Đề tài: Một số biện pháp phát huy tính tích cực của học sinh lớp 9 trong dạy học lịch sử ở trường trung học cơ sở
*********************************************************
Phần I
MỞ ĐẦU
I. Lí do chọn đề tài
Cùng với sự phát triển của xã hội loài người, cuộc cách mạng khoa học công nghệ như một
luồng gió mới thổi vào và làm lay động nhiều lĩnh vực của cuộc sống. Hơn bao giờ hết con người
đang đứng trước những diễn biến to lớn, phức tạp về lịch sử xã hội và khoa học kỹ thuật. Nhiều mối
quan hệ mâu thuẫn của thời đại cần được giải quyết trong đó có mâu thuẫn yêu cầu ngành GD – ĐT
nói chung và người thầy chúng ta nói riêng phải giải quyết ngay, đó là mâu thuẫn giữa quan hệ sức
ép của khối lượng tri thức ngày càng tăng và sự tiếp nhận của con người có giới hạn, bởi vì sự nhận
thức của con người nói chung là tuyệt đối và không có giới hạn song sự thu nhận, hiểu biết kiến
thức của mỗi con người đều hữu hạn và tương đối
Nhiệm vụ trên đây đã đặt ra cho người giáo viên bên cạnh việc bồi dưỡng kiến thức chuyên môn
thì phải cải tiến phương pháp dạy học nâng cao chất lượng giáo dục để đáp ứng yêu cầu của tình
hình mới
Như chúng ta đã biết, môn lịch sử có vị trí và ý nghĩa quan trọng đối với việc giáo dục thế hệ trẻ.
Từ những hiểu biết về quá khứ, học sinh hiểu rõ truyền thống dân tộc, tự hào với thành tựu dựng
nước và giữ nước của tổ tiên, xác định nhiệm vụ trong hiện tại có thái độ đúng đối với sự phát triển
hợp quy luật của tương lai
Nhưng những nhận thức. quan niệm sai lệch về vị trí, chức năng của khoa học lịch sử và môn
lịch sử trong đời sống xã hội, trong giáo dục đã dẫn tới phương pháp nghiên cứu, học tập không
đúng làm giảm sút chất lượng của bộ môn trên nhiều mặt. Tình trạng học sinh không biết những sự
kiện lịch sử cơ bản, phổ thông, nhớ sai hoặc nhầm lẫn kiến thức là hiện tượng khá phổ biến ở nhiều
trường học nói chung và trường THCS nói riêng. Vì vậy hội nghị BCHTƯ Đảng lần thứ 2 khoá 8 đã
nhấn mạnh:
“Đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục và đào tạo khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn
luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học. Từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và
phương pháp hiện đại vào quá trình dạy – học đảm bảo điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu
cho học sinh … ”
Trong việc đổi mới, cải tiến phương pháp dạy học, việc phát huy tính tích cực của học sinh có ý

