LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thành được khóa học, tôi xin trân trọng biết ơn Ban Giám hiệu
trường Đại học Kinh tế Quốc dân, Viện đào tạo sau đại học đã cho phép tôi
thực hiện luận văn tốt nghiệp này.
Trước hết, tôi xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với Phó
Giáo sư, Tiến sĩ Mai Văn Bưu đã hết sức tận tâm hướng dẫn tôi hoàn thành
luận văn này.
Tôi chân thành bày tỏ lòng biết ơn quí Thầy, Cô đã truyền đạt kiến thức
và hướng dẫn phương pháp nghiên cứu khoa học cho tôi trong suốt quá trình
học tập.
Xin cảm ơn đến các cơ quan: Sở Nội vụ, Sở Nông nghiệp và Phát triển
nông thôn, Chi cục Hợp tác xã và Phát triển nông thôn tỉnh Đồng Nai đã tạo
điều kiện thuận lợi cho tôi khảo sát tìm hiểu thực trạng phát triển HTX nông
nghiệp trên địa bàn tỉnh Đồng Nai trong thời gian qua.
Xin cảm ơn các đồng nghiệp, bạn bè đã nhiệt tình ủng hộ, góp ý, cung
cấp tài liệu để tôi hoàn thành được luận văn này.
Trân trọng cảm ơn.
Hà Nội, tháng 6 năm 2011
VŨ VĂN BẰNG

LỜI CAM ĐOAN
Tôi tên là : Vũ Văn Bằng
Mã học viên : CH171018
Lớp : CHKT K17 Đồng Nai
Khoa : Khoa học quản lý
Trường Đại học Kinh tế Quốc dân
Đề tài luận văn: "Phát triển hợp tác xã nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Đồng Nai"
Tôi xin cam đoan bản luận văn là công trình nghiên cứu khoa học, độc lập của tôi.
Các số liệu, kết quả nêu trên trong luận văn là trung thực và có nguồn gốc r[ ràng.
T$C GIẢ LU&N VĂN
VŨ VĂN BẰNG

Biểu 2.3 Thu nhập của xã viên và người lao động thường xuyên của các
HTX nông nghiệp Error: Reference source not found
Biểu 2.4 Trình độ văn hóa cán bộ quản lý HTX nông nghiệp Error:
Reference source not found

iii
TÓM TẮT LU&N VĂN
1.1. Lý do chọn đề tài:
Đồng Nai là tỉnh nằm trong vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, tỉnh có
tốc độ tăng trưởng kinh tế cao (giai đoạn 2001-2005 tăng bình quân 12,9%,
giai đoạn 2006-2010 tăng bình quân 13,5%). Tốc độ tăng trưởng kinh tế tỉnh
Đồng Nai chủ yếu phụ thuộc vào ngành công nghiệp và dịch vụ, đây là hai
ngành chủ lực của tỉnh và chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu GDP của tỉnh. Tuy
ngành nông nghiệp chỉ chiếm trên 8,6% GDP của tỉnh, xong ngành nông
nghiệp lại giữ vai trò hết sức quan trọng trong phát triển kinh tế, xã hội, ổn
định đời sống dân cư cho trên 65% dân số sống ở khu vực nông thôn tỉnh
Đồng Nai.
Trong bối cảnh Đồng Nai cùng cả nước hội nhập ngày càng sâu rộng vào
nền kinh tế thế giới, để phát triển nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa,
tập trung, với khối lượng lớn, đáp ứng nhu cầu sản xuất, chế biến và tiêu dùng
thì nhiệm vụ thúc đẩy phát triển HTX trong nông nghiệp là nhiệm vụ hết sức
quan trọng mà Đảng và Nhà nước ta trong những thập kỷ qua đã có nhiều chủ
trương, ban hành nhiều chính sách hỗ trợ, tạo điều kiện cho khu vực kinh tế
tập thể phát triển. Mặc dù vậy, cho đến nay kinh tế tập thể, mà nòng cốt là
HTX, nhất là HTX nông nghiệp phát triển vẫn rất chậm.
Nhận thức được vị trí, tầm quan trọng đặc biệt của HTX nông nghiệp
trong phát triển kinh tế nông thôn nói riêng và trong quá trình công nghiệp
hóa- hiện đại hóa, tiến tới phát triển nền kinh tế hàng hoá ở khu vực nông
thôn, Tôi đã chọn đề tài “Phát triển HTX nông nghiệp trên địa bàn tỉnh
Đồng Nai” để nghiên cứu.

