Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM
NGUYỄN VIẾT HUY
QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC
CỦA GIÁO VIÊN TIỂU HỌC THEO HƢỚNG
ĐIỀU CHỈNH NỘI DUNG DẠY HỌC CÁC MÔN HỌC
Chuyên ngành: QUẢN LÝ GIÁO DỤC
Mã số: 60.14.05
LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS.TSKH NGUYỄN KẾ HÀO THÁI NGUYÊN - 2012


Nguyễn Viết Huy

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

ii
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU
1
1. Lý do chọn đề tài
1
2. Mục đích nghiên cứu
3
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
3
4. Giả thuyết khoa học
4
5. Nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu
4
6. Phương pháp nghiên cứu
4
7. Điểm mới của đề tài
5
8. Cấu trúc luận văn
5
Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về quản lý dạy học
6
1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
6
1.2. Một số khái niệm cơ bản

22
2.1.1. Những đặc điểm về kinh tế - xã hội
22

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

iii
2.1.2. Khái quát tình hình giáo dục trên địa bàn huyện
23
2.2. Thực trạng về giáo dục TH huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh
24
2.2.1. Thực trạng về số lượng, chất lượng học sinh
24
2.2.2. Thực trạng về đội ngũ giáo viên tiểu học
31
2.2.3. Thực trạng về đội ngũ CBQL trường tiểu học
31
2.2.4. Thực trạng về xây dựng trường chuẩn quốc gia và các điều
kiện, phương tiện dạy học
32
2.3. Thực trạng về các biện pháp QLHĐDH ở các trường TH huyện
Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh
34
2.2.1. Thực trạng về HĐDH của đội ngũ GV các trường tiểu học
Thuận Thành
34
2.2.2. Thực trạng về công tác QL HĐDH ở các trường tiểu học
36
2.2.3. Nguyên nhân ảnh hưởng đến chất lượng QL HĐDH ở
trường tiểu học


Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

iv
3.2.4. Bổ sung các điều kiện và sử dụng hợp lý CSVC, thiết bị dạy học
64
3.2.5. Đổi mới công tác thanh tra, kiểm tra và đánh giá kết quả dạy học
68
3.3. Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp
đề xuất
73
3.3.1. Phương pháp khảo nghiệm
73
3.3.2. Kết quả khảo nghiệm
74
Kết luận chương 3
75
Kết luận và kiến nghị
76
1. Kết luận
76
2. Kiến nghị
77
* DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

* PHỤ LỤC


CSVC, TBDH Cơ sở vật chất, thiết bị dạy học
GD Giáo dục
GD&ĐT Giáo dục và Đào tạo
GV Giáo viên
HS Học sinh
TH Tiểu học
PGD&ĐT Phòng Giáo dục và Đào tạo
BGD&ĐT Bộ Giáo dục và Đào tạo
PCGD Phổ cập giáo dục
QL Quản lý
QLGD Quản lý giáo dục
QLDH Quản lý dạy học
QTDH Quá trình dạy học
HDĐH Hoạt động dạy học
HĐGD Hoạt động giáo dục
HĐND Hội đồng nhân dân
KT-XH Kinh tế-xã hội
NXB Nhà xuất bản
UBND Ủy ban nhân dân
XHCN Xã hội Chủ nghĩa
CNTT Công nghệ thông tin
CNH-HĐH Công nghiệp hoá-Hiện đại hoá Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

vi
DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 2.1. Số lớp và số HSTH huyện Thuận Thành
23

35
Bảng 2.14. Những khó khăn trong QL HĐDH đối với CBQL trường
tiểu học
36
Bảng 2.15. Kết quả thực hiện chức năng của tổ chuyên môn
38
Bảng 2.16. Những nguyên nhân làm ảnh hưởng đến chất lượng QL
HĐDH ở trường TH
39
Bảng 3.2. Tổng hợp kết quả thăm dò tính cần thiết và khả thi của các
biện pháp QL HĐDH ở các trường TH huyện Thuận Thành
74 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

vii
DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 1.1. Mối quan hệ giữa các thành tố của hoạt động dạy học
9
Hình 1.2: Hệ thống GD quốc dân Việt Nam
11
Hình 1.3: Bản chất của quá trình DH