kiến thức, sẽ học thuộc lòng những gì thầy giáo giảng và cho ghi cũng như trong sách đã viết. Đó
chính là cách giảng dạy giáo điều, nhồi sọ biến giáo viên thành người thuyết trình, giảng giải và học
sinh thụ động tiếp nhận những điều đã nghe, đã đọc. Có nhà giáo dục đã gọi đó là cách “ Nhai kiến
thức rồi mớm cho học sinh’’
Chúng ta đều biết rằng việc dạy học được tiến hành trong một quá trình thống nhất gồm hai khâu
có tác dụng tương hỗ nhau: giảng dạy và học tập. Cả việc giảng dạy và học tập đều là một quá trình
nhận thức, tuân theo những quy luật nhận thức
Nhận thức trong dạy học được thể hiện trong hoạt động của giáo viên và học sinh đối với việc
truyền thụ và tiếp thu một nội dung khoa học được quy định trong chương trình với những phương
pháp dạy học thích hợp, những phương tiện hình thức cần thiết để đạt được kết quả nhất định đã đề
ra
Từ lâu các nhà sư phạm đã nhận thức được tầm quan trọng và ý nghĩa của việc phát huy tính tích
cực của học sinh trong học tập. Nhà giáo dục người Đức là Disterverg đã khẳng định đúng đắn
rằng: “Người giáo viên tồi truyền đạt chân lí, người giáo viên giỏi dạy cách tìm ra chân lí’’
Điều này có nghĩa rằng người giáo viên không chỉ giới hạn công việc của mình ở việc đọc cho
học sinh ghi chép những kiến thức có sẵn, bắt các em học thuộc lòng rồi kiểm tra điều ghi nhớ của
các em thu nhận được ở bài giảng của giáo viên hay trong sách giáo khoa. Điều quan trọng là giáo
viên cung cấp cho các em những kiến thức cơ bản (bao gồm kiến thức khoa học, sự hiểu biết về các
quy luật, nguyên lí và các phương pháp nhận thức…) làm cơ sở định hướng cho việc tự khám phá
các kiến thức mới, vận dụng vào học tập và cuộc sống. Vì vậy việc khơi dậy, phát triển tri thức, ý
chí, năng lực bồi dưỡng, rèn luyện về học tập là con đường phát triển tối ưu của giáo dục – đó chính
là con đường lấy học sinh làm trung tâm, làm chủ thể của việc nhận thức với sự hướng dẫn, giáo
dục tích cực có hiệu quả của giáo viên. Điều này được thực hiện trên cơ sở hoạt động tích cực, tự
giác của học sinh. Đây là tính ưu việt của phương pháp phát huy tính tích cực của học sinh được gọi
là phương pháp dạy học mới để phân biệt với phương pháp dạy học cũ hay còn gọi là kiểu dạy học
truyền thống
Chính vì những lí do nêu trên, tôi quyết định chọn đề tài này
2. Nhiệm vụ của đề tài :
Trên cơ sở những lý luận dạy học, kinh nghiệm giảng dạy và thực tiễn của địa phương tìm ra
những biện pháp dạy học môn Lịch sử theo phương pháp dạy học tích cực, áp dụng vào thực tế

Lp 9A: Gii:
Khỏ:
TB:
Yu:
II. C s lớ lun
V lớ lun v thc tin, vic phỏt huy tớnh tớch cc ca hc sinh lp 9 trong hc tp mụn lch s
l iu cn thit v quan trng nõng cao hiu qu giỏo dc. ú chớnh l lớ do ch yu nghiờn
cu vn ny. Ni dung gm 4 phn:
Phn th nht: C s lớ lun ca vic phỏt huy tớnh tớch cc ca hc sinh lp 9 trong hc tp lch s
trng THCS
Phn th hai: Thc tin ca vic phỏt huy tớnh tớch cc ca hc sinh lp 9 trong hc tp lch s
trng THCS hin nay
Phn th ba: Nhng bin phỏp s phm phỏt huy tớnh tớch cc ca hc sinh lp 9

CHNG I
C s lớ lun ca vic phỏt huy tớnh tớch cc ca hc sinh lp 9 trong dy hc lch s
trngTHCS
Hin nay cú nhiu quan nim, ý kin khỏc nhau v vn phỏt huy tớnh tớch cc ca hc sinh
trong dy hc núi chung, dy hc lch s núi riờng. Vic xõy dng c s lớ lun l iu quan trng
trong thc tin dy hc b mụn
Xut phỏt t yờu cu thc tin i vi hc sinh lp 9 l lp cui bc THCS vỡ vy mc tiờu giỏo
dc t ra õy l cỏc em phi nm c nhng kin thc c bn nht lch s dõn tc cng nh lch
s th gii c xuyờn sut t lp 6 n lp 9. Cỏc em phi c rốn luyn mc cao hn kh
nng t hc, t nhn thc v hnh ng cng nh cú nhng tỡm tũi trong t duy, sỏng to
So sỏnh kiu dy hc truyn thng v phng phỏp dy hc nhm phỏt huy tớnh tớch cc ca hc
sinh chỳng ta thy rừ nhng iu khỏc bit c bn. Xin trớch dn mt vi vớ d ca giỏo s Phan
Ngc Liờn thy rừ s khỏc bit ú

