SEMINAR QUY TRÌNH TRỒNG NẤM LINH CHI
Môn : Nấm và Vi nấm
1.Giới thiệu chung về giới Nấm :
Theo quan niệm cũ, nấm là thực vật, nhưng là thực vật không có diệp lục
( Chlorophyl). Tuy nhiên, những nghiên cứu sau này về sinh lý và dinh dưỡng cho
thấy nấm khác biệt với thực vật.
- Nấm không có diệp lục, không có khả năng quang hợp, nghĩa là không
thể tự tổng hợp các chất hữu cơ cho cơ thể từ nước và CO2, sống dị dưỡng nhờ
chất hữu cơ có sãn trong môi trường.
- Vách tế bào chủ yếu là chitin và glucan.
- Cơ thể nấm là đơn bào, đa bào, tế bào thuộc sinh vật có nhân thực.
- Đường dự trữ trong tế bào là glycogen, thay vì tinh bột.
- Có nhiều đặc điểm của thực vật như thành tế bào có xenlulose, kitin, có
nhiều không bào chứa dịch tế bào; không có khả năng di động.
Tuy nhiên, nấm cũng không phải là thực vật, bởi :
- Nấm sinh sản bằng nhiếu hình thức, chủ yếu bằng bào tử ( vô tính hoặc
hữu tính ).
- Sự dinh dưỡng của nấm lại liên quan đến hệ sợi nấm. Chất dinh dưỡng
được hấp thụ qua màng tế bào của hệ sợi nấm tương tự như rễ của thực vật.
Vì vậy, nấm đã được tách ra khỏi giới thực vật và thành lập một giới riêng,
gọi là giới nấm ( hiện nay đã mô tả được hơn 65.000 loài).
Có nên thêm sự phân loại của nấm, giá trị dinh dưỡng, giá trị dược liệu
hay như ri là đủ rùi mọi người???
2.Tổng quan về nấm linh chi :
Linh chi là vị thuốc quý đã được loài người nghiên cứu sử dụng từ lâu đời. Trong
sách “Thần nông bản thảo” – một dược thư cổ của Trung Quốc cách đây hơn 2.000
năm cũng ghi lại khá nhiều tác dụng chữa bệnh của linh chi. Linh chi còn có nhiều
tên khác như thuốc Thần tiên, nấm Trường thọ, cỏ Trường sinh v.v… Xưa kia linh
chi chỉ được khai thác trong thiên nhiên nên nó là loại thuốc quý, hiếm và rất đắt
tiền. Giá một lạng linh chi còn đắt hơn một lạng vàng ròng nên chỉ dành để tiến vua,
chúa hoặc bán cho những người giàu có.

 Kiện não (làm sáng suốt, minh mẫn)
 Bảo can (bảo vệ gan)
 Cường tâm (thêm sức cho tim)
 Kiện vị (củng cố dạ dày và hệ tiêu hoá)
 Cường phế (thêm sức cho phổi, hệ hô hấp)
 Giải độc (giải toả trạng thái nhiễm độc)
 Giải cảm (giải toả trạng thái dị cảm)
 Trường sinh (sống lâu tăng tuổi thọ).
Qua phân tích các hoạt chất về mặt dược tính, dược lý và sử dụng nấm Linh Chi,
người ta thấy Linh Chi có tác dụng rất tốt với các bệnh:
 Đối với bệnh về hệ tim mạch:
Nấm Linh Chi có tác dụng điều hoà, ổn định huyết áp. Khi dùng cho người huyết áp
cao, nấm Linh Chi không làm tăng mà làm giảm bớt, dùng nhiều thì huyết áp ổn
định. Đối với những người suy nhược cơ thể, huyết áp thấp thì nấm Linh Chi có tác
dụng nâng huyết áp lên gần mức dễ chịu nhờ cải thiện, chuyển hoá dinh dưỡng. Đối
với bệnh nhiễm mỡ, xơ mạch, dùng nấm Linh Chi có tác dụng giảm cholesterol toàn
phần, làm tăng nhóm lipoprotein tỷ trọng cao trong máu, làm giảm hệ số sinh bệnh.