16
Hình 3.1. Các hình thức bồi dưỡng giáo viên
56
trung sức lực, trí lực, tài lực nhằm tìm ra biện pháp nâng cao chất lượng dạy học-
giáo dục trang bị kiến thức khoa học cần thiết và năng lực sáng tạo cho học sinh. Vì
vậy hơn bao giờ hết người làm công tác quản lý giáo dục trong giai đoạn hiện nay,
một mặt phải thường xuyên nâng cao chất lượng, quản lý toàn diện, mặt khác phải
chú trọng đặc biệt đến công tác QL HĐDH theo hướng dẫn điều chỉnh nội dung dạy
học các môn học ở trường tiểu học, phải không ngừng học tập, đúc rút kinh nghiệm,

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

2
đổi mới cải tiến các biện pháp quản lý hoạt động dạy học, vận dụng một cách linh
hoạt, sáng tạo vào điều kiện cụ thể của đơn vị mình quản lý.
Việc đổi mới giáo dục phổ thông nói chung, giáo dục tiểu học nói riêng được
thực hiện theo tinh thần Nghị quyết số 40/2000/QH10, được Quốc hội khoá X kỳ
họp thứ 8 thông qua ngày 9/12/2000, trong đó có quy định “Việc đổi mới chương
trình GD phổ thông phải quán triệt mục tiêu, yêu cầu về nội dung, phương pháp
giáo dục của các bậc học, cấp học quy định trong Luật Giáo dục” [19-tr2], Bộ
trưởng BGD&ĐT đã ra Quyết định số 43/2001/QĐ-BGD&ĐT ngày 09/11/2001 về
việc ban hành Chương trình TH, bắt đầu thực hiện đại trà trên phạm vi toàn quốc từ
năm học 2002-2003. Chương trình TH mới nhằm đáp ứng yêu cầu DH theo hướng
phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của HS, phù hợp với đặc điểm
của từng lớp học, môn học. Bồi dưỡng PPDH, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến
thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho HS.
Tiểu học là cấp học nền móng của giáo dục phổ thông, cấp học đậm tính
nhân văn, dân chủ, tính phổ cập phát triển và hiện đại. Ở cấp học này những gì trẻ
em học được, có được cho cá nhân mình sẽ là vốn quý, là hành trang theo học suốt
đời. Một cấp học chưa nhiều kiến thức nhưng lại khó thành công vì nó đậm đặc
tính sư phạm. [17]
Những thay đổi quan trọng về nội dung và PPDH, phương thức tổ chức
nhằm đạt tới mục tiêu của chương trình, đây là vấn đề then chốt của GDTH, vì vậy

tiểu học huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh; đề tài nhằm đề xuất một số biện pháp
quản lý HĐDH góp phần nâng cao hiệu quả quá trình dạy học của giáo viên TH
theo hướng điều chỉnh nội dung dạy học các môn học. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

4
3. Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu
3.1. Khách thể nghiên cứu
Hoạt động dạy học của giáo viên và hoạt động quản lý của hiệu trưởng
trường tiểu học.
3.2. Đối tượng nghiên cứu
Biện pháp của hiệu trưởng về quản lý hoạt động dạy học của giáo viên tiểu
học theo hướng điều chỉnh nội dung dạy học các môn học.
4. Giả thuyết khoa học
Công tác QL HĐDH theo chương trình, SGK và theo hướng dẫn điều chỉnh
nội dung dạy học các môn học hiện nay ở các trường tiểu học huyện Thuận Thành,
tỉnh Bắc Ninh đã có nhiều chuyển biến và đạt được những kết quả nhất định, song
vẫn còn bộc lộ một số hạn chế, bất cập so với việc đảm bảo yêu cầu chuẩn KT-KN.
Nếu đề xuất được các biện pháp QL HĐDH ở các trường tiểu học phù hợp sẽ góp
phần nâng cao chất lượng, hiệu quả giáo dục của đơn vị mình.
.

5. Nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu
5.1. Nhiệm vụ nghiên cứu
5.1.1. Nghiên cứu cơ sở lý luận của đề tài
5.1.2. Nghiên cứu thực trạng về QL HĐDH của giáo viên theo hướng điều
chỉnh nội dung DH các môn học ở các trường TH huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh.
5.1.3. Đề xuất biện pháp QL HĐDH của giáo viên theo hướng điều chỉnh nội

QLHĐDH; bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ sư phạm cho giáo viên; đổi mới
PPDH và ứng dụng CNTT vào dạy học; tăng cường công tác kiểm tra.
8. Cấu trúc của luận văn
Ngoài phần Mở đầu và phần Kết luận, luận văn gồm có 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận về QLDH của giáo viên tiểu học theo hướng điều
chỉnh NDDH các môn học; Chương 2: Thực trạng dạy học và QLDH của GV theo
hướng điều chỉnh NDDH các môn học ở các trường TH huyện Thuận Thành, tỉnh
Bắc Ninh; Chương 3: Một số biện pháp QL dạy học của GV theo hướng điều chỉnh
NDDH các môn học ở các trường TH huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

6
Chƣơng 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ DẠY HỌC CỦA GIÁO VIÊN TIỂU HỌC
THEO HƢỚNG ĐIỀU CHỈNH NỘI DUNG DẠY HỌC CÁC MÔN HỌC
1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Giáo dục là mối quan tâm hàng đầu của mọi quốc gia trên thế giới từ xưa đến
nay. Ở phương Đông, từ thời cổ đại, Khổng Tử (551- 479 trước Công nguyên) cho rằng:
Mục đích DH là xây dựng một xã hội ổn định và hòa mục. Muốn thế, một người làm
quan cai trị dân, người quân tử phải có phẩm chất đẹp là Nhân và Lễ, phải luôn rèn luyện
mình [24, Tr29]. Với PPGD, ông coi trọng việc tự học, tự luyện, tu thân; phát huy mặt
tích cực sáng tạo, phát huy năng lực nội sinh; dạy sát đối tượng, cá biệt hóa đối tượng;
kết hợp học và hành, lý thuyết với thực tiễn; phát triển hứng thú, động cơ, ý chí của
người học.
Từ cuối thế kỷ XIV vấn đề DH và QLDH được nhiều nhà GD quan tâm, nổi bật
nhất trong thời kỳ đó là Kômenxki (1592-1670), ông cho rằng: “Cần chuẩn bị cho con
người vào đời, không những vào cuộc đời tinh thần mà cả vào cuộc sống đời trần thế và
xã hội. Vì vậy, phải học những cái gì thiết thực, có lợi, phải tìm hiểu thế giới xung quanh,
sách vở phải lùi trước thực tế” [24, Tr29]. Ông đã đưa ra quan điểm GD phải thích ứng

nhà trường hiệu quả” của Nhà xuất bản chính trị Quốc gia -2004; “Những khái niệm
cơ bản về lý luận quản lý giáo dục” của tác giả Nguyễn Ngọc Quang; … đã đề cập
những vấn đề quản lý hoạt động dạy học ở các cơ sở giáo dục nói chung.
Nghiên cứu về công tác QL HĐDH ở các trường TH đã có nhiều nghiên cứu,
hướng dẫn, báo cáo. Ngoài ra, có một số luận văn thạc sĩ chuyên ngành QLGD của
một số tác giả đề cập đến vấn đề này nhưng chỉ mang tính định hướng và khu vực ở
các trường phổ thông như: Biện pháp quản lý hoạt động dạy học của Hiệu trưởng
trường tiểu học tại Thành phố Thanh Hoá của tác giả Viên Thị Dung, Quản lý hoạt
động dạy học theo yêu cầu đảm bảo chất lượng giáo dục ở trường tiểu học huyện
Yên Thế, tỉnh Bắc Giang của tác giả Trịnh Quang Đạt, Biện pháp quản lý hoạt động
dạy học của Hiệu trưởng các trường THCS thực hiện chương trình SGK mới tại
huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh của tác giả Nguyễn Kim Phụng.
Tuy nhiên, công tác tổ chức QL HĐDH ở các đề tài, bài viết tập trung vào
hướng dẫn và chỉ đạo chung, vận dụng cho một số địa phương khác nhau. Cho đến