KIU DY HC TRUYN THNG
PHNG PHP DY HC PHT HUY TNH TCH

tham khảo
bè,trong sách giáo khoa, tài liệutham khảo,đồ
dùng trực quan, thực tế cuộc sống. Học sinh
chăm chú nghe giảng nhận thức và ghi những
điều mình tiếp nhận(kiến thức mới, vấn đề đợc
đặt ra, phơng pháp)
3. Học sinh ngoài việc tự làm việc, Còn trao đổi,
thảo luận với các bạn trong tổ ,trên lớp ,ngoài
giờ học hoặc đề xuất ý kiến, thắc mắc, Trao đổi
với giáo viên
4. Các vấn đề thu nhận ngoài ghi chép còn đợc
thể hiện ở các Bảng biểu, mô hình, các phơng
Tiện trực quan,qui ớc, giúp cho Học sinh trên cơ
sở nhớ, biết để hiểu sâu sắc và do đó nhớ kĩ,
hiểu sâu, nắm chắc các vấn đề
5. Ngoài câu hỏi kiểm tra, bài tập thực hành, học
sinh đợc tự đặt vấn đề, câu hỏi để trình bày, trao
đổi ,đợc nêu ý kiến của riêng của mình. Sự đánh
giá kết quả học tập căn cứ vào trình độ hiểu biết
của học sinh, đòi hỏi học sinh phải lập luận
6. Việc dạy lí thuyết để nâng cao trình độ nhận
thức của học sinh, làm cơ sở để vận dụng những
kiến thức đã học vào thực hành bộ môn và trong
cuộc sống, qua đó củng cố, làm phong phú kiến
thức đã học
7. Nguồn kiến thức của học sinh rất phong phú,
đa dạng. Lời nói, tài liệu viết, đồ dùng trực quan
thực tế cuộc sống, các nguồn kiến thức đợc sử
dụng phù hợp với mục đích, yêu cầu, trình độ
học tập của học sinh

môn đặc biệt trong giai đoạn hiện nay
– Thứ hai là về cơ sở vật chất phục vụ giảng dạy và học tập tuy đã được đầu tư nhưng vẫn còn
thiếu so với yêu cầu giáo dục hiện nay. Tình trạng dạy chay vẫn còn khá phổ biến. Trong suốt quá
trình học bộ môn từ lớp 6 đến lớp 9 cả thầy và trò chưa bao giờ có điều kiện tham quan một di tích
lịch sử vì không có kinh phí. Điều đó làm cho vốn kiến thức kiến thức của các em chỉ bó gọn trong
sách vở và bài giảng
– Nguyên nhân thứ ba là việc phát huy tính tích cực học tập của học sinh lớp 9 trong học tập bộ
môn lịch sử còn nhiều hạn chế một phần là do chính những cơ chế, những quy định từ cấp trên.
Trong những năm trở lại đây môn lịch sử được quan tâm nhiều hơn, đồ dùng, tài liệu học tập được
cung cấp đầy đủ hơn nhưng do nhu cầu của xã hội nên học sinh ít thích học môn lịch sử
– Ngoài ra cách tổ chức một số cuộc thi cử cũng còn nhiều hạn chế, đó là chỉ chú trọng về mặt
kiểm tra lí thuyết mà coi nhẹ bài tập thực hành, không chú ý đến việc phát triển năng lực sáng tạo
– Cuối cùng điều quan trọng là ý thức trách nhiệm của mỗi giáo viên. Sự nguy hại của việc “thi
gì học nấy” làm cho học vấn của học sinh bị què quặt, thiếu toàn diện. Tình trạng mù lịch sử hiện
nay ở không ít học sinh là hậu quả tất yếu của việc học lệch, không toàn diện. Đó là chưa kể đến
việc coi thi, chấm thi chưa nghiêm túc, đúng mực nhằm đảm bảo thành tích của nhà trường, của cá
nhân… làm cho kết quả học tập cua học sinh không đúng thực chất
Phương pháp dạy học là một khoa học đồng thời cũng là một nghệ thuật. Không có phương pháp
nào là vạn năng có thể thay thế các phương pháp khác. Vì vậy phải biết kết hợp đồng thời các
phương pháp với nhau
Bộ môn lịch sử ở trường THCS được giảng dạy với tư cách là môn khoa học mà đặc trưng cơ
bản của nó là học sinh không trực tiếp quan sát. Sự kiện lịch sử là cơ sở của nhận thức lịch sử.
Muốn học sinh nắm được những kiến thức phổ thông cơ bản của khoa học lịch sử thì trước hết phải
cung cấp cho các em một hệ thống những sự kiện lịch sử cơ bản. Không khí lịch sử của giờ học
phải được tạo ra bởi chính sự sống động của các sự kiện lịch sử. Sự kiện đó phải được học sinh thể
hiện lại một cách sinh động, cụ thể, có hình ảnh. Chính vì vậy các biện pháp sư phạm được áp dụng
trong giờ lịch sử trước hết phải khôi phục lại được bức tranh quá khứ, từ đó định hướng từng bước
giúp các em từ sự kiện lịch sử mà khám phá bản chất sự kiện, hiện tượng hay quá trình lịch sử. Trên
cơ sở đó hình thành thế giới quan khoa học, nhân sinh quan cách mạng, giáo dục tư tưởng tình cảm,
bồi dưỡng truyền thống dân tộc

