máy chiếu,
máy projector, bút dạ, phim trong, giấy lớn, bảng phụ, phiếu học tập. . . cho
từng thành viên hoặc đại diện nhóm viết, thực hiện.
2) Tiến trình tổ chức theo phơng pháp hoạt động nhóm
a. B ớc 1: Thành lập nhóm: Tuỳ theo nội dung thảo luận của nhóm đã định ở mỗi
lần hoạt động trong từng bài mà chia thành các kiểu nhóm cho phù hợp. Cụ thể tôi
thờng lập nhóm nh sau :
Với những bài tập đơn giản hoặc câu hỏi nhỏ không cần nhiều công sức và
thời gian thì có thể chia học sinh theo nhóm 2(1bàn) hoặc 3em
Ví dụ: ở tiết 48- bài 12: Thành ngữ. Trong hoạt động nhóm lần 3: Giải
bài tập 3- bài tập đơn giản trên phiếu học tập. Tôi thành lập nhóm một
bàn với qui mô nhỏ: 2 em.
Với nhiệm vụ lớn hơn: Các câu hỏi hoặc bài tập khó hơn khi cần phát huy
sức mạnh của nhiều ngời thì tổ chức nhóm học tập theo số lợng lớn hơn:
khoảng 4 đến 8 em trở lên.
Ví dụ : ở bài Cổng trờng mở ra: Cả hai lần hoạt động đã định trong bài
đều có nội dung khó, phức tạp đòi hỏi cần nhiều ý kiến để bàn bạc, giải
quyết tôi đã cho thành lập nhóm 8 em (lần 1); 4 em ( lần 2)
Khi có vấn đề giải quyết, cần sự phát huy sở trờng cá nhân của các em để
hoàn thành nhiệm vụ, tôi đã tổ chức nhóm theo tính chất: nhóm kinh nghiệm
Ví dụ: Dạy vở chèo cổ Quan Âm Thị Kính, ở phần đọc đoạn trích

rút ra những kết luận về ý nghĩa, tính chất của sự vật, sự việc tức là phát hiện
kiến thức mới và giải quyết vấn đề đặt ra. Nh vậy học sinh phải tham gia tích
cực vào quá trình nhận thức, chủ động thực hiện hoạt động học tập dới sự h-
ớng dẫn, trợ giúp của thầy cô
Sau khi mỗi học sinh đã tìm ra kết quả và cách giải quyết vấn đề theo ý kiến
của mình, các em sẽ trao đổi , tranh luận: Do kết quả sử lí thông tin của mỗi
cá nhân cha chắc đã chuẩn xác, hợp lí nhất là đối với tác phẩm văn chơng đa
thanh, đa âm, giàu ý nghĩa, lắm cách hiểu khác nhau nên rất cần có sự trao
đổi, tranh luận giữa các cá nhân trong tập thể để cùng nhau tìm hiểu, giải
quyết vấn đề hình thành kiến thức mới hoặc để củng cố, mở rộng, nâng cao
kiến thức của bài. Trên cơ sở ý kiến của các thành viên trong nhóm, nhóm tr-
ởng sẽ tổng hợp rút ra kết luận về vấn đề đợc đặt ra và th kí sẽ tập hợp ghi
chép lại vào giấy hoặc phim trong, giấy lớn phiếu học tập.
Mỗi nhóm hoạt động trên cơ sở học sinh tự điều hành, song mỗi lớp học th-
ờng có nhiều nhóm hoạt động đồng thời, với các đối tợng học sinh khác nhau
-9-
cho nên có thể có những khó khăn xảy ra trong quá trình hoạt động nhóm
nhất là đối với môn ngữ văn. Vì thế trong việc tổ chức và quản lí tiến trình
hoạt động của các nhóm, ngời giáo viên cần có những kĩ năng cần thiết cụ
thể:
Có thể trực tiếp tham gia công việc của nhóm nh theo dõi, ghi chép các
nội dung cầc thiết, gợi ý, dẫn dắt tiến trình thảo luận nếu cần.
Nắm đặc điểm của mỗi học sinh khi có cơ hội, ghi nhận thành tích của
học sinh trong một nhóm nào đó. Tuy nhiên vẫn không bỏ qua việc theo
dõi hoạt động của các nhóm khác.
Nắm chắc tâm lí học sinh, đông viên những học sinh thụ động trông chờ
vào bạn hoặc cha có cơ hội làm việc. Giải toả tâm lí khi học sinh có thái
độ thách thức, tranh chấp hoặc cố tình bảo vệ ý kiến của mình. Giúp điều
hoà công việc cho các thành viên trong nhóm, tránh tình trạng ngôi
sao, chỉ một hay một số ít học sinh làm hết mọi việc của nhóm