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

8
nay, sau một thời gian thực hiện hướng dẫn điều chỉnh nội dung dạy học các môn
học vẫn chưa có công trình nghiên cứu có hệ thống đề xuất các biện pháp QL
HĐDH của giáo viên theo hướng dẫn điều chỉnh nội dung dạy học các môn học.
1.2. Một số khái niệm cơ bản.
1.2.1. Hoạt động dạy học
Giáo dục trong nhà trường thực hiện bằng nhiều con đường, trong đó con
đường quan trọng là tổ chức dạy học. Hoạt động dạy học của giáo viên nhằm cung
cấp cho học sinh hệ thống kiến thức khoa học, bồi dưỡng tư duy sáng tạo và kỹ
năng thực tiễn, nâng cao trình độ học vấn, hình thành lối sống văn hoá. Mục đích
cuối cùng là làm cho mỗi học sinh trở thành những ngươi tự chủ, năng động, sáng
tạo. Như vậy, dạy học là con đường cơ bản để đạt tới mục đích giáo dục tổng thể.
Hoạt động dạy học được thực hiện thông qua các thành tố cấu trúc như sau :

trình dạy học thực chất là sự thể hiện toàn bộ hoạt động có chủ định, có kế hoạch
của thầy và trò, làm cho học sinh nắm vững và có kiến thức về tự nhiên và xã hội,
rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo, thói quen hành động.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

10
Nếu quá trình dạy học được tổ chức một cách khoa học, các thành tố cấu trúc
của hoạt động dạy học được thực hiện và phối hợp một cách hợp lý, thì sẽ đạt được
mục tiêu của giáo dục đào tạo.
1.2.2. Quản lý hoạt động dạy học
Quản lý hoạt động dạy học là quá trình người hiệu trưởng hoạch định, tổ
chức, điều khiển, kiểm tra hoạt động dạy học của giáo viên nhằm đạt mục tiêu đề ra.
Trong toàn bộ quá trình quản lý nhà trường thì quản lý hoạt động dạy học là hoạt
động cơ bản của người hiệu trưởng. Nó chiếm thời gian và công sức rất lớn của hiệu
trưởng, bởi vì nhiệm vụ hàng đầu của quản lý hoạt động dạy học là quản lý có hiệu
quả các thành tố cấu trúc của hoạt động dạy học, cần phải tạo điều kiện và tác động
cho sự cộng tác tối ưu giữa giáo viên và học sinh nhằm xác định đúng mục tiêu, lựa
chọn nội dung phù hợp kế hoạch, áp dụng hài hòa các phương pháp, tận dụng các
phương tiện và điều kiện hiện có, tổ chức linh hoạt các hình thức dạy học. Để quản
lý hoạt động dạy học có hiệu quả cần lưu ý những vấn đề cơ bản sau:
- Quản lý xây dựng kế hoạch và thực hiện chương trình của tổ chuyên môn,
của cá nhân.
- Quản lý việc soạn bài và chuẩn bị tiết dạy của giáo viên.
- Quản lý công tác đổi mới phương pháp giảng dạy của giáo viên.
- Quản lý giờ dạy và hồ sơ chuyên môn của giáo viên.
- Quản lý việc dự giờ và đánh giá giờ dạy của giáo viên.
- Quản lý sinh hoạt của tổ chuyên môn.
- Quản lý việc sử dụng trang thiết bị, đồ dùng dạy học của giáo viên.
- Quản lý việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh.

cập GD và chống mù chữ trong cộng đồng. Nhận bảo trợ và QL các HĐGD của các
cơ sở GD khác, thực hiện chương trình GDTH theo sự phân công của cấp có thẩm
quyền. Tổ chức kiểm tra và công nhận hoàn thành chương trình TH của HS trong nhà
trường và trẻ em thuộc địa bàn QL của trường. Giáo dục
Mầm non
Giáo dục phổ thông

Tiểu
học Giáo dục
Đại học THCS THPT Dạy
nghề


Từ mục tiêu này, HS học xong TH phải đạt được những yêu cầu sau:
- Có lòng nhân ái, mang bản sắc con người Việt Nam: Yêu quê hương đất
nước, hòa bình, công bằng, bác ái, kính trên, nhường dưới, đoàn kết và sẵn sàng hợp
tác với mọi người; có ý thức về bổn phận của mình đối với người thân, bạn bè, cộng