Trong bài dạy thường có các tranh ảnh, bản đồ … nếu không có bản đồ in sẵn thì ta phải phóng
to bản đồ trong SGK để phục vụ bài dạy
Như vậy SGK là điểm tựa để người giáo viên xác định kiến thức cơ bản, xác định các khái niệm
cần hình thành cho học sinh, là sự gợi ý để lựa chọn phương pháp dạy học phù hợp với đối tượng,
vừa phát huy tính tích cực hoạt động độc lập của học sinh
b) Sử dụng SGK trong quá trình dạy học trên lớp:
Trong giờ học, học sinh thường theo dõi bài giảng của giáo viên rồi đối chiếu, so sánh với SGK,
thậm chí có những em không thích ghi theo bài giảng của giáo viên mà lại chép trong SGK. Vì vậy
bài giảng của giáo viên không nên lặp lại ngôn ngữ trong SGK mà nên diễn đạt bằng ngôn ngữ của
mình
Ví dụ: Khi dạy bài Những năm đầu của cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp (1946–
1954) khi dạy phần IV chiến dịch Việt Bắc thu đông năm 1947 giáo viên có thể vừa chỉ bản đồ vừa
phân tích:
– Sáng 7– 10 –1947 thực dân Pháp cho một cánh quân nhảy dù xuống Bắc cạn, Chợ Mới, Chợ
đồn
– Một cánh quân bộ từ Lạng sơn lên Cao bằng rồi từ Cao bằng đánh xuống Bắc cạn tạo thành
gọng kìm bao vây phía đông và phía bắc căn cứ địa Việt Bắc
– Ngày 9– 10– 1947 một binh đoàn hỗn hợp ngược sông Hồng, sông Lô, sông Gâm lên thị xã
Tuyên quang, Chiêm hoá bao vây phía tây căn cứ địa Việt Bắc
Trong SGK ở phần lớn các bài đều có các đoạn chữ in nhỏ, in nghiêng. Kiến thức được thể hiện
ở các đoạn này rất quan trọng – là nguồn tư liệu mới làm nổi bật nội dung cơ bản của bài. Chính vì
vậy giáo viên phải sử dụng triệt để. Nếu nó đề cập những vấn đề khó, phức tạp thì giáo viên miêu tả
hoặc kể chuyện, nếu dễ có thể cho học sinh cùng đọc hoặc một em đọc to cho cả lớp nghe để các
em cảm thụ về những sự kiện, hiện tượng lịch sử trong đoạn đó
c) Hướng dẫn học sinh sử dụng SGK để học ở nhà:
Đối với học sinh lớp 9 thì khả năng tự học ở nhà một cách độc lập đã khá cao, giáo viên cần giao
nhiệm vụ cụ thể, vưà sức với các em. Nếu hoàn thành tốt thì đó chính là điều kiện để tư duy của các
em phát triển
Ví dụ: Khi học bài “Cách mạng Việt Nam trước khi Đảng cộng sản ra đời’’ giáo viên hướng dẫn
học sinh làm bài tập để nêu rõ sự thành lập và hoạt động của ba tổ chức cách mạng bằng cách lập