Nấm Linh Chi làm giảm xu thế kết bờ của tiểu cầu, giảm nồng độ mỡ trong máu,
giảm co tắc mạch, giải toả cơn đau thắt tim.
 Đối với các bệnh về hô hấp:
Nấm Linh Chi đem lại kết quả tốt, nhất là với những ca điều trị viêm phế quản dị
ứng, hen phế quản tới 80% có tác dụng giảm và làm nhẹ bệnh theo hướng khỏi hẳn.
 Đối với hệ tuần hoàn:
Ổn định huyết áp, lọc sạch máu tăng cường tuần hoàn máu, giảm mệt mỏi, hỗ trợ
thần kinh, chống đau đầu và tứ chi, điều hoà kinh nguyệt, làm da dẻ hồng hào chống
các bênh ngoài da như dị ứng, trứng cá
Ngoài ra nấm Linh Chi còn có tác dụng tốt tới các bệnh gan mãn tính mới
phát, nâng cao chức năng gan, ổn định đường huyết ở những người bị bệnh đái
tháo đường. Các tác giả ở Đài Loan dùng Linh Chi trồng trên gỗ long não điều trị
ung thư cho kết quả rất tốt – khối u tiêu biến hoàn toàn. Trên cơ sở nguyên lý hiệu

bo, ) hoặc dạng que
(như thân cây sắn, ). cấy chuyền giống cấp I đã lựa chọn sang môi trường cấp II,
hệ sợi sinh trưởng và mọc lan trên các hạt, que dến khi ăn kín đáy chai, hình
thành các chai giống cấp II. Tiến hành lựa chọn các chai giống đạt tiêu chuẩn để
sử dụng nhân giống cấp III hay đưa vào bảo quản để tạo nguồn giống, sử dụng
dần.
Môi trường cấp III có thành phần hoàn toàn giống như môi trường cấp II, nhưng
được đóng vào các túi nilon. cấy chuyền giống cấp II đã được lựa chọn sang môi
trường cấp III, hệ sợi sinh trưởng và mọc lan trên các hạt, que đến khi ăn kín đáy
túi, hình thành các túi giống cấp III. Tiến hành lựa chọn các chai giống đạt tiêu
chuẩn để sử dụng nuôi trồng nấm. Mục đích của việc nhân giống cấp III là làm
tăng số lượng giống nấm.
Phân lập giống : ( chuẩn bị giống gốc )
1.1. Chuẩn bị giống gốc
Khởi đầu của quá trình nhân giống hay làm meo giống là phải có giống gốc.
Giống gốc hay giống ban đầu có thế thực hiện bằng nhiều cách.
-Thu nhận và gây nẩy mầm bào tử nấm
-Tách sợi nấm từ các cơ chất có nấm mọc
-Phân lập từ quả thể nấm
Môi trường dinh dưỡng để nuôi sợi tơ nấm thường sử dụng là môi trường thạch
tổng hợp. Sau khi nuôi cấy ở môi trường dinh dưỡng, từ tơ nấm sẽ ăn lan trên
mặt thạch thành lớp sợi trắng. Những sợi nấm này lan dần ra từ bào tử hoặc từ
mô thịt nấm cho đến khi phủ kín các bề mặt thạch.
Giống được dùng làm giống gốc phải đạt các yêu cầu sau:
-Là giống thuần, không lẫn tạp.
-Tơ mọc khỏe chia nhánh đều.
-Tơ nấm bò sát mặt thạch hoặc ăn vòng thành ống nghiệm, ít tơ khí sinh, tơ rối
bông.