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

13
đồng, môi trường sống; tôn trọng và thực hiện đúng pháp luật, các quy định của nhà
trường, khu dân cư, nơi công cộng, sống hồn nhiên, mạnh dạn, tự tin, trung thực.
- Có kiến thức cơ bản về tự nhiên, xã hội, con người và thẩm mỹ, có khả năng
cơ bản về nghe, nói, đọc, viết và tính toán, có thói quen rèn luyện thân thể, giữ gìn vệ
sinh; có hiểu biết ban đầu về hát, múa, âm nhạc, mỹ thuật.
- Biết cách học tập, biết tự phục vụ, biết sử dụng một số đồ dùng trong gia
đình và công cụ lao động bình thường; biết vận dụng và làm một số việc như chăn
nuôi, trồng trọt, giúp đỡ gia đình
1.3.3. Nội dung giáo dục tiểu học
Điều 28 - Luật Giáo dục năm 2005 quy định: Nội dung GDTH phải bảo đảm
cho HS có hiểu biết đơn giản, cần thiết về tự nhiên, xã hội và con người; có kỹ năng
cơ bản về nghe, nói, đọc, viết và tính toán; có thói quen rèn luyện thân thể, giữ gìn
vệ sinh; có hiểu biết ban đầu về hát, múa, âm nhạc, mỹ thuật. PPGD phát huy tính
tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của HS; phù hợp với đặc điểm của từng lớp
học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn
luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại
niềm vui, hứng thú học tập cho HS [23].
Như vậy, nội dung GDTH bao gồm những thành tố quy định những chuẩn
mực hành vi có liên quan đến các mặt đạo đức, thẩm mỹ, thể chất, lao động để GD
cho HSTH. Nội dung GD chịu tác động định hướng của mục đích, nhiệm vụ GD và
tạo ra nội dung HĐGD của GV và HĐGD tự giác của HS.
- Nội dung GDTH bao gồm nội dung DH và nội dung các hoạt động ngoài

thân nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy và GDHS.
- Hoạt động dạy của GVTH là loại hình hoạt động chuyên biệt, là hoạt động
có định hướng và tuân theo quy luật hoạt động học của HS. Hoạt động dạy của GV
có đặc điểm là nó có đối tượng học nằm ở HS, là hoạt động lĩnh hội đối tượng học
và hành động ứng xử của HS. Vì vậy, GVTH cần có vai trò chủ đạo, có vị trí then
chốt trong nhà trường.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

15
- Hoạt động học là hoạt động chủ đạo của HSTH. Hoạt động này có một số
đặc điểm sau:
+ Là hoạt động lần đầu tiên xuất hiện ở HS. Đó là hoạt động có đối tượng, có
phương pháp và được tổ chức chuyên biệt. Thông qua hoạt động học tạo ra sự phát
triển tâm lý của trẻ, tạo ra sự phát triển trí tuệ và nhân cách của trẻ.
+ Hoạt động học có đối tượng chuyên biệt, đối tượng này được cụ thể hóa ở
nội dung học tập của HS, nội dung đó là: Hệ thống khái niệm, kiến thức các môn
học như Tiếng Việt, Toán, Tự nhiên- Xã hội, Đạo đức HS là chủ thể của hoạt
động học, được thể hiện ở vai trò tự giác, tích cực, độc lập, sáng tạo.
1.3.4.2. Bản chất của quá trình dạy học tiểu học
Bản chất của QTDH là quá trình nhận thức của HS.
Quá trình nhận thức của HS diễn ra theo quy luật nhận thức chung của loài
người “Từ trực quan sinh động đến tư duy trìu tượng, từ tư duy trìu tượng đến thực
tiễn”. Từ những yếu tố trực quan (các sự vật, hiện tượng, mô hình, tranh vẽ, lời nói
của GV), HS xây dựng được những biểu tượng về chúng. Đó chính là nhận thức
cảm tính. Từ các biểu tượng, nhờ các thao tác tư duy, HS sẽ hình thành các khái
niệm, đó chính là nhận thức lý tính.
Tâm lý học đã chứng minh: Quá trình nhận thức của HS được diễn ra theo
hai con đường ngược chiều nhau, đó là con đường đi từ cụ thể đến trừu tượng, từ
đơn lẻ đến khái quát và con đường đi từ trừu tượng đến cụ thể, từ khái quát đến đơn


Hình 1.3: Bản chất của quá trình DH

1.3.5. Đặc điểm, yêu cầu đối với công tác quản lý HĐDH của GV theo
hướng điều chỉnh nội dung dạy học các môn học ở các trường TH

Khái niệm khoa học
Dạy
Học Điều khiển

Truyền đạt
Tự điều
khiển

Lĩnh hội
Cộng
Tác
Môi trường
KT, XH
Khoa học
công nghệ