c) Xây dựng hệ thống câu hỏi trên lớp:
Câu hỏi phải được giáo viên chuẩn bị từ khi soạn giáo án, phải dự kiến nêu ra lúc nào? Học sinh
sẽ trả lời ra sao? Đáp án trả lời thế nào? Cần tránh câu hỏi mà các em chỉ cần trả lời một cách đơn
giản là “Có” hay “Không’’, “Đúng’’ hay “Sai’’, hoặc câu hỏi quá dễ làm học sinh thoả mãn đi đến
chủ quan về vốn hiểu biết của mình
Thông thường, căn cứ vào tính chất, đặc điểm của các kiến thức lịch sử mà có thể nêu các loại
câu hỏi sau:
– Câu hỏi về sự phát sinh của các sự kiện, hiện tượng lịch sử như nguyên nhân sâu xa, nguyên
nhân trực tiếp hay hoàn cảnh lịch sử của sự kiện, hiện tượng đó
– Câu hỏi về quá trình diễn biến, phát triển của sự kiện, hiện tượng lịch sử như diễn biến các cuộc
khởi nghĩa, các cuộc cách mạng hoặc các cuộc cách mạng hoặc các cuộc chiến tranh
– Câu hỏi nêu lên đặc trưng, bản chất của các hiện tượng lịch sử bao gồm sự đánh giá và thái độ
của học sinh đối với các hiện tượng lịch sử ấy
Ví dụ: Em hãy đánh giá vai trò của Nguyễn ái Quốc đối với sự thành lập Đảng cộng sản Việt nam
– Câu hỏi tìm hiểu kết quả, nguyên nhân thắng lợi (thất bại) và ý nghĩa lịch sử các sự kiện hiện
tượng lịch sử
– Câu hỏi đối chiếu, so sánh giữa các sự kiện, hiện tượng lịch sử cùng loại với nhau .
Ví dụ: Khi dạy bài “Cách mạng Việt Nam trước khi Đảng cộng sản ra đời’’ có thể cho học sinh so
sánh ba tổ chức cách mạng về tổ chức, hoạt động …
Một điều cần lưu ý là phải động viên, khuyến khích học sinh tham gia trả lời câu hỏi dưới nhiều
hình thức như khen ngợi, đánh giá, cho điểm …
*****************************************************
Nguyễn Thị Thanh Huyền – Trường THCS Nguyễn Thái Học
Trang 7
Đề tài: Một số biện pháp phát huy tính tích cực của học sinh lớp 9 trong dạy học lịch sử ở trường trung học cơ sở
*********************************************************
3) Phương pháp sử dụng đồ dùng trực quan trong dạy học lịch sư lớp 9 để phát huy tính tích cực
của học sinh
Đồ dùng trực quan được sử dụng tốt sẽ huy động được sự tham gia của nhiều giác quan, sẽ kết
hợp chặt chẽ cho được hai hệ thống tín hiệu với nhau: tai nghe, mắt thấy tạo điều kiện cho học sinh

Ví dụ: Khi dạy bài “Đảng cộng sản Việt Nam ra đời’’ khi dạy đến mục “Luận cương chính trị 10 –
1930’’ giáo viên cho học sinh quan sát bức ảnh Trần Phú. Sau đó cho học sinh phát biểu nêu lên sự
hiểu biết về nhân vật lịch sử này, giáo viên kể cho các em nghe về tiểu sử, quá trình hoạt động cách
mạng và khí tiết của người chiến sĩ cộng sản Trần Phú – Tổng bí thư đầu tiên của Đảng ta