Giống gốc là khâu quyết định trong sản xuất và nuôi trồng nấm vì nó được nhân
ra với số lượng lớn và chỉ biết kết quả sau một vài tháng, nghĩa là sau khi thu

2.2.2. Pha chế môi trường cấp I
Tạo môi trường dinh dưỡng nhân giống nấm cấp I từ hỗn hợp các thành phần
theo công thức hỗn hợp trên
Sau khi tạo hỗn hợp môi trường xong, phần môi trường vào các ống nghiệm và
đậy bằng nút bông không thấm nước
*Thao tác thực hiện:
Bước 1: Kiểm tra lại các dụng cụ, nguyên liệu cần thiết
Bước 2: Chiết chất dinh dưỡng từ khoai tây
- Khoai tây gọt vỏ, rửa sạch, cắt thành khối có kích thước 1 -2cm
2
- Cân chính xác 200g khoai tây đã cắt thành hình khối cho vào nồi nấu môi
trường
- Đố 600ml nước cất vào nồi và đun sôi trên bếp ga (hoặc bếp từ)
Đun cho đến khi khoai tây hơi mềm: dùng dũa bẻ đôi khối khoai tây, đến khi khối
khoai tây gãy đôi là được
- Lọc qua rổ thu dịch lọc
Bước 3: Chuẩn bị dung dịch nước đường
Đặt cân về vị trí cân bằng, đầy dủ ánh sáng
Điều chỉnh cân về vị trí cân bằng
Cân chính xác 20g đường glucose cho vào cốc thủy tinh
Đong 100ml nước cất cho vào cốc đã có đường
- Khay tan đường Bước 5: Nấu môi trường
- Cân 20g agar cho vào dung dịch khoai tây
- Khay cho agar hòa tan
- Thêm nước cất cho đến khi thể tích đúng1 OOOml
- Đun sôi môi trường 3-5 phút (lưuý: khi nấu agar phải khuấy đều, để agar
không bị lắng dưới đáy, dễ bị khét)
- Thêm dung dịch nước đường vào, ta thu được môi trường cấp I
- Bắt xuống, để nguội
Bước 6: Phân phối môi trường vào ống nghiệm hoăc chai thủy tinh

lại
-Bước 5: Đê nguội môi trường trong khoảng thời gian 1-2 giờ
-Bước 6: Kiếm tra vô trùng môi trường trước khi sử dungj trong nhân giống:các
ống, chai môi trường sau khi đông rắn ta tiến hành chyến vào tủ ấm ở nhiệt độ
35- 37°c ít nhất sau 7 ngày, kiểm tra nếu môi trường không thấy có mặt các vi
sinh vật mọc trong môi trường, màu môi trường không thay đối thì môi trường
đạt yêu cầu. Các ống nghiệm, chai môi trường được đặt vào tủ lạnh, nhiệt độ 2-
10°C để dùng dần.
1.3. Cấy chyền giống nấm cấp I
Cấy chuyền giống nấm cấp I là quá trình chuyển giống nấm từ các ống giống gốc
sang các ống nghiệm, chai thủy tinh chứa môi trường cấp I đã được vô trùng và
thao tác cấy chuyền được thực hiện trong điều kiện vô trùng.
1.3.1. Kiếm tra phòng cấy, tủ cấy và dụng cụ cấy giống
Trước khi tiến hành thao tác cấy chuyền giống yêu cầu: phòng cấy phải được khử
trùng nhằm hạn chế sự xâm nhập nguồn tạp nhiễm vào giống nấm trong quá
trình cấy chuyền.
-Phòng cấy', phải luôn sạch sẽ, vì vậy cần phải:
• Quét dọn lau sạch sàn, xung quanh tường bằng nước sạch trước và sau
mỗi lần cấy giống
• Bậc quạt thông gió
-Tủ cấy:
• Dùng bông thấm cồn lau sạch tủ bên trong, ngoài tủ
• Phủ màn tối kín tủ
• Bật đèn tủ’ ngoại, quạt trong thờigian 15-30 phút
• Lấy màn che khỏi tủ
Tắt đèn tử ngoại sau thời gian 15-30 phút để đẩy hết khí ozon ra khỏi tủ
Bật đèn sáng
Tiến hành cấy giong:
Dụng cụ cấy: các dụng cụ sử dụng trong phòng cấy giống (bình tam giác, que
cấy,panh cấy, kéo ) được bao gói và hấp khử trùng ở nhiệt độ 160-

-Bước 12: Dùng giấy báo bọc đầu nút bông củaống giốnglại.
-Bước 13: Ghi tên loại giống, ngàygiờ cấy.
-Bước 14: xếp các ống giống cấp I trên các giá và chuyển toàn bộ vào phòng nuôi
sợi để trên các giàn kệ nuôi sợi giống.