vấn đề, đánh giá quá trình làm việc của các nhóm: khen ngợi các nhóm có
câu trả lời hoặc đáp án đúng nhất, nhanh nhất; xếp loại các nhóm theo thứ tự
nhất, nhì, ba, t , Cho điểm dối với các thành viên tích cực của nhóm rồi đặt
vấn đề tiếp theo .
Ví dụ: Trong bài 26- Tiết 106 Ngữ văn 7: Tìm hiểu văn bản Sống chết mặc
bay của Phạm Duy Tốn tôi định ra có hai lần hoạt động nhóm trong phần tổng kết-
luyện tập để khái quát giá trị nội dung, nghệ thuật của tác phẩm rồi tứ đó nêu ý
nghĩa của truyện .
ở hoạt động lần hai trong tiết học này, tôi đã cho học sinh thảo luận nhóm vấn
đề: Vì sao Phạm Duy Tốn lại đặt tên truyện ngắn của mình là: Sống chết mặc
bay và thứ tự tiến hành nh sau:
Chuẩn bị:
Trong giáo án
Máy chiếu, bút dạ, phim trong
Tiến trình:
Chia nhóm: Các em hoạt động theo nhóm lớn 8 em 4 bàn- một dãy( đây
là vấn đề khó) và lớp có 4 nhóm.
Giao nhiệm vụ cho cả lớp:
+ Vấn đề thảo luận: Giải thích ngắn gọn vì sao Phạm Duy Tốn lại
đặt tên truyện ngắn của mình là Sống chết mặc bay (Trên màn
hình)
+ Giao nhiệm vụ cho từng nhóm: Mỗi nhóm sẽ trả lời các câu hỏi mà
mỗi câu hỏi là từng phần của vấn đề.
Nhóm 1, 2 trả lời câu hỏi sau: Nguồn gốc của nhan đề và giải
thích nguồn gốc?
Nhóm 3, 4 thảo luận câu hỏi: Nhan đề Sống chết mặc bay
nói về thái độ của nhân vật nào trong tác phẩm ? Thái độ của
nhân vật đó đối với ai và nh thế nào mà gọi là Sống chết mặc
bay? ý nghĩa của nhan đề đó đối với truyện ?
+ Thời gian thực hiện: 5 phút