tiếp đến việc thành công hay thất bại của HTX.

v
Trên cơ sở nghiên cứu kinh nghiệm phát triển hợp tác xã của 5 tỉnh có
các điều kiện kinh tế xã hội tương đồng với tỉnh Đồng Nai ( Hòa bình, Bình
Dương, Bình Phước, Thành phố Hồ Chí Minh, Hậu Giang) luận văn rút ra
một số nhận xét cho tỉnh Đồng Nai là: để HTX nông nghiệp phát triển cần
phải có sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp lãnh đạo đảng, chính quyền
từ Trung ương đến phường, xã; nhưng không can thiệp sâu vào nội bộ của
HTX. HTX phải hoạt động đúng nguyên tắc và thực hiện đúng mục tiêu vì lợi
ích của cộng đồng xã viên, phục vụ xã viên là chính.
Chương 2: Thực trạng phát triển HTX nông nghiệp tỉnh Đồng Nai
2.1 Tình hình kinh tế xã hội tỉnh Đồng Nai.
Đồng Nai là tỉnh thuộc miền Đông Nam bộ, nằm trong vùng kinh tế trọng
điểm phía Nam; tiếp giáp với 6 tỉnh, thành phố; có hệ thống giao thông thuận
tiện với nhiều tuyến đường huyết mạch của quốc gia đi qua; tỉnh nằm trong khu
vực nhiệt đới gió mùa cận xích đạo, khí hậu ôn hoà, với hệ thống sông hồ phân
bố tương đối đều, mật độ dày cùng với đất đai màu mỡ, tài nguyên đa dạng đã
tạo cho Đồng Nai có lợi thế trong phát triển kinh tế, xã hội.
Dân số tỉnh Đồng Nai thuộc dân số trẻ, lực lượng lao động chiếm tỷ lệ
cao, tỷ lệ lao động qua đào tạo nghề/tổng số lao động đang làm việc chiếm
trên 53%. Đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân ngày càng được cải thiện,
các chính sách an sinh xã hội được thực hiện tốt, tỷ lệ hộ nghèo giảm nhanh.
Tình hình phát triển kinh tế tỉnh Đồng Nai trong những năm qua đạt
nhiều kết quả quan trọng, tốc độ tăng trưởng kinh tế tỉnh luôn đạt ở mức cao.
Cơ cấu các ngành kinh tế chuyển dịch đúng định hướng. Ngành công nghiệp
là ngành kinh tế mũi nhọn, chủ lực của tỉnh, là ngành có tốc độ phát triển
nhanh và ổn định. Ngành thương mại, dịch vụ là ngành kinh tế thứ 2 sau
ngành công nghiệp và ngành nông, lâm, thủy sản là ngành phát triển chậm
nhất, và cũng là ngành chiếm tỷ trọng thấp nhất trong GDP của tỉnh.