-Bước 15: Vệ sinh tủ cấy và phòngcấy sau khicấygiống xong
1.4. Nuôi sọi giống nấm cấp I
Kiếm tra điều kiện phòng nuôi
- Phòng sạch sẽ không có bụi bẩn, rác thải, không bị ẩm mốc
- Phòng càng ít ánh sáng càng tốt,khô thoáng, có đầy đủ hệ thống điện
- Có hệ thống điều chỉnh nhiệt độ khi cần, thường nhiệt độ thích hợp cho việc
nuôi sợi ở nấm Linh Chi là 26°c +_2 và thời gian ăn kín ống nghiệm là 10+_1
Chọn nhiễm và phân lập giống nấm cấp I
Tốc độ sinh trưởng và phát triển hệ sợi nấm cấp I của nấm Linh Chi sẽ phụ thuộc
vào trạng thái sinh lý, chất lượng, độ tuổi giống đem nhân giống cũng như thành
phần môi trường và điều kiện nuôi sợi. Sau thời gian nhất định có những ống giống
sợi nấm phát triển mạnh, ăn kín toàn bộ bề mắt thạch, sợi nấm ăn khỏe và có một
màu đồng nhất, với những ống như vậy ta sử dụng trực tiếp hoặc chuyển sang bảo
quản. Tuy nhiên cũng có những ống giống không đạt yêu cầu:
- Bị nhiễm vi sinh vật khác
- Sợi nấm bị thoái hóa hay lão hóa
- Sợi sinh trưởng kém Giống cấp I thường nhiễm các loại:
- Nhiễm khuẩn: Trên môi trường thạch có những vết trắng đụcnhư sữa
- Nhiễm mốc: Trên môi trường xuất hiện những chấm nhỏ nhiều màu,
sợigiống nấm không phát triển được.
Nguyên nhân giống nấm bị nhiễm:
+ Hấp khử trùng môi trường không tốt: Môi trường đã khử trùng, để ở nhiệt độ
bình thường trong khoảng 3-4 ngày có hiện tượng nhiễm khuấn là do nồi hấp bị
hỏng hoặc chế độ khử trùng không đảm bảo.
+ Ống gốc bị nhiễm: Tất cả các ống cấp I được cấy từ ống giống này đều bịnhiễm
+ Do thao tác cấy: Trong khi cấy các ống nghiệm để gần ngọn lửa đèn cồn sẽ làm

Sau ngày thứ 10, tiền hành loại bỏ những chai giống bị lẫn sợi, tốc độ phát triến
của sợi quá nhanh hoặc quá chậm.
- Sau thời gian nhất định có những chai giống sợi phát triển mạnh, ăn kín
toàn bộ khối môi trường trong chai giống, sợi nấm ăn khỏe và có một màu
đồng nhất, với những chai giống như vậy ta sử dụng trực hoặc chuyển sang
bảo quản. Còn đối với những chai giống bị nhiễm không đảm bảo yêu cầu thì
đưa đi xử lý.
- Nhân giống cấp 3 :
- Giống nấm cấp III chỉ được nhân chuyển khi giống đã đủ tuổi, hệ sợi phân bố
đồng đều, không có hiện tượng bị nhiễm trong chai giống, trên bề mặt và nút
bông.
- Cách tính tuổi giống nấm cấp II tùy thuộc vào từng loại nấm, một giống nấm
cấp II đạt yêu cầu đế sử dụng cấy chuyền khi thời gian sợi nấm ăn kín đáy
chai giống trong điều kiện bình thường của nấm và để thêm 2 ngày nữa thì
giống đến tuổi cấy chuyền. Nấm linh chi: trung bình từ 13-15 ngày tuổi hệ
sợi ăn kín đáy chai, ta để thêm 2 ngày nữa thì giống đến tuổi nhân chuyền.
- Các chai giống cấp II được bảo quản trong điều kiện lạnh, trước khi sử dụng phải
được đưa về điều kiện bình thường ít nhất 1-2 ngày.