Tác phẩm có giá trị tố cáo cao.
+ Giáo viên đánh giá quá trình hoạt động, kết quả của các nhóm; khen nhóm 2,
4; nhắc nhở nhóm 3 cần cố gắng hơn và cho em Thắm, Quỳnh, Việt điểm 9.
+ Giáo viên dặn học sinh về nhà.
-12-
3. Kết quả:
Từ nhận thức đợc vai trò, tác dụng của phơng pháp dạy học hợp tác nhóm nói
riêng, phơng pháp dạy học tích cực nói chung trong đổi mới phơng pháp dạy học
trong đó có đổi mới phơng pháp giảng dạy môn ngữ văn ở trờng THCS, từ sự thấy
đợc những khó khăn của phơng pháp dạy học này, đợc sự chỉ đạo của Sở giáo dục
Hà Nội, Phòng giáo dục v BGH nh tr ờng qua một số năm gần đây đặc biệt là
trong năm học này tôi đã nắm vững tác dụng, qui trình tiến hành hoạt động hợp tác
nhóm. Tôi đã thực hiện phơng pháp thảo luận nhóm trong hầu hết các tiết dạy ở
trên lớp. Cùng với các môn học khác tôi đã tạo cho học sinh thực hiện thành thạo
hoạt động nhóm trong học tập đặc biệt là trong giờ học môn ngữ văn ở lớp 7
A
. Hầu
hết học sinh trong lớp chủ động hoạt động, tích cực tham gia, tham gia xây dựng
bài, lớp học sôi nổi, các em hiểu nội dung bài giảng sâu sắc hơn, các em đã có thói
quen tự quan sát, tự nghiên cứu. Kỹ năng làm việc trong nhóm và kỹ năng giao tiếp
khi hoạt động nhóm của các em tiến bộ rất nhiều: nh không xen ngang khi bạn
đang nói, biết chờ đến lợt mình nói, biết lắng nghe sử lí thông tin trong hoạt động,
biết yêu cầu giải thích những ý cha hiểu, sẵn sàng giải thích cho bạn những điều
mình đã biết. Bên cạnh đó học sinh cũng rèn đợc tính tự kiềm chế, không xúc phạm
bạn khi bất đồng ý kiến với bạn và thay vào đó là các em biết cách phản đối nhẹ
nhàng, biết đa ra ý kiến thuyết phục. Các em biếtchủ động, tự giác lĩnh hội tri thức.
Hiệu quả các giờ học văn cao hơn. Các em tìm thấy sự thoải mái, niềm hứng thú
trong giờ ngữ văn có hoạt động nhóm. Mối quan hệ bạn bè, thầy trò gắn bó hơn,
không khí thi đua trong học tập của lớp sôi nổi hơn. Nhừ vận dụng phơng pháp dạy
học hợp tác nhóm và kết hợp với nhiều phơng pháp dạy học tích cực khác trong các

mạnh dạn bộc lộ chính kiến thức của mình; tạo cho học sinh tâm lí vui vẻ,
hứng thú và tạo không khí thi đua giữa các nhóm trong lớp học; có đánh giá
sự làm việc của các nhóm và khen ngợi các thành viên tích cực.
Về phía học sinh: Phải rèn luyện thói quen tự học, có ý thức trách nhiệm đối
với công việc đợc giao nh nghiên cứu tài liệu, chuẩn bị phiếu học tập, làm
biểu bảng Phải có thói quen nghiên cứu, quan sát, so sánh, phán đoán, biết
vận dụng linh hoạt điều đã học vào tình huống mới, tự phát hiện, giải quyết
vấn đề đặt ra. Tóm lại học sinh phải tích cực tham gia vào quá trình nhận
thức, chủ động thực hiện hoạt động học tập đặc biệt là hoạt động hợp tác
nhómdới sự trợ giúp của thầy cô.
Trong một xã hội đang chuyển mình mạnh mẽ, trong chiến lợc phát triển giáo
dục của đất nớc thế kỉ 21. Trên đà hội nhập với quốc tế hết sức đa dạng phong phú,
nhanh chóng và sự nghiệp giáo dục luôn đợc sự quan tâm của Đảng, Chính phủ, tôi
viết những dòng suy nghĩ này nh món quà nhỏ bé của mình và sự phát triển giáo
dục của trờng THCS mừng kỉ niệm 35 năm ngày giải phóng miền Nam - thống
nhất đất nớc; dâng lên Bác Hồ kính yêu nhân kỉ niệm 118 năm ngày sinh của Ngời;
và đóng góp vào thành công của việc đổi mới phơng pháp dạy học trong cả nớc. Bài
viết của tôi chỉ là một kinh nghiệm nhỏvà có thể còn bất cập, dẫu vậy tôi vẫn mạnh
dạn trình bày. Rất mong sự định hớng quí báu của các cấp lãnh đạo, sự đóng góp
-14-
của đồng chí đồng nghiệp để đem lại hiệu quả cao hơn nữa trong quá trình đổi mới
phơng pháp dạy học của tôi trong những năm tiếp theo.
Xin trân trọng cảm ơn các đồng chí đã đọc báo cáo này.
ngày 25/4/2008
Ngời viết
Phạm Thị Oanh

-15-
Phần thứ t
Tài liệu tham khảo