vii
Từ thực trạng phát triển HTX nông nghiệp trên địa bàn tỉnh thời gian qua
có thể rút ra 02 nhóm yếu tố cơ bản ảnh hưởng đến phát triển hợp tác xã nông
nghiệp trên địa bàn tỉnh Đồng Nai đó là:
(1) Yếu tố khách quan gồm nhóm các yếu tố về Điều kiện tự nhiên, kinh
tế xã hội; Yếu tố chính trị, pháp lý; Yếu tố kinh tế vĩ mô và môi trường kinh
doanh; Yếu tố môi trường quốc tế.
(2) Yếu tố chủ quan gồm: Năng lực nội tại của HTX như vốn, trình độ
quản trị HTX, chuyên môn nghiệp vụ, )
Trong quá trình thực thi chính sách hỗ trợ HTX còn có một số tồn tại là:
hiệu quả của đào tạo cán bộ HTX còn thấp, còn nhiều HTX thiếu cán bộ quản
trị và chuyên môn giỏi; Việc thực thi chính sách hỗ trợ phát triển HTX chưa
được các ngành chức năng chú trọng; việc vay vốn cho HĐSXKD còn gặp
nhiều khó khăn do hạn mức vay, thời hạn vay và điều kiện cho vay còn gây
nhiều trở ngại đối với các HTX nông nghiệp.
(2) Yếu tố năng lực của HTX như: Trình độ ban quản trị HTX và cán bộ
chuyên môn; nhận thức về vai trò HTX đối với kinh tế hộ; vốn; tài sản của
HTX; khả năng cung cấp các dịch vụ cho hộ xã viên.
Chương 3: Một số giải pháp phát triển hợp tác xã nông nghiệp:
Khi Việt Nam gia nhập WTO, các HTX nông nghiệp tỉnh Đồng Nai sẽ có
nhiều cơ hội để mở rộng thị trường, tiếp cận với nguồn vốn, khoa học kỹ thuật
và kinh nghiệp, phương thức quản lý ở những nền kinh tế phát triển. Đồng
thời các HTX nông nghiệp cũng gặp nhiều thách thức; Áp lực cạnh tranh đối
với các HTX sẽ trở lên gay gắt hơn, đối thủ cạnh tranh cũng sẽ lớn hơn, khó
cạnh tranh hơn,…
Xu hướng trong thời gian tới khu vực HTX nông nghiệp ở Đồng Nai sẽ
xuất hiện nhiều mô hình hợp tác nông nghiẹp, liên doanh, liên kết mới, thành

viii
viên tham gia HTX đa dạng hơn, quy mô vốn, ngành nghề của khu vực HTX

nhiên, ngành nông nghiệp chỉ chiếm trên 8,6% GDP của tỉnh, xong ngành
nông nghiệp lại giữ vai trò hết sức quan trọng trong phát triển kinh tế, xã hội,
ổn định đời sống dân cư cho trên 65% dân số sống ở khu vực nông thôn tỉnh
Đồng Nai.
Trong bối cảnh Đồng Nai cùng cả nước hội nhập ngày càng sâu, rộng
vào nền kinh tế thế giới, để đáp ứng yêu cầu phát triển nông nghiệp theo
hướng sản xuất hàng hóa, tập trung, khối lượng lớn, thì nhiệm vụ thúc đẩy
phát triển HTX trong nông nghiệp là nhiệm vụ hết sức quan trọng mà Đảng
và Nhà nước ta trong nhiều thập kỷ qua đã có nhiều chủ trương, ban hành
nhiều chính sách hỗ trợ, tạo điều kiện cho khu vực này phát triển.
Nhận thức được vị trí, tầm quan trọng đặc biệt của vấn đề phát triển
HTX trong kinh tế nông thôn nói riêng và trong quá trình phát triển nền kinh
tế hàng hoá nói chung, Tôi đã chọn đề tài “Phát triển HTX nông nghiệp trên
địa bàn tỉnh Đồng Nai” để nghiên cứu.
1.2. Mục đích nghiên cứu
- Hệ thống hoá những nội dung lý luận về phát triển HTX nông nghiệp.
- Phân tích, đánh giá thực trạng phát triển HTX nông nghiệp trên địa
bàn tỉnh Đồng Nai.

1
- Đề xuất một số định hướng và giải pháp cơ bản phát triển HTX nông
nghiệp trên địa bàn tỉnh Đồng Nai giai đoạn 2011-2020.
1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
+ Đối tượng nghiên cứu
Đề tài tập trung nghiên cứu các HTX nông nghiệp trên địa bàn tỉnh
Đồng Nai.
+ Phạm vi nghiên cứu
Đề tài nghiên cứu một số HTX nông nghiệp điển hình trong 74 HTX
nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Đồng Nai.
1.4. Câu hỏi nghiên cứu:

- Thu thập dữ liệu trực tiếp hay nghiên cứu thực tế: Phỏng vấn sâu; thảo
luận nhóm tập trung
- Các số liệu thực tế được tổng hợp và phân tích bằng hệ công cụ toán học.
- Thống kê: Sử dụng các công cụ thống kê để đưa ra các kết quả thống
kê về các chỉ số liên quan…
1.7. Tổng quan tình hình nghiên cứu
1.7.1. Các công trình nghiên cứu về phát triển HTX ở ngoài nước:
Từ giữa thế kỷ 19, ở các nước phương Tây, các loại hình kinh tế HTX
đã có những đóng góp nhất định vào sự phát triển nền kinh tế. Nhiều nhà kinh
tế, xã hội học đã nghiên cứu vấn đề này như: A. V. Trai-a-nốp (1927) –
“Những quan điểm và những hình thức cơ bản của hợp tác hoá nông dân”;
Afip và Victo - Phoroman (1995) – “Nông nghiệp - Hệ thống của Pháp”;

3
Frank Ellis (1995) – “Chính sách nông nghiệp trong các nước đang phát
triển”; vv…
Những năm gần đây, các nhà khoa học Mỹ, Nhật Bản, Canada, có
nhiều nghiên cứu về mô hình HTX nông nghiệp, như:
Tổ chức Hợp tác và phát triển kinh tế (OECD) (2005)
1
tổng kết các bài
học về phát triển nông nghiệp ở một số nước trên thế giới và đưa ra khuyến
nghị về chính sách phát triển nông nghiệp và khẳng định phát triển HTX nông
nghiệp là một giải pháp trong chính sách phát triển kinh tế.
American Institute of Certified Pulic Accountants (Viện những nhà kế
toán công cộng Mỹ (2007)
2
Lisa Rausch (2006)
3
… đã chỉ ra vai trò HTX


4
Liên minh HTX Quốc tế (ICA), năm 2008 đã có 300 HTX lớn nhất
toàn cầu, chủ yếu tập trung ở các nước phát triển như Nhật, Mỹ, Đức, Hà Lan,
Pháp; doanh thu đạt trên 1,1 ngàn tỷ USD, bằng 1/10 doanh thu của thế giới;
trong đó HTX nông nghiệp và chế biến thực phẩm chiếm 30%. Hiện nay toàn
thế giới có khoảng 800 triệu người là thành viên của các HTX và tạo ra 100
triệu việc làm, cao hơn 20% số việc làm của các tập đoàn đa quốc gia trên thế
giới tạo ra
5
.
1.7.2. Các công trình nghiên cứu về phát triển HTX ở trong nước:
Đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả HTX nông nghiệp là một
trong những vấn đề được Đảng và Nhà nước quan tâm. Đây là chủ đề được
nhiều nhà khoa học và cơ quan nghiên cứu, như
- Đề tài KHXH 03-03 "Lý luận, chính sách và giải pháp đổi mới, phát
triển kinh tế hợp tác"; đề tài khoa học cấp Nhà nước KHXH 03 "Xây dựng
quan hệ sản xuất theo định hướng xã hội chủ nghĩa và thực hiện tiến bộ, công
bằng xã hội". Đề tài đã trình bày quan điểm, nguyên tắc của Chủ nghĩa Mác –
Lênin về HTX, cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn của kinh tế HTX, vai trò
HTX trong nền kinh tế nhiều thành phần. Các mô hình tổ chức HTX có thể
tồn tại dưới dạng hỗn hợp, thuần dịch vụ, sản xuất tập trung, dự báo về xu thế
phát triển của kinh tế hợp tác và HTX trong các lĩnh vực của nền kinh tế, các
vùng và mối quan hệ của kinh tế hợp tác với các thành phần kinh tế khác. Tuy
nhiên, đề tài mới chỉ đưa ra được những định hướng phát triển chung nhất
mang tính phương pháp luận, cần được tiếp tục cụ thể hoá trong điều kiện,
môi trường cụ thể.
- Năm 2005, GS.TS Hồ Văn Vĩnh và TS Nguyễn Quốc Thái thực hiện
công trình “Mô hình phát triển HTX nông nghiệp ở Việt Nam”. Công trình đã
5