Trong thời gian nuôi sợi cấp III, phải thường xuyên theo dõi nhiệt độ nuôi và
loại bỏ nhưngc chai, túi giống bị nhiễm và không đạt chất lượng:
-Sau khi cấy giống từ 2-3 ngày, ta tiến hành chọn, kiểm tra hạt giống nấm cấp II
và theo dõi tốc độ lan sợi của hạt giống vào trong khối môi trường cấp III trong
túi hoặc chai giống. Neu thấy các hạt giống cấp II bị chuyển màu và sợi không ăn
ra khối môi trường cấp III, thì cần phải xem lại điều kiện phòng nuôi, kiếm tra
giống cấp II và môi trường nhân giống.
-Từ ngày thứ 4-6, kiểm tra môi trường cấp III, nếu có biểu hiện hạt thóc chảy
nước đục hoặc chảy nhựa là có dấu hiệu bị nhiễm vi sinh vật.
-Từ ngày thứ 6-10, tiến hành chọn nhiễm mốc trên bề mặt và xung quanh chai
hoặc túi giống biểu hiện: xuất hiện các chấm đen, xanh, vàng, hoa cau hặc sợi bị
rối.

không được đậy; không bổ sung thêm nước.
- Ủ chính thức:
- Dạng 1: Từ ủ bảo quản. Tạo ẩm bằng nước sạch.
Dạng 2: Không ủ bảo quản, dùng nước vôi với pH = 12 (3,5 kg vôi/m3).
- Thời gian ủ: Mùn cưa cây cao su từ 1 – 7 ngày.
Mùn cưa cây keo từ 7 – 15 ngày.
(Không nên ủ nguyên liệu quá lâu, vì sẽ bị mùn hóa).
- Độ ẩm: từ 60 – 62%.
- pH chủ yếu của đống ủ là từ 7,5 – 8.
6. Công đoạn phối trộn phụ gia và đóng túi giá thể :
Chuẩn bị:
- Mùn cưa của các loại gỗ trên.
- Túi nylon chịu nhiệt, kích thước: 25x35cm.(PP, PE)
- Bông nút, nút cổ,
- Các phụ gia: bột nhẹ: 1%, cám gạo, bột bắp, nước sạch, cám gạo, đường
saccharose
Phối trộn phụ gia theo công thức sau:
- Mùn cưa đã tạo ẩm : 100kg ; Bột ngô : 5%; Cám gạo : 5%; Bột nhẹ : 1%;
Đường saccharose : 0,5%.
Sau khi bổ sung phụ gia cần đảo trộn thật đều và điều chỉnh độ ẩm đạt 60-
65%, tiến hành đóng túi giá thể. Cho mùn cưa đã phối trộn phụ gia trên vào các túi
có kích thước như trên sao cho trọng lượng túi giá thể đạt từ 1,2-1,4kg; sau đó tiến
hành là cổ nút, nút bông và đem đi hấp thanh trùng.
7.Công đoạn hấp thanh trùng :
Các túi giá thể có thể hấp theo 2 phương pháp :
- Phương pháp 1: Hấp cách thủy bằng thùng phuy hoặc lò hấp ở nhiệt độ
100
0
C, thời gian kéo dài từ 10 -12h. Sau đó để nguội cho nhiệt độ hạ xuống khoảng
70 – 80

 Trong quá trình cấy, chai giống phải để nằm ngang.
 Sau khi cấy giống phải đậy nút bông lại ngay, chuyển túi vào khu vực nuôi ủ tơ.
 Phải thường xuyên vệ sinh sạch sẽ phòng cấy giống.
9.Công đoạn nuôi sợi ( ươm túi )
- Bịch nấm sau khi cấy chuyển ngay vào phòng ươm sợi. Nhà ươm sợi nấm Linh chi
phải sạch, khô, thông thoáng tốt, độ ẩm từ 75-80%, ánh sáng yếu, nhiệt độ khống
chế từ 20 – 30
0
C.
- Cách ươm: Các túi giá thể sau khi được cấy giống, được chuyển nhẹ nhàng vào
nhà ươm và đặt trên các giàn giá miệng túi lên phía trên hoặc treo bịch sao cho miệng
túi quay ngang. Khoảng cách giữa các túi từ 2-3cm. Giữa các giàn luống có lối đi để
thuận tiện cho việc chăm sóc, kiểm tra nhiễm trong suốt quá trình nuôi sợi.