c) Sử dụng bản đồ trong dạy học lịch sử
Bản đồ là phương tiện trực quan rất quan trọng và sinh động trong dạy học lịch sử . Trên bản đồ
lịch sử các sự kiện luôn được thể hiện một không gian , thời gian , địa điểm cùng một số yếu tố địa
lí nhất định
Ví dụ: Nếu chỉ dùng lời giáo viên khó có thể tạo cho học sinh biểu tượng về tập đoàn cứ điểm Điện
Biên Phủ mà thực dân Pháp và cố vấn Mĩ cho là “một pháo đài bất khả xâm phạm’’, “một cối xay
thịt Việt minh’’. Nếu giáo viên biết kết hợp sử dụng bản đồ chiến trường Đông dương 1953–1954,
bản đồ chiến dịch Điện Biên Phủ và một số hình ảnh khác thì học sinh có thể hiểu được khá rõ về
vấn đề này: Điện Biên Phủ có núi cao bao bọc, hiểm trở, là vị trí chiến lược có thể kiểm soát cả
chiến trường Lào và Bắc bộ
*****************************************************
Nguyễn Thị Thanh Huyền – Trường THCS Nguyễn Thái Học
Trang 8
Đề tài: Một số biện pháp phát huy tính tích cực của học sinh lớp 9 trong dạy học lịch sử ở trường trung học cơ sở
*********************************************************
Thông qua quan sát bản đồ, đọc kí hiệu, nội dung lịch sử được biểu diễn trên bản đồ, việc sử
dụng bản đồ lịch sử còn góp phần phát triển khả năng quan sát, trí tưởng tượng, tư duy và ngôn ngữ,
đặc biệt là kĩ năng đọc bản đồ, củng cố thêm kiến thức về Địa lí
Chú ý: Khi sử dụng bản đồ nhất thiết phải giới thiệu cụ thể cho các em kí hiệu ghi trên bản đồ, đồng
thời tập cho các em quan sát, đọc bản đồ và tìm hiểu nội dung lịch sử được thể hiện trên bản đồ
d) Sử dụng máy chiếu trong dạy học lịch sử
Sử dụng máy chiếu là một phương pháp mới trong dạy học lịch sử. Một số tranh ảnh, phần bài
học quan trọng giáo viên có thể pho to hoặc viết vào giấy trong sau đó đưa lên máy chiếu học sinh
sẽ thấy thích thú hơn, nhớ lâu hơn khi được học trên máy chiếu
e) Sử dụng giáo án điện tử

từng bài phải có sự nhận xét, đánh giá, rút kinh nghiệm và trao đổi, phổ biến với đồng nghiệp để
khẳng định những biện pháp sư phạm trong việc nâng cao chất lượng bộ môn. Cần trách khuynh
hướng “tách lí thuyết với thực tế”
Muốn thực hiện tốt điều này, đòi hỏi người giáo viên ngoài năng lực chuyên môn, nghiệp vụ sư
phạm thì phải có ý thức trách nhiệm cao, phải có cái tâm mang đặc thù của nghề dạy học bởi vì
phương pháp dù hay đến mấy nhưng người thầy không có trách nhiệm cao, không yêu nghề và
thương yêu học sinh hết mực thì cũng không đem lại kết quả như mong muốn. Có như vậy chúng ta
mới góp phần đào tạo thế hệ trẻ thành những người lao động làm chủ nước nhà: có trình độ văn hoá
cơ bản, phẩm chất đạo đức tốt, có sức khoẻ, thông minh sáng tạo … đáp ứng được những yêu cầu
phát triển kinh tế – xã hội của đất nước trong thời đại công nghiệp hoá – hiện đại hoá
Do năng lực còn hạn chế và thời gian hoàn thành đề tài không nhiều nên đề tài của tôi còn nhiều
thiếu sót, là một giáo viên có kinh nghiệm giảng dạy chưa nhiều, nên những vấn đề tôi đề xuất trong
đề tài không thể tránh khỏi những sai sót. Chính vì vậy, tôi rất mong có sự đóng góp ý kiến của các
bạn đồng nghiệp để đề tài của tôi hoàn thiện hơn. Tôi xin trân trọng cảm ơn !
Người thực hiện
Nguyễn Thị Thanh Huyền
ĐÁNH GIÁ, NHẬN XÉT CỦA TỔ CHUYÊN MÔN VÀ BAN GIÁM HIỆU NHÀ TRƯỜNG
*****************************************************
Nguyễn Thị Thanh Huyền – Trường THCS Nguyễn Thái Học
Trang 10
Đề tài: Một số biện pháp phát huy tính tích cực của học sinh lớp 9 trong dạy học lịch sử ở trường trung học cơ sở
*********************************************************
*****************************************************
Nguyễn Thị Thanh Huyền – Trường THCS Nguyễn Thái Học
Trang 11