6
pháp phát triển các mô hình kinh tế hợp tác, HTX trong nông nghiệp, nông
thôn Việt Nam hiện nay.
- Luận văn Thạc sĩ kinh tế của Trần Minh Tâm, năm 2000, về “Phát
triển kinh tế hợp tác ở ngoại thành thành phố Hồ Chí Minh - Thực trạng và
giải pháp”. Tác giả nghiên cứu lý luận và thực tiễn hoạt động của kinh tế
HTX ở Thành phố Hồ Chí Minh và đề xuất các giải pháp phát triển.
- Luận văn thạc sĩ kinh tế của Lê Thuỳ Hương, năm 2003, về “Kinh tế
tập thể trên địa bàn Tỉnh Hải Dương, thực trạng và giải pháp”. Tác giả trình
bày vai trò, tính tất yếu khách quan của việc phát triển kinh tế tập thể; đánh giá
thực trạng và giải pháp phát triển kinh tế tập thể trên địa bàn tỉnh Hải Dương.
- PGS.TS. Vũ Văn Phúc: “Về chế độ kinh tế HTX ở nước ta”; Tạp chí
Lý luận chính trị, số 1/2002.
- Nguyễn Văn Tuất: “ HTX nông nghiệp các Tỉnh đồng bằng sông Cửu
Long- Nhìn từ thực tiễn”; Tạp chí Khoa học về chính trị, 2002, số 3.
- Nguyễn Từ (2008), Tác động của Hội nhập kinh tế quốc tế đối với sự
phát triển nông nghiệp Việt Nam, Nxb CTQG, Hà Nội.
- Đặng Kim Sơn (2008) Nông nghiệp, nông dân, nông thôn Việt Nam
hôm nay và mai sau, Nxb CTQG, Hà Nội.
- Đặng Kim Sơn (2008), Kinh nghiệm quốc tế về nông nghiệp, nông
dân, nông thôn trong quá trình công nghiệp hoá, Nxb, CTQG Hà Nội.
- Đặng Kim Sơn (2009), Những thách thức và cơ hội đối với nông
nghiệp, nông thôn, nông dân khi Việt Nam gia nhập WTO và đẩy mạnh hội
nhập quốc tế, Nxb, CTQG, Hà Nội.
- Lê Hữu Từ (2009), Xây dựng nông thôn mới ở Việt Nam – Những vấn
đề đặt ra và giải pháp, Nxb, CTQG, Hà Nội.

7
- V[ Tòng Xuân (2009), Phát triển kinh tế thị trường ở nông thôn Việt
Nam – Những vấn đề đặt ra và những giải pháp thúc đẩy, Nxb, CTQG, Hà Nội.

sâu vào các giải pháp hỗ trợ trực tiếp của Nhà nước đối với HTX nông nghiệp.
1.7.4. Các vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu
Tuy không ít công trình nghiên cứu về HTX nói chung và HTX nông
nghiệp nói riêng trên phạm vi cả nước và trên địa bàn tỉnh Đồng Nai nhưng cũng
còn nhiều vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu, nổi cộm là những vấn đề dưới đây :
- Bản chất và vai trò của HTX nông nghiệp trong phát triển kinh tế xã
hội, nhất là vai trò của HTX trong phát triển kinh tế hộ.
- Thống nhất tiêu chí đánh giá sự phát triển HTX nông nghiệp trong các
phạm vi khác nhau.
- Nguyên nhân cơ bản dẫn đến phát triển HTX nông nghiệp trong phạm
vi cả nước chưa như mong muốn, chưa tương xứng với sự quan tâm của Đảng
và Nhà nước.
Đề tài nghiên cứu “Phát triển HTX nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Đồng
Nai” của tôi góp phần làm r[ những vấn đề nêu trên.

9
CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LU&N VÀ KINH NGHIỆM
PH$T TRIỂN HỢP T$C XÃ NÔNG NGHIỆP
TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH
1.1. Khái niệm và phân loại hợp tác xã
1.1.1. Khái niệm HTX
- Theo ICA (Liên minh HTX quốc tế): “HTX là một tổ chức chính trị
tự trị của những người tự nguyện liên hiệp lại với nhau để đáp ứng các nhu
cầu và nguyện vọng chung của họ về kinh tế, xã hội và văn hoá thông qua một
xí nghiệp cùng sở hữu và quản lý dân chủ”. Đến năm 1995, khái niệm này đã
được hoàn thiện thông qua tuyên bố: HTX dựa trên ý nghĩa tự cứu giúp mình,
tự chịu trách nhiệm, bình đẳng, công bằng và đoàn kết.
- Theo ILO (Tổ chức Lao động quốc tế): HTX là sự liên kết của những
người đang gặp khó khăn giống nhau về kinh tế, tự nguyện liên kết nhau lại
trên cơ sở bình đẳng về quyền lợi, nghĩa vụ, sử dụng tài sản mà họ chuyển