- Trong quá trình ươm hạn chế tối đa việc vận chuyển va đập và không được tưới
nước vào bịch.
- Khi bịch ươm từ 1 – 2 ngày bắt đầu chọn nhiễm.
Trong thời gian ươm không được tưới nước, hạn chế tối đa việc vận chuyển. Nếu
vận chuyển nhiều trong quá trình này sẽ ảnh hưởng đến khả năng sinh trưởng của
hệ sợi, làm sợi nấm mọc yếu.
Trong quá trình sợi nấm phát triển, nếu thấy có túi bị nhiễm cần loại bỏ ngay khỏi
khi vực ươm trồng, đồng thời tìm nguyên nhân để khắc phục:
+ Túi bị nhiễm bề mặt: phần lớn do thao tác cấy và phòng giống ô nhiễm.
+ Túi bị nhiễm từng phần hay toàn bộ có thể do thanh trùng chưa đạt yêu cầu.
Khoảng 20-25 ngày, sợi nấm mọc được 1/3-1/2 bịch nấm, có sự hình thành quả
thể ở miệng nút bông, cần tiến hành nới nút bông ở cổ nút, chỉ để lại 1/5 lượng nút
bông ban đầu cho nấm mọc qua cổ nút không bị kẹt.
- Sau khi sợi nấm ăn khoảng 2/3 bịch thì bắt đầu thay nút bông và tiếp tục
để trong khu vực ươm cho đến khi sợi nấm ăn kín hết bịch và bắt đầu ra quả thể thì
ta chuyển nấm đến khu vực nuôi trồng ngoài vườn.
10. Công đoạn chăm sóc :

các bịch bên cạnh.
 Phương pháp phủ đất
• Chuẩn bị đất phủ: Đất được phủ như đất phủ nấm mỡ
Đất phủ có kết cấu viên, giàu chất hữu cơ ( thường lấy ở tầng canh tác lúa,
rau màu), có độ pH = 7; kích thước từ 0,3-1,5cm. cách làm : dùng cuốc xẻng
đập nhỏ, lấy sảo có nan thưa lắc nhẹ, loại bỏ các hạt đất ở dạng tấm, bụi;
phần còn lại to bằng hạt ngô khoảng 0,3-0,5cm
• Cách phủ đất: khi sợi nấm đã ăn kín khoảng ¾ túi, nút bông được gỡ bỏ,
bung miệng túi giống, cuối cùng phủ lên trên bề mặt một lớp đất có chiều
dày 2-3cm.
• Chăm sóc sau khi phủ đất và tưới nước:
- Cần phải tưới (tưới phun sương) rất cẩn thận không để đất quá khô cũng
như quá ướt.
- Từ lúc phủ đất đến 10 ngày sau trong nhà cần duy trì độ ẩm không khí
đạt 80-90% bằng cách tưới nước thường xuyên trên nền nhà.
- Khi quả thể bắt đầu nhô lên trên mặt lớp đất phủ cần duy trì độ ẩm liên
tục như trên cho đến thời điểm thu hái được.
- Độ tuổi thu hoạch nấm kéo dài khoảng 65-70 ngày
- Thường độ ẩm của đất trồng nấm tương tự độ ẩm của đất trồng rau là
tưới 1-3 lần trong ngày.
11.Công đoạn thu hái :
• Ngưng tưới: Nấm trưởng thành khi viền trắng đã hết, bề mặt trên xuất hiện
lớp bào tử, cần phải ngưng tưới nước từ 5-7 ngày để rút bớt nước trong
nấm, giúp các bào tử bám chặt lên bề mặt nấm, dễ thu hoạch. Độ ẩm của
nấm khô dưới 13%, với tỷ lệ 3kg tươi cho 1 kg khô.
- Thu hái: Quả thể nấm sau khi thu hái được vệ sinh sạch sẽ,nấm được phơi
khô hoặc sấy ở nhiệt độ 40
0
C - 45
0