quyền lợi của tất cả xã viên, không vì lợi ích của cá nhân.
1.1.2. Phân loại HTX
* Phân loại HTX ở nước ngoài
- Phân theo lĩnh vực hoạt động gồm: HTX sản xuất: HTX dịch vụ (nhà
ở, bảo hiểm, mua bán, cung tiêu, tín dụng, ngân hàng) và HTX tổng hợp cả
sản xuất và dịch vụ.

11
- Phân theo quy mô tổ chức và tính chất thành viên: HTX cấp I (do các
hộ gia đình và cá nhân thành lập); HTX cấp II (xã viên là các HTX cấp I);
HTX cấp III (xã viên là các HTX cấp II)
- Phân theo trách nhiệm pháp lý: HTX trách nhiệm hữu hạn và HTX
trách nhiệm vô hạn.
- Phân theo hình thức pháp lý: Loại hình hoạt động chịu sự điều chỉnh
của Luật HTX (hoạt động có đăng ký kinh doanh) và loại hình hoạt động
HTX không có đăng ký kinh doanh (hoạt động theo các luật dân sự).
* Phân loại HTX ở Việt Nam
- Phân theo lĩnh vực, ngành nghề hoạt động
+ HTX công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, xây dựng: Gồm các HTX
hoạt động sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và xây dựng như: Chế
biến nông, lâm sản, may mặc, dệt, cơ khí, gò, hàn, sản xuất vật liệu, xây dựng
công trình,
+ HTX nông, lâm, thuỷ sản: Gồm loại hình HTX hoạt động trồng trọt, nuôi
trồng, đánh bắt thuỷ sản như: HTX rau sạch, HTX cây xoài, HTX cây bưởi,
+ HTX thương mại - dịch vụ: Đây là loại hình HTX hoạt động trong
lĩnh vực kinh doanh thương mại, dịch vụ như: vận tải hành khách, vận
chuyển, bốc xếp hàng hoá, chợ, vệ sinh môi trường, cung cấp hàng hoá
nông sản,
+ Quỹ tín dụng nhân dân: Là các loại hình HTX hoạt động trong lĩnh
vực kinh doanh tiền tệ.

quy định của pháp luật để phát huy sức mạnh của tập thể và của từng xã viên
nhằm giúp nhau thực hiện có hiệu quả các hoạt động dịch vụ hỗ trợ cho kinh

13
tế hộ gia đình của xã viên và kinh doanh trong lĩnh vực sản xuất, chế biến,
tiêu thụ sản phẩm nông, lâm nghiệp, nuôi trồng thuỷ sản và kinh doanh các
ngành nghề khác ở nông thôn, phục vụ cho sản xuất nông nghiệp”.
1.2.2 Đặc trưng của HTX nông nghiệp:
HTX nông nghiệp mang đầy đủ những đặc trưng chung của các loại
hình HTX, như:
Đặc trưng của HTX được tổng kết qua bảng 1.1 dưới đây:
Bảng 1.1. Đặc trưng của các loại hình HTX nông nghiệp
HTX mà xã viên vừa là CSH vừa
là người sử dụng hàng hoá, dịch
vụ của HTX
HTX mà xã viên vừa là CSH vừa
là người lao động trong HTX
Tính chất
- Là tổ chức kinh tế
- Hoạt động phải có hiệu quả
- Tham gia của nhiều cá nhân người
là chính: Tổ chức kinh tế đối nhân
- Tự nguyện
-Lợi ích thuộc về xã viên
- Là tổ chức kinh tế
- Hoạt động phải hiệu quả
- Tham gia của nhiều cá nhân người
là chính: Tổ chức kinh tế đối nhân
- Tự nguyện
- Lợi ích đều thuộc về